06/06/2026
Η ΚΡΙΣΗ ΤΗΣ ΑΝΔΡΙΚΗΣ ΕΝΗΛΙΚΙΩΣΗΣ
Συνήθως συνδέουμε την ενηλικίωση με την ηλικία, την οικονομική ανεξαρτησία, την επαγγελματική επιτυχία ή τη δημιουργία οικογένειας. Από ψυχολογική άποψη, όμως, τίποτε από αυτά δεν αρκεί για να χαρακτηρίσει έναν άνθρωπο ως πραγματικά ώριμο.
Με την έννοια αυτή, υπάρχουν άνδρες που έχουν κατακτήσει υψηλές κοινωνικές θέσεις αλλά παραμένουν συναισθηματικά εξαρτημένοι. Άνδρες που διοικούν επιχειρήσεις αλλά αδυνατούν να διαχειριστούν τη μοναξιά τους. Άνδρες σε κρίσιμες πολιτικές θέσεις που μοιάζουν ισχυροί προς τα έξω αλλά εξακολουθούν να κυβερνώνται από φόβους, ελλείψεις και ανάγκες που γεννήθηκαν πολύ νωρίς στη ζωή τους.
Στην πραγματικότητα η ενηλικίωση δεν συνίσταται στην εξαφάνιση των τραυματισμένων παιδικών κομματιών του εαυτού, αλλά στην ανάπτυξη ενός ισχυρού «Υγιούς Ενήλικα» που μπορεί να τα φροντίζει/"ενσωματώνει" χωρίς να κυβερνάται από αυτά.
Κι εδώ αναδύεται ένα ερώτημα κρίσιμο για την κοινωνία μας-του οποίου τις συνέπειες βιώνουν όλο και περισσότερο οι γυναίκες.
Τι εμποδίζει έναν άντρα να ενηλικιωθεί;
Η ΑΞΙΑ ΩΣ ΕΠΙΔΟΣΗ
Ένα από τα βαθύτερα τραύματα της ανδρικής ταυτότητας είναι η σύνδεση της αξίας με την απόδοση/επίδοση.
Από πολύ νωρίς, πολλά αγόρια μαθαίνουν ότι η αγάπη, ο σεβασμός και η αναγνώριση δεν δίνονται απλώς επειδή υπάρχουν, αλλά ότι πρέπει να κερδηθούν. Μέσα από την επιτυχία, μέσα από τη δύναμη, μέσα από την αποτελεσματικότητα, μέσα από τη νίκη.
Έτσι δημιουργείται ένα αόρατο υπαρξιακό άγχος: «Αν αποτύχω, θα εξακολουθώ να αξίζω;»
Γι' αυτό συχνά πίσω από πολλούς φιλόδοξους, εργατικούς και επιτυχημένους άνδρες κρύβεται ένα παιδί που προσπαθεί ακόμη να αποδείξει ότι είναι αρκετό, καθώς η επιτυχία μετατρέπεται σε υποκατάστατο της αυτοαποδοχής και βέβαια η ζωή γίνεται μια ατελείωτη εξέταση/αξιολόγηση (από τη δουλειά και τη σωματική ρώμη έως το σεξ).
Η ΔΥΣΚΟΛΙΑ ΤΗΣ ΕΥΑΛΩΤΌΤΗΤΑΣ
Εάν υπάρχει ένα συναίσθημα που η ανδρική κοινωνικοποίηση δυσκολεύεται να ανεχθεί, αυτό είναι η ευαλωτότητα. Το μικρό αγόρι μαθαίνει από νωρίς ότι μπορεί να θυμώνει, αλλά δεν πρέπει να λυγίζει, ότι πρέπει να είναι δυνατός, αλλά όχι φοβισμένος, ότι πρέπει να είναι αποφασιστικός, αλλά όχι θλιμμένος.
Με τον τρόπο αυτό αναπτύσσεται μια βαθιά δυσκολία του άνδρα να έρθει σε επαφή με τα πιο εύθραυστα κομμάτια του εαυτού του. Και κάπως έτσι η θλίψη μετατρέπεται σε θυμό, η απογοήτευση σε κυνισμό, η μοναξιά σε (ψευτο) αυτάρκεια και η ανάγκη σε απόσταση.
Και βέβαια, όσο περισσότερο αποφεύγεται η ευαλωτότητα, τόσο δυσκολότερη γίνεται η αληθινή σχέση, η αμοιβαία βαθιά οικειότητα αλλά και η πραγματική ενηλικίωση.
Η ΜΕΤΑΤΡΟΠΗ ΤΗΣ ΘΛΙΨΗΣ ΣΕ ΟΡΓΗ
Ίσως το μεγαλύτερο ψυχολογικό κόστος αυτής της διαδικασίας είναι η δυσκολία του άνδρα να πενθήσει, γιατί η ενηλικίωση απαιτεί συνεχείς αποχαιρετισμούς. Αποχωρισμούς των ψευδαισθήσεων, των φαντασιώσεων, των ανεκπλήρωτων ονείρων, των εκδοχών του εαυτού που δεν θα υπάρξουν ποτέ ή των γονιών που δεν θα έχουμε ποτέ.
Όμως, πολλοί άνδρες, δεν μαθαίνουν να πενθούν. Αντιθέτως, μαθαίνουν να αντέχουν. Και όταν το πένθος δεν ολοκληρώνεται, όταν μένει απένθηστο, επιστρέφει μεταμφιεσμένο σε πικρία, σε οργή, σε κυνισμό, σε συναισθηματικό μούδιασμα, σε αυτονόητο δικαίωμα/απαίτηση για αποκλειστική φροντίδα-δηλαδή ως παιδικοποίηση.
