01/12/2025
ΗΛΙΚΙΑΚΗ ΕΚΦΥΛΙΣΗ ΤΗΣ ΩΧΡΑΣ ΚΗΛΙΔΑΣ
Σίγουρα πολλοί από σας θα έχετε ακούσει σε κάποια συζήτηση την έκφραση «έχασα την όραση μου λόγω εκφύλισης της ωχράς κηλίδας» ή απλά «έχω ωχρά κηλίδα». Τι όμως είναι η εκφύλιση της ωχράς κηλίδας, και ποια η θεραπεία της;
Tί είναι η ηλικιακή εκφύλιση της ωχράς κηλίδας και πόσο συχνή είναι; Μπορεί να οδηγήσει σε τύφλωση;
Η ηλικιακή εκφύλιση της ωχράς κηλίδας είναι μια πάθηση όπου υπάρχει καταστροφή της ωχράς κηλίδας. Η ωχρά κηλίδα αποτελεί το κεντρικό τμήμα του αμφιβληστροειδούς, ευθύνεται για την κεντρική μας όραση και μας βοηθάει να βλέπουμε με υψηλή ευκρίνεια κατά την διάρκεια της ημέρας. Η πάθηση αυτή προσβάλλει 1 στα 8 άτομα άνω των 60 και είναι η συχνότερη αιτία απώλειας της όρασης σε αυτές τις ηλικίες.
Η εκφύλιση της ωχράς κηλίδας δεν οδηγεί σε τύφλωση ακόμα και σε προχωρημένα στάδια γιατί προσβάλει μόνον το κεντρικό τμήμα της όρασης ενώ η περιφερειακή όραση παραμένει φυσιολογική.
Υπάρχουν παράγοντες κινδύνου για την εμφάνιση της εκφύλισης της ωχράς κηλίδας;
Ναι. Υπάρχουν κάποιοι γνωστοί επιβαρυντικοί παράγοντες:
• οικογενειακό ιστορικό εκφύλισης της ωχράς κηλίδας
• κάπνισμα
• υψηλή έκθεση των ματιών σε ηλιακή ακτινοβολία
• δίαιτα φτωχή σε αντιοξειδωτικά και ωμέγα-3 λιπαρά και πλούσια σε κορεσμένα λιπαρά οξέα
• παχυσαρκία
• υπέρταση
Ποιες είναι οι δυο μορφές της ηλικιακή εκφύλισης της ωχράς και ποια μορφή είναι η συχνότερη;
Υπάρχουν δυο μορφές, η ξηρή και η υγρή μορφή. Η ξηρή εκφύλιση είναι η συχνότερη, προσβάλλοντας 9 στα 10 άτομα που έχουν ηλικιακή εκφύλιση της ωχράς κηλίδας.
Ο οφθαλμίατρος μου με ενημέρωσε ότι έχω την ξηρή εκφύλιση. Τι πρέπει να γνωρίζω;
Η ξηρή εκφύλιση είναι η πιο «καλοήθης μορφή» διότι έχει πιο αργή εξέλιξη συγκριτικά με την υγρή μορφή. Είναι μια χρόνια πάθηση που χαρακτηρίζεται στα αρχικά στάδια από μικρές εναποθέσεις πρωτεΐνης και λίπους κάτω από τον αμφιβληστροειδή, οι οποίες με τον καιρό αυξάνονται. Σε προχωρημένα στάδια υπάρχει λέπτυνση της ωχράς κηλίδας, ενώ στο τελικό στάδιο ενδέχεται να υπάρχει ακόμα πλήρης καταστροφή της ωχράς κηλίδας.
Ποια τα συμπτώματα της ξηρής εκφύλισης της ωχράς κηλίδας;
Τα συμπτώματα της ξηρής εκφύλισης είναι η αργή και σταδιακή ελάττωση της κεντρικής όρασης, και η παραμόρφωση των ευθειών γραμμών και του περιγράμματος των αντικειμένων. Σε προχωρημένα στάδια υπάρχει ένα «τυφλό σημείο» στο κέντρο της όρασης.
