20/09/2026
Προσωπικός Βοηθός: Τι Δείχνουν Πραγματικά οι Πρώτοι Αριθμοί
Στοιχεία που δημοσίευσε η Καθημερινή δίνουν συγκεκριμένο αριθμητικό περίγραμμα στην πρώτη φάση της καθολικής εφαρμογής του Προγράμματος — με μια σημαντική διευκρίνιση που αξίζει να γίνει ρητή, γιατί το ίδιο το δημοσίευμα παραθέτει μαζί δύο διαφορετικούς πληθυσμούς, από διαφορετικές χρονικές περιόδους.
Δύο διαφορετικά σύνολα, όχι ένα
Από τις 26/8/2026, όταν άνοιξε η πλατφόρμα για τη νέα, καθολική φάση, υποβλήθηκαν 6.365 αιτήσεις, εκ των οποίων 4.561 κρίθηκαν επιλέξιμες βάσει των τυπικών προϋποθέσεων του άρθρου 5 της ΚΥΑ. Αυτοί όμως είναι απλώς Επιλέξιμοι — δεν έχουν ακόμα αξιολογηθεί από Ειδική Επιτροπή για απονομή ωρών ή ποσού, άρα δεν είναι ακόμα Ωφελούμενοι με εγκεκριμένη βοήθεια.
Ξεχωριστά, και από διαφορετική χρονική περίοδο, το ίδιο δημοσίευμα αναφέρει ότι 1.829 ανάπηροι πολίτες έλαβαν πράγματι προσωπική βοήθεια κατά τη διάρκεια του πιλοτικού προγράμματος (που εξάλλου συνεχίζεται παράλληλα έως τις αρχές του 2027, άρθρο 35 της ΚΥΑ), και ότι το 30% όσων επιλέχθηκαν σε αυτή τη φάση δεν κατάφεραν τελικά να βρουν Προσωπικό Βοηθό, λόγω μειωμένης προσφοράς.
Το 30% αυτό αφορά συγκεκριμένα το ολοκληρωμένο πιλοτικό δείγμα, όχι τη μόλις ξεκινήσα καθολική φάση — αλλά είναι ακριβώς το είδος ανεξάρτητης, αριθμητικής επιβεβαίωσης που συχνά λείπει από τέτοιες συζητήσεις: σχεδόν ένας στους τρεις εγκεκριμένους Ωφελούμενους, στην πράξη, δεν βρήκε κανέναν να τον βοηθήσει.
Σε αριθμούς
Πιλοτικό πρόγραμμα (ολοκληρωμένο):
— Επιλεγέντες: ~2.600 (εκτίμηση)
— Έλαβαν πράγματι βοήθεια: 1.829
— Δεν βρήκαν βοηθό: ~30% (~780 άτομα)
Καθολική φάση (από 26/8/2026):
— Αιτήσεις: 6.365
— Επιλέξιμες αιτήσεις: 4.561
— Έλαβαν βοήθεια: άγνωστο — αξιολογήσεις δεν έχουν ξεκινήσει επίσημα
— Δεν βρήκαν βοηθό: άγνωστο
Ο αριθμός «~2.600 επιλεγέντων» στο πιλοτικό προκύπτει έμμεσα: αν οι 1.829 που έλαβαν βοήθεια αντιστοιχούν στο 70% όσων επιλέχθηκαν (εφόσον το 30% δεν βρήκε βοηθό), το σύνολο των επιλεγέντων υπολογίζεται σε περίπου 2.610. Δεν είναι δημοσιευμένο επίσημο νούμερο, αλλά εκτίμηση βάσει του ίδιου του ποσοστού.