Η ΣΚΙΑ ΤΟΥ ΠΑΤΕΡΑ
Για πολλούς άνδρες, η σχέση με τον πατέρα παραμένει ενεργή πολύ μετά την παιδική ηλικία. Άλλοτε ως ανάγκη αναγνώρισης, άλλοτε ως ανταγωνισμός ή ως θυμός και άλλοτε ως φόβος.
Πολλοί άνδρες ζουν ολόκληρη τη ζωή τους σαν να δίνουν ακόμη εξετάσεις μπροστά σε έναν εσωτερικό πατέρα. Άλλοι αγωνίζονται να τον ξεπεράσουν. Άλλοι φοβούνται ασυνείδητα μην τυχόν και τον ξεπεράσουν. Και άλλοι αγωνιούν μην τυχόν "καταντήσουν΄" σαν αυτόν.
Και βέβαια η σκιά του πατέρα δεν αφορά μόνο όσα μας έκανε ή δεν μας έκανε, αλλά και τη θέση που εξακολουθεί να κατέχει μέσα στον ψυχισμό μας.
Η ΣΚΙΑ ΤΗΣ ΜΗΤΕΡΑΣ
Εξίσου σημαντική, αν και μάλλον πολύ λιγότερο συζητημένη, είναι η σκιά της μητέρας. Σε αρκετές περιπτώσεις, ο άνδρας δεν δυσκολεύεται να ενηλικιωθεί επειδή φοβάται την αποτυχία. Δυσκολεύεται επειδή φοβάται την αυτονόμηση. Όχι επειδή δεν αγαπά τη μητέρα του, αλλά επειδή την αγαπά τόσο ώστε η αποχώρηση βιώνεται ασυνείδητα ως εγκατάλειψη.
Πολλοί άνδρες μεγάλωσαν αναλαμβάνοντας τον ρόλο του παρηγορητή, του προστάτη ή του συναισθηματικού συντρόφου μιας μητέρας που υπέφερε. Και έτσι δημιουργήθηκε μια αόρατη αφοσίωση: «Δεν θα σε αφήσω μόνη.» Σύμφωνα με κάποιες θεωρίες το αρχέτυπο του Δον Ζουάν είναι ακριβώς ο άνδρας που δεν δεσμεύεται με καμία άλλη γυναίκα για να μην "προδώσει" την μητέρα του.
Το πρόβλημα βέβαια είναι ότι η ζωή απαιτεί ακριβώς αυτό που η αφοσίωση απαγορεύει. Απαιτεί να φύγεις, να διαφοροποιηθείς, να αγαπήσεις αλλού, να δεσμευτείες αλλού, να επενδύσεις στο μέλλον και όχι στο παρελθόν. Στη δικιά σου ζωή και όχι σ' αυτήν της μητέρας σου. Και βέβαια στο να μην μεταμορφώσεις μια άλλη γυναίκα σε "νεανική version" της μητέρας σου.
Μια βαριά αδιόρατη ενοχή δεν επιτρέπει εδώ την ενηλικίωση.
ΤΟ ΜΕΓΑΛΟ ΠΕΝΘΟΣ ΤΗΣ ΑΝΔΡΙΚΗΣ ΖΩΗΣ
Ίσως τελικά η ανδρική ενηλικίωση να είναι πρωτίστως μια διαδικασία πένθους. Ο άνδρας χρειάζεται να πενθήσει τον πατέρα που δεν υπήρξε όπως τον χρειαζόταν. Να πενθήσει τη μητέρα που δεν μπορεί να σώσει. Να πενθήσει την παιδική ηλικία που δεν είχε. Να πενθήσει τις ψευδαισθήσεις της παντοδυναμίας. Να πενθήσει την ιδέα ότι κάποτε κάποιος θα καλύψει όλα τα κενά του.
Και μέχρι να συμβεί αυτό, ένα μέρος του ανδρικού ψυχισμού παραμένει καθηλωμένο στο παρελθόν, να αναζητά ακόμη αναγνώριση, να αναζητά ακόμη σωτηρία, να αναζητά ακόμη επιβεβαίωση.
Η ενηλικίωση αρχίζει όταν -επιτέλους- σταματά αυτή η αναζήτηση. Όταν ο άνδρας παύει να απαιτεί από τους άλλους να τον θεραπεύσουν ή να τον ανακουφίσουν για λογαριασμό του.
Κι αυτό μας δείχνει ξεκάθαρα πως η ουσία της ανδρικής ωρίμανσης δεν βρίσκεται στις κυρίαρχες συστημικές αφηγήσεις/πρότυπα για δύναμη, επιτυχία και ανεξαρτησία.
Η ενηλικίωση βρίσκεται στην ανάπτυξη εκείνου του εσωτερικού Ενήλικα που μπορεί να κοιτάξει το τραυματισμένο παιδί μέσα του και να του πει: «Βλέπω τον πόνο σου, βλέπω όσα σου έλειψαν, βλέπω όσα έχασες. Και από εδώ και πέρα αναλαμβάνω εγώ να σε φροντίσω.»
Εκεί αρχίζει η πραγματική ενηλικίωση. Όταν ο ενήλικας άντρας αναλαμβάνει επιτέλους την ευθύνη της ζωής του-ιδιαίτερα μάλιστα αν τυχαίνει να είναι και πατέρας.