Πως ο οφθαλμίατρος μου θα διαγνώσει ότι έχω ξηρή εκφύλιση της ωχράς κηλιδας;
Η διάγνωση γίνεται με:
• την βυθοσκόπηση που είναι η εξέταση του οπίσθιου τμήματος του οφθαλμού με την βοήθεια ειδικών εξεταστικών φακών
• την οπτική τομογραφία συνοχής (OCT), μια αναίμακτη εξέταση κατά την οποία απεικονίζονται εγκάρσιες τομές του αμφιβληστροειδή δισδιάστατα, σε μεγάλη ανάλυση
Τι μπορώ να κάνω για να επιβραδύνω την εξέλιξη της ξηρής εκφύλισης;
Οι ασθενείς με ξηρή εκφύλιση συνιστάται:
• να παίρνουν τα συμπληρώματα διατροφής AREDS 2, τα οποία περιέχουν βιταμίνη C, βιταμίνη Ε, λουτείνη και ζεαξανθίνη
• να διακόψουν το κάπνισμα
• να φοράνε γυαλιά ηλίου όταν υπάρχει ηλιοφάνεια
• να υιοθετήσουν έναν υγιεινό τρόπο ζωής με βάση την μεσογειακή δίαιτα και την συστηματική σωματική άσκηση
• να ρυθμίσουν την αρτηριακή πίεση, αν έχουν υπέρταση
• να διατηρούν ένα φυσιολογικό σωματικό βάρος
Υπάρχει θεραπεία για την ξηρή εκφύλιση;
Τα νέα είναι ευχάριστα. Αν και μέχρι τώρα δεν υπήρχε αποδεδειγμένη θεραπεία εκτός από τα συμπληρώματα διατροφής AREDS 2, πρόσφατα πήραν έγκριση από τον Aμερικάνικο Oργανισμό Φαρμάκων (FDA) 2 νέες θεραπείες:
• φωτοβιοδιέγερση (PBM, photobiomodulation): είναι μια νέα, μη επεμβατική, ανώδυνη θεραπεία, όπου φωτεινή ακτινοβολία στο μήκος του υπέρυθρου κύματος, εκπέμπεται μέσω μιας συσκευής στον αμφιβληστροειδή, βελτιώνοντας τον μεταβολισμό του. Αρχικά απαιτούνται περίπου 10 συνεδρίες, των 5 λεπτών η κάθε μια, εντός διαστήματος 5 εβδομάδων και εν συνεχεία χρειάζεται μια θεραπεία συντήρησης κάθε 4 μήνες περίπου. Σε πρόσφατες μελέτες, η θεραπεία αυτή πέτυχε σταθεροποίηση της νόσου σε ασθενείς με αρχικά στάδια της πάθησης, ενώ 50% των ασθενών εμφάνισε ακόμα και μικρή βελτίωση της όρασης.
• οι ενδουαλοειδικές ενέσεις pegcetacoplan και avacincaptad: είναι επίσης μια καινούρια θεραπεία που επιβραδύνει την περαιτέρω λέπτυνση και καταστροφή της ωχράς κηλίδας. Οι ενέσεις αυτές αφορούν την έγχυση μιας φαρμακευτικής ουσίας στο υαλοειδές, που είναι το ζελέ του ματιού. Εκτός από τις ανεπιθύμητες ενέργειες που έχουν όλες οι ενδουαλοειδικές ενέσεις, οι ενέσεις αυτές έχουν ως παρενέργεια σε μικρό ποσοστό των ασθενών, την μετάπτωση της ξηρής σε υγρή εκφύλιση της ωχράς κηλίδας.
