12/08/2026
Το σκότωσαν, το έσφαξαν, το έψησαν και το έφαγαν….
Για εκείνους ήταν προφανώς απλά μια..κατσίκα και όχι ένα σπάνιο θηλυκό κρι κρι, που κρατούσε μέσα στην ύπαρξη του τις μελλοντικές γενιές του εμβληματικού κρητικού αίγαγρου.
Εξοντώθηκε για να γίνει το πλουσιοπάροχο ξεχωριστό γεύμα, πιθανώς εργατών στο φαράγγι, μέσα στον δήθεν «ασφαλή» προστατευόμενο βιότοπο του, στον Εθνικό Δρυμό της Σαμαριάς.
Για την πιθανότητα δε η φωτιά της αυτοσχέδιας ψησταριάς τους να γινόταν και η αιτία να καταστραφεί από πυρκαγιά όλο το εξαιρετικά ευαίσθητο προστατευόμενο οικοσύστημα της περιοχής ούτε λόγος…
Η έννοια του σεβασμού και της ευθύνης απέναντι στην εθνική μας φυσική κληρονομιά και τα προστατευόμενα είδη της χρειάζεται τελικά να εξηγηθεί; Γιατί δεν είναι αυτονόητο, είτε αγαπάς τα ζώα είτε όχι, ότι όταν μπροστά σου στέκεται ένα σπάνιο και άφθαστο σε ομορφιά και γενναιότητα πλάσμα, ιστορικά συνδεδεμένο με το νησί από την Μινωική Κρήτη, η πρώτη σου σκέψη να μην είναι να το σκοτώσεις για να δοκιμάσεις την γεύση του…;
Τι χρειάζεται ένας άνθρωπος για να καταλάβει ότι δεν του ανήκουν όλες οι μορφές ζωής πάνω στην Γη, ούτε υπάρχουν για να ικανοποιούν τις επιθυμίες του και τα ένστικτα του. Το να σκοτώσεις ένα άγριο ελεύθερο ζώο γιατί παλεύεις με την πείνα και την επιβίωση σου ίσως θα μπορούσα να το δικαιολογήσω, το να θεωρείς όμως ότι μπορείς να το σκοτώσεις για την εμπειρία και μόνο το θεωρώ ασυγχώρητο και μια αναίσχυντη πράξη.
Το αποκαλούμε κρι-κρι, από το χαζοαμερικάνικο παρατσούκλι του, όμως οι Κρητικοί το λένε αγρίμι, αγριμάκι και υπάρχει μέσα στα ριζίτικα τραγούδια τους. Κι ίσως το όνομα αυτό να του ταιριάζει περισσότερο, γιατί μέσα σε μία μόνο λέξη χωρά όλη του η φύση. Άγριο, ελεύθερο, δύσπιστο απέναντι στον άνθρωπο, γεννημένο για να ισορροπεί εκεί όπου εμείς δυσκολευόμαστε ακόμη και να σταθούμε. Πάνω σε απότομες πλαγιές, σε γκρεμούς και βράχια των Λευκών Ορέων, μέσα σε ένα τοπίο που δεν χαρίζεται εύκολα σε κανέναν, το κρητικό αγρίμι εξακολουθεί να κουβαλά πάνω του την αδάμαστη ψυχή της Κρήτης. Επιβιώνει σε τοπία σκληρά, άνυδρα εκτεθειμένα στα στοιχεία της άγριας φύσης. Δεν μας πλησιάζει, δεν επιζητά να γίνει κατοικίδιο μας, μας αποφεύγει σαν να γνωρίζει το τι είμαστε ικανοί να του στερήσουμε.
Για χρόνια το γνωρίζαμε επιστημονικά ως Capra aegagrus cretica και το θεωρούσαμε έναν ξεχωριστό κρητικό τύπο άγριας αίγας. Οι σύγχρονες γενετικές έρευνες όμως αποκάλυψαν μια ακόμη πιο συναρπαστική ιστορία. Οι πρόγονοί του φαίνεται ότι έφτασαν στην Κρήτη μαζί με τους πρώτους ανθρώπους που μετέφεραν εξημερωμένες αίγες από την Ανατολική Μεσόγειο, χιλιάδες χρόνια πριν από τη μινωική εποχή. Έπειτα κάποιοι από εκείνους τους πληθυσμούς έζησαν ελεύθεροι στα βουνά και μέσα στους αιώνες ξαναβρήκαν κάτι από την άγρια μορφή των μακρινών προγόνων τους. Σήμερα λοιπόν το αγρίμι δεν είναι απλώς ένα ζώο της Κρήτης. Είναι μια εξέλιξη ενός ζωντανού απολιθώματος της σχέσης ανθρώπου και άγριου ζώου.