Μια γλωσσική επιφύλαξη που έχει σημασία
Αξίζει μια προσεκτική ανάγνωση του ίδιου του 1.829. Η διατύπωση είναι ότι οι Ωφελούμενοι «έλαβαν» προσωπική βοήθεια — αόριστος χρόνος, που δηλώνει ότι κάτι συνέβη σε κάποιο σημείο της περιόδου, όχι ότι υπήρχε σταθερή, συνεχής κάλυψη σε όλη τη διάρκειά της. Δεν αποκλείεται μέσα σε αυτόν τον αριθμό να περιλαμβάνονται και περιπτώσεις όπου κάποιος έλαβε βοήθεια για ελάχιστο χρονικό διάστημα —λίγες μέρες ή εβδομάδες— πριν ο βοηθός του αποχωρήσει (κάτι απολύτως νόμιμο, με απλή ειδοποίηση 10 ημερών βάσει του άρθρου 20§4), μένοντας στην πράξη χωρίς πραγματική, καθημερινή κάλυψη για το υπόλοιπο της περιόδου.
Το «1.829 έλαβαν βοήθεια» δεν είναι το ίδιο πράγμα με «1.829 έχουν σήμερα σταθερό, λειτουργικό Προσωπικό Βοηθό» — και το δημοσιευμένο στοιχείο, όπως έχει διατυπωθεί, δεν επιτρέπει να ξεχωρίσουμε τις δύο περιπτώσεις.
Πότε ξεκινούν οι αξιολογήσεις, και πόσοι τελικά θα ενταχθούν;
Δεν υπάρχει, μέχρι στιγμής, καμία επίσημη ανακοίνωση για το πότε ξεκινούν οι επιτόπιες αξιολογήσεις των νέων αιτούντων της καθολικής φάσης — ούτε, εξίσου σημαντικό, για το πόσοι συνολικά αναμένεται να ενταχθούν ως Ωφελούμενοι.
Αυτό δεν είναι απλώς έλλειψη ενημέρωσης εκ μέρους της διοίκησης· ο ίδιος ο νόμος δεν προβλέπει σταθερό στόχο. Το άρθρο 9§1 της ΚΥΑ ορίζει ότι ο αριθμός των Αξιολογούμενων προκύπτει δυναμικά, διαιρώντας τον εναπομείναντα διαθέσιμο προϋπολογισμό με την κατά κεφαλήν δαπάνη του προηγούμενου εξαμήνου — δηλαδή ο αριθμός Ωφελούμενων είναι συνάρτηση του προϋπολογισμού, όχι προκαθορισμένος σκοπός.
Στο μεταξύ, σε ομάδες Ωφελούμενων παρατηρείται συχνά μια εύλογη αλλά λανθασμένη παρανόηση: πολλοί από όσους έλαβαν την ένδειξη «επιλέξιμη αίτηση» θεωρούν ότι αυτό σημαίνει άμεση εξασφάλιση βοηθού, συνήθως με την υπόθεση του ανώτατου ορίου των 8 ωρών ημερησίως. Στην πραγματικότητα, «επιλέξιμος» σημαίνει απλώς ότι η αίτηση πέρασε τα τυπικά κριτήρια του άρθρου 5· ανάμεσα σε αυτό και στην τελική απονομή συγκεκριμένων ωρών ή ποσού μεσολαβεί ολόκληρη η διαδικασία αξιολόγησης (άρθρα 9-15) — προγραμματισμός ραντεβού, αξιολόγηση λειτουργικότητας μέσω WHODAS 2.0, κρίση Ειδικής Επιτροπής, με δικαίωμα ένστασης εφόσον χρειαστεί.
Η προβλέψιμη επόμενη κρίση: το κύμα απεντάξεων
Υπάρχει μια λογική αλυσίδα εδώ που αξίζει να αναλυθεί βήμα-βήμα, γιατί βασίζεται σε συγκεκριμένες διατάξεις, όχι σε εικασία.