Μπορεί η ξηρή εκφύλιση της ωχράς κηλίδας να μεταπέσει στην υγρή μορφή;
Ναι. 20% των ασθενών με ξηρή εκφύλιση ενδέχεται να εμφανίσουν την υγρή μορφή.
Μόλις ενημερώθηκα από τον οφθαλμίατρο μου ότι έχω υγρή εκφύλιση της ωχράς κηλίδας και πρέπει να αρχίσω άμεσα
θεραπεία με ενδουαλοειδικές ενέσεις. Τι πρέπει να γνωρίζω;
Η υγρή εκφύλιση της ωχράς κηλίδας οφείλεται στην δημιουργία ανώμαλων αγγείων κάτω από την ωχρά κηλίδα. Τα αγγεία αυτά μπορεί είτε να υποστούν ρήξη και να οδηγήσουν σε αιμορραγίες του αμφιβληστροειδούς ή να αρχίσουν να διαρρέουν υγρό, οδηγώντας σε βλάβη της ωχράς κηλίδας λόγω καταστροφής των φωτουποδοχέων. Σε περίπτωση που δεν αντιμετωπιστεί έγκαιρα με anti-VEGF ενδουαλοειδικές ενέσεις, μπορεί να προκαλέσει μόνιμη μείωση της κεντρικής όρασης λόγω ουλοποίησης της ωχράς κηλίδας.
Ποια είναι τα συμπτώματα της υγρής εκφύλισης της ωχράς κηλίδας;
Τα συμπτώματα είναι ίδια με αυτά της ξηρή εκφύλισης, αλλά με πιο γρήγορη εξέλιξη. Υπάρχει συνήθως επιδείνωση της όρασης του ασθενούς εντός λίγων εβδομάδων ή ακόμα και ημερών.
Πώς γίνεται η διάγνωση της υγρής εκφύλιση της ωχράς κηλιδας;
Εκτός από την βυθοσκόπηση και την οπτική τομογραφίας συνοχής (OCT), ο οφθαλμίατρος θα διαγνώσει την υγρή εκφύλιση της ωχράς κηλίδας με:
• την ΟCT αγγειογραφία, μια νέα μη επεμβατική απεικονιστική μέθοδο, που εντοπίζει τα ανώμαλα αγγεία μέσω της ροής ερυθρών αιμοσφαιρίων μέσα σ’ αυτά
• την φλουροαγγειογραφία, μια διαγνωστική μέθοδο που χρησιμοποιείται λιγότερο συχνά σήμερα. Ένα σκιαγραφικό, εγχέεται σε φλέβα του βραχίονα του ασθενούς και στην συνέχεια ο οφθαλμίατρος λαμβάνει φωτογραφίες του αμφιβληστροειδούς με μια κάμερα βυθού. Με τον τρόπο αυτό εντοπίζονται τα ανώμαλα αγγεία τα οποία παρουσιάζουν διαρροή της χρωστικής.
Τι μπορώ να κάνω κάτι για να σταματήσω την εξέλιξη της υγρής εκφύλισης; Βοηθάνε τα συμπληρώματα διατροφής AREDS 2 στην υγρή εκφύλιση ;
Οι ασθενείς με υγρή εκφύλιση συνιστάται να ακολουθήσουν τις ίδιες οδηγίες με τα άτομα που έχουν ξηρή εκφύλιση, όπως για παράδειγμα την διακοπή του καπνίσματος.
Τα συμπληρώματα διατροφής AREDS 2 ενδείκνυνται σε ασθενείς με την ξηρή εκφύλιση της ωχράς κηλίδα. Δεδομένου όμως ότι αρκετοί ασθενείς με υγρή εκφύλιση σε έναν οφθαλμό έχουν την ξηρή εκφύλιση στον άλλο, ενδείκνυται και αυτοί οι ασθενείς να παίρνουν τα συμπληρώματα αυτά.