Η παρουσία αιγάγρων στη μινωική τέχνη είναι έντονη, σε παραστάσεις, σφραγίδες και άλλα αρχαιολογικά ευρήματα, γεγονός που δείχνει πόσο βαθιά είχε περάσει στη φαντασία και στον συμβολικό κόσμο των ανθρώπων της τότε εποχής. Δεν είναι δύσκολο να καταλάβουμε γιατί. Ένα αρσενικό αγρίμι που στέκεται πάνω σε έναν γκρεμό, με τα μεγάλα κυρτά κέρατά του και το δυνατό σώμα του να διαγράφεται απέναντι στον ουρανό, μοιάζει ακόμη και σήμερα ένα σχεδόν μυθικό πλάσμα.
Το περήφανο και καρτερικό αυτό ζώο επιβίωσε μέσα από αιώνες πολέμων, κατακτήσεων και ανατροπών και έφτασε κάποτε πολύ κοντά στην εξαφάνιση από το ανελέητο και αδιάκοπο κυνήγι του. Στις αρχές της δεκαετίας του 1960 ο πληθυσμός του είχε περιοριστεί δραματικά, με ιστορικές αναφορές να μιλούν για λιγότερα από διακόσια ζώα. Η φτώχεια, ο πόλεμος και ο αγώνας για την επιβίωση από την πείνα είχαν παίξει καθοριστικό ρόλο στον αφανισμό τους.
Οι ίδιοι άνθρωποι αυτής της γης όμως αποφάσισαν ότι αυτό το ζώο πρέπει να σωθεί. Και είναι συγκινητικό ότι τον Απρίλιο του 1960 κάτοικοι της Σαμαριάς και της Αγίας Ρουμέλης έδωσαν δημόσια τον λόγο της τιμής τους ότι δεν θα κυνηγούσαν πλέον το αγρίμι και ότι θα κατήγγελλαν όποιον επιχειρούσε να το εξοντώσει. Συλλογίζομαι πόσο σπουδαίο είναι να αλλάζει η συμπεριφορά μιας ολόκληρης κοινωνίας για να σωθεί ένα ζώο από το χείλος της εξαφάνισης.
Ο πληθυσμός των κρητικών αίγαγρων έχει φτάσει σήμερα να αριθμεί σχεδόν 2000 μέλη παρά το γεγονός ότι απειλείται από την λαθροθηρία, την υποβάθμιση των βιότοπων τους, τις ασθένειες και την πρόσμιξη τους με οικόσιτες αίγες που αλλοιώνουν τα γενετικά χαρακτηριστικά τους.
Ένα κρι κρι πάνω στα απόκρημνα βουνά είναι μια ασίγαστη δύναμη που δένει τη Νεολιθική Κρήτη με τους Μινωίτες και τους σημερινούς κατοίκους των Λευκών Ορέων. Ένας ζωντανός μάρτυρας της ιστορίας μας που σιωπηλά μας ζητά να το αφήσουμε να υπάρχει. Να στέκεται ελεύθερο και περήφανο στα κατακόρυφα βράχια του φαραγγιού σαν μύθος που γέννησε την πραγματικότητα.
Και όλοι εμείς οφείλουμε να του υποσχεθούμε ότι θα φροντίζουμε το ζώο αυτό σαν κάτι ιερό που πρέπει να γνωρίσουν τα παιδιά μας στην φύση και όχι στα βιβλία.
Και υπάρχει πράγματι ένα πολύ ωραίο βιβλίο. Μια υπέροχη και βαθυστόχαστη ιστορία όπου ένα παιδί συναντά στο δρόμο του το κρι κρι. Οι δυο τους θα κάνουν ένα θαυμαστό ταξίδι σε ψηλά βουνά και ακρογιαλιές και το αδάμαστο κρι κρι θα βοηθήσει το παιδί να βρει τη θέση του σε έναν κόσμο ελευθερίας και αυτογνωσίας μέσα από την σοφία των λέξεων του Νίκου Καζαντζάκη.
Το «παιδί και το κρι κρι» συστήνεται ως παιδικό βιβλίο αλλά ίσως εμείς οι μεγάλοι αξίζει πιο πολύ να το διαβάσουμε για να ξαναθυμηθούμε τι θα σήμαινε μια ζωή με νόημα. Και να την διδαχτούμε από ένα κρι κρι…