Οι 4.561 επιλέξιμοι έχουν ήδη περάσει τον αυτοματοποιημένο έλεγχο επιλεξιμότητας (άρθρα 5-7: εισόδημα, ΚΕΠΑ εφ' όρου ζωής, ιθαγένεια, κ.λπ.) — η Ειδική Επιτροπή δεν επανεξετάζει αυτά τα κριτήρια, κρίνει μόνο τη λειτουργικότητα (άρθρο 11§6-8, μέσω WHODAS 2.0) και κατατάσσει σε κατηγορία ανάγκης. Άρα λογικά, η μεγάλη πλειονότητα θα λάβει κάποιο ποσό ωρών — εκτός ελάχιστων εξαιρέσεων (π.χ. κωματώδης κατάσταση, μη διαμονή σε κατοικία, άρθρο 11§5). Στο πιλοτικό πρόγραμμα, το διάστημα ανάμεσα σε αίτηση και ολοκλήρωση αξιολόγησης κυμάνθηκε σε 8-12 μήνες.
Παράλληλα, οι περίπου 1.800-1.829 υφιστάμενοι πιλοτικοί Ωφελούμενοι θα περάσουν από πρώτο επανέλεγχο τον Σεπτέμβριο του 2027 (άρθρο 16§3 της ΚΥΑ), και είτε θα ενταχθούν κανονικά στο μόνιμο Πρόγραμμα είτε θα απενταχθούν αν δεν πληρούν πλέον τις προϋποθέσεις.
Αν και οι δύο ομάδες λάβουν εγκρίσεις, το σύνολο των Ωφελούμενων με ενεργή ανάγκη εύρεσης βοηθού θα είναι σημαντικά μεγαλύτερο από ό,τι στο πιλοτικό (~2.600 επιλεγέντες συνολικά) — ενδεχομένως διπλάσιο ή περισσότερο. Χωρίς ανάλογη αύξηση διαθέσιμων, κατάλληλων βοηθών —κάτι που έχουμε ήδη τεκμηριώσει ως δομικό πρόβλημα, συνδεδεμένο με μη ελκυστικούς όρους εργασίας και χαμηλές αμοιβές— το ποσοστό αποτυχίας εύρεσης βοηθού (30% στο πιλοτικό) δεν έχει κανένα λόγο να μείνει σταθερό. Λογικά επιδεινώνεται, αφού η ζήτηση μεγαλώνει πολύ πιο γρήγορα από την προσφορά.
Εδώ κλειδώνει ένας συγκεκριμένος μηχανισμός: το άρθρο 16§5 της ΚΥΑ προβλέπει αυτοδίκαιη απένταξη κάθε Ωφελούμενου που δεν συνάψει συμφωνητικό με Προσωπικό Βοηθό και δεν λάβει καμία Προσωπική Βοήθεια για διάστημα άνω των έξι μηνών από την ημερομηνία της Απόφασης ένταξης. Όσοι εγκριθούν αλλά δεν καταφέρουν να βρουν βοηθό δεν μένουν απλώς σε επ' αόριστον αναμονή — αυτοδίκαια χάνουν την ιδιότητα του Ωφελούμενου μετά την εξάμηνη προθεσμία, χωρίς να χρειάζεται καν απόφαση κάποιου οργάνου.
Η λογική προβολή, με βάση αυτά τα στοιχεία: μέσα στο πρώτο εξάμηνο μετά τις πρώτες εγκρίσεις της καθολικής φάσης, αναμένεται κύμα αυτοδίκαιων απεντάξεων — όχι επειδή οι άνθρωποι έπαψαν να έχουν ανάγκη, αλλά επειδή δεν υπήρχε αρκετή προσφορά βοηθών να τους καλύψει εγκαίρως.
Λιγότερη προσφορά, μεγαλύτερη ζήτηση: γιατί ο κίνδυνος εκμετάλλευσης ωρών μάλλον θα αυξηθεί
Υπάρχει και ένα ακόμη, πιο ανησυχητικό σκέλος σε αυτή την εικόνα κλιμάκωσης. Το φαινόμενο που είχε καταγραφεί στο πιλοτικό —Προσωπικοί Βοηθοί που εργάζονται 2-3 πραγματικές ώρες αλλά εξασκούν πίεση στον Ωφελούμενο να επιβεβαιώσει 8ωρη απασχόληση— δεν διορθώνεται από καμία διάταξη του νέου νόμου. Ο μηχανισμός παραμένει ακριβώς ο ίδιος: η επιβεβαίωση ωρών περνάει υποχρεωτικά μέσα από τον ίδιο τον Ωφελούμενο (άρθρο 24§1), χωρίς καμία αντικειμενική επαλήθευση σε πραγματικό χρόνο· ο βοηθός διατηρεί δικαίωμα αζήμιας υπαναχώρησης με απλή ειδοποίηση 10 ημερών (άρθρο 20§4)· και το βάρος απόδειξης δόλου του βοηθού σε περίπτωση ψευδούς δήλωσης (άρθρο 17§5γ) παραμένει δυσανάλογα βαρύ, με τον εναλλακτικό δρόμο καταλογισμού στον ίδιο τον Ωφελούμενο (περ. β) να είναι πρακτικά ευκολότερος.