Ποια είναι η θεραπεία της υγρής εκφύλισης της ωχράς κηλίδας;
Η υγρή εκφύλιση της ωχράς κηλίδας αντιμετωπίζεται με:
• τις anti-VEGF ενδουαλοειδικές ενέσεις, οι οποίες χορηγούνται μέσα στο μάτι και συγκεκριμένα στο υαλοειδές, ή ζελέ του ματιού. Η ενέσεις αυτές συρρικνώνουν τα ανώμαλα αγγεία, μπλοκάροντας μια πρωτεΐνη που ονομάζεται VEGF. Η θεραπεία αυτή, εφόσον χορηγηθεί άμεσα, σταθεροποιεί την κεντρική όραση και σε αρκετές περιπτώσεις μπορεί να την βελτιώσει.
• το θερμικό laser, σε περιπτώσεις όπου τα ανώμαλα αγγεία βρίσκονται σε ασφαλή απόσταση μακριά από το κέντρο της ωχράς κηλίδας.
• την φωτοδυναμική θεραπεία, όπου αρχικά μια φωτοευαίσθητη ουσία εγχέεται ενδοφλέβια και συγκεντρώνεται στα παθολογικά νεοαγγεία του αμφιβληστροειδούς. Στη συνέχεια, η φωτοευαίσθητη αυτή ουσία ενεργοποιείται με την χρήση ειδικού laser, αποφράσσοντας τα ανώμαλα αγγεία.
‘Έχω διαγνωστεί με εκφύλιση της ωχράς κηλίδας. Υπάρχει τρόπος να ελέγξω την όραση μου;
Ναι. Οι ασθενείς με εκφύλιση της ωχράς κηλίδας, ανεξαρτήτου μορφής, συνιστάται να ελέγχουν την όραση τους, τουλάχιστον μία φορά την εβδομάδα, με τον πίνακα του Amsler. Σε περίπτωση που ο ασθενής αντιληφθεί ότι οι γραμμές του πίνακα είναι παραμορφωμένες, απουσιάζουν, ή είναι θολές, θα πρέπει άμεσα να εξεταστεί από τον οφθαλμίατρο του, διότι τα συμπτώματα αυτά ενδέχεται να υποδηλώνουν επιδείνωση της πάθησης.
’Έχω χάσει την κεντρική μου όραση λόγω εκφύλισης της ωχράς. Μπορώ να επανακτήσω την κεντρική μου όραση με κάποια θεραπεία;
Όχι, τουλάχιστον προς το παρόν. Σε ερευνητικό στάδιο γίνονται κλινικές δοκιμές με έγχυση βλαστοκυττάρων στην περιοχή της ωχράς κηλίδας, χωρίς ωστόσο να υπάρχουν κάποια ασφαλή συμπεράσματα μέχρι τώρα.
’Έχω χάσει την κεντρική μου όραση λόγω εκφύλισης της ωχράς. Υπάρχουν κάποια βοηθήματα που μπορώ να χρησιμοποιήσω?
Ναι. Υπάρχουν τα «βοηθήματα χαμηλής όρασης» όπως μεγεθυντικοί φακοί, γυαλιά χαμηλής όρασης και ηλεκτρονικά βοηθήματα που μεγεθύνουν το κείμενο σε ένα βιβλίο ή σε μια οθόνη και βοηθάνε τον ασθενή στο διάβασμα.
Είμαι 60 ετών και δεν έχω προβλήματα με την όραση μου. Χρειάζεται να εξετάζομαι από τον οφθαλμίατρο;
Πολύ σημαντικός είναι ο προληπτικός οφθαλμολογικός έλεγχος, τουλάχιστον μια φορά στα δυο χρόνια για όλα τα άτομα άνω των 60 ετών, έτσι ώστε να υπάρχει έγκαιρη διάγνωση και θεραπεία της ηλικιακής εκφύλισης της ωχρά κηλίδας.
Κωνσταντίνος Κυρατζόγλου
Χειρουργός Οφθαλμίατρος, FEBO