Το χειρότερο είναι ότι η κλιμάκωση που περιγράψαμε παραπάνω —4.561 νέοι επιλέξιμοι, συν περίπου 1.800-1.829 υφιστάμενοι που θα περάσουν επανέλεγχο τον Σεπτέμβριο του 2027— δεν λύνει αυτό το πρόβλημα· το επιδεινώνει δομικά. Πρόκειται για βασική αρχή προσφοράς και ζήτησης, όχι εικασία: όσο πιο σπάνιος είναι ένας πόρος (εδώ, ο διαθέσιμος και πρόθυμος βοηθός) σε σχέση με τη ζήτηση, τόσο μεγαλύτερη διαπραγματευτική ισχύ αποκτά όποιος τον ελέγχει. Αν η καθολική φάση διπλασιάσει ή περισσότερο τον αριθμό Ωφελούμενων που αναζητούν βοηθό, χωρίς αντίστοιχη αύξηση εγγεγραμμένων, πρόθυμων βοηθών, η θέση διαπραγμάτευσης του κάθε μεμονωμένου βοηθού ενισχύεται δομικά — και μαζί της, το κίνητρο και η ευχέρεια για ακριβώς αυτό το φαινόμενο: λίγες πραγματικές ώρες εργασίας, απαίτηση έγκρισης πολύ περισσότερων.
Καμία διάταξη του ν. 5322/2026 ή της ΚΥΑ 18867/2026 δεν εισάγει ειδικό μηχανισμό για αυτόν τον κίνδυνο — δεν προβλέπεται τρίτος, ανεξάρτητος επαληθευτής παρουσίας, ούτε δυνατότητα αναφοράς που να μην απαιτεί ενεργή, ατομική καταγγελία εκ μέρους του ίδιου του εξαρτημένου Ωφελούμενου. Το συμπέρασμα δεν είναι ότι η εκμετάλλευση ωρών θα συνεχιστεί απλώς στα ίδια επίπεδα με το πιλοτικό — είναι ότι, υπό συνθήκες αυξημένης ζήτησης χωρίς αντίστοιχη προσφορά, έχει κάθε λόγο να ενταθεί.
Το συμπέρασμα, προς το παρόν
Τα μόνα σταθερά, επιβεβαιωμένα νούμερα είναι οι 6.365 αιτήσεις και οι 4.561 επιλέξιμες — μια στιγμιαία φωτογραφία ζήτησης, όχι ακόμα αποτελεσμάτων. Ό,τι ακολουθεί —πόσοι θα αξιολογηθούν, πόσοι θα λάβουν πράγματι βοήθεια, πόσοι θα καταφέρουν να τη διατηρήσουν σταθερά— παραμένει άγνωστο, και θα φανεί μόνο όταν ξεκινήσουν οι αξιολογήσεις. Το μοναδικό σημείο αναφοράς που έχουμε από το παρελθόν, το πιλοτικό πρόγραμμα, δείχνει ότι περίπου ένας στους τρεις εγκεκριμένους δεν κατάφερε τελικά να βρει βοηθό — αριθμός που αξίζει να παρακολουθείται στενά καθώς προχωρά η καθολική φάση.
Το κείμενο είναι μια γρήγορη πρώτη εκτίμηση. Ευπρόσδεκτη με χαρά η όποια ένσταση ή/και βελτίωση.
