13/06/2026
TYPHOID BENVAWN
🖊️ Dr J.Lalramchhuanga
MD (Medicine)
'Ka typhoid a reh thei lo, a khat tawkin a lo lang leh zel' ti kan awm nual mai. Typhoid hi a rawn lang nawn thei em? Engtia enkawl tur nge? tih hi kan zawhna a ni fur awm e.
Ni e, Typhoid hi ngaihthah ngawt chi a ni lo a. India ramah hian k*m tin mi maktaduai 4.5 in kan kai anga chhut a ni a. Enkawl loh phei chuan za zela 10 - 30 hian an thihpui thei a. Enkawl chung pawhin, zaa 1 - 4 in thihpui palh theih a ni bawk. Kan state-ah pawh Typhoid khawsik kan tam ṭhin hle mai a, ngaihthah lova, uluk taka enkawl chi a ni.
Typhoid khawsik hi, khawsik reh hnu kâr 2/3 hnuah a rawn lang nawn leh thei a. Hei hi typhoid relapse an ti a, damlo zingah zaa 5 - 20 thleng hetiang hi an awm thei. A damdawi antibiotic ei tur course (a ni zat) ei zawh loh vang te, a damdawiin a natna hrik a tihhlum zawh loh (antibiotic resistance) vang te, kan taksa khawi emaw laia a hrik lo inkhawl hnem lutuk (hidden resorvoir) vang te pawh a ni thei a ni.
Tin, hetiang anga khawsik leh natna lang chhuak tawh si lo, mi dang kai chhawng thei si, dam anga awm a awm theih bawk. Chung ho chu asymptomatic typhoid carrier an ti a. Hetiang hi zaa 1 - 5 vel Typhoid damlo zingah an awm a ni. Anmahniah natna lang chhuak si lovin, an zun leh êkah thla tam tak chhung a hrik an la paih chhuak reng thei a. K*t sil fai lo, zun leh ek thlahdah, invawng fai lo chi an lo nih phei chuan, anmahni avangin mi tam tak an dam lovin, thihna hial a thlen thei a ni. K*m zabi 20-na laiah khan typhoid carrier lar tak Marry Malon, Typhoid Mary an tih mai khan, hotel/restaurant hrang hrangah thawk kualin, mi tam tak typhoid a kai chhawng a, thih phah pawh an awm nual a ni kha.
Heng mite hi uluk taka an thisen, êk leh zun culture sak a, a damdawi pawh a course rei lehzual zawk pek ngai an ni. Chuvangin, khawsik ni 3 aia rei, hritlang khawsik ni si lo, te chuan thisen test vatin, doctor rawn tur a ni. Typhoid enkawlna damdawi, antibiotic hi natna dang a kan pek aia a dose sang zawk leh enkawl chhung hun / ni rei zawk pek ngai a ni a. A chhan chu a hrik a thih ngei theih nan te, awm nawn (relapse) leh a hrik pu darhtu (carrier) ven a nih theih nan a ni a. Chuvangin, mahni thua damdawi lo ei ve mai leh duh ang chen lo ei mai hi a him lo a ni.
Typhoid hrik hi zun leh êk aṭanga darh a nih avang leh mihringte chauh a pu darhtu kan nih avangin, zun leh êk zawhah k*t fai takin sahbawn nen minute 2 chhung tal kan sil tur a ni. Kan dam loh phei chuan midangte kan kai loh nan, fai takin kan sil ngei ngei tur a ni a. Tin, ei rawngbawltu kan nih chuan, k*t fai takin kan sil ṭhin tur a ni. K*t silna remchang a awm mai loh pawhin hand sanitizer ṭha pangngai (alcohol content 60% chin tal) kan hmang thei bawk.
Chawhmeh a hel ei chi te chu fái taka sil emaw a pil/káwr kheh theih chauh ei ṭhin ila.
Tui chhuanso emaw a thianghlim ngei chauh in ṭhin ila.
In chi (drinks) chi hrang hranga vur tlang (ice cube) kan telh ṭhin hi, tui thianghlim aṭanga siam chauh hmang ila. A siamna tui kan chian loh chuan, telh tir lo mai ila.
Ei tur ṭha taka chhum hmin, la lum vat vat ei ṭhin ila. Rei tak dah tawh hnu ei loh hram nise.
A thianghlim ngei tih kan hriat loh chu ei/in loh a him ber dawn a ni.
A bik takin, ei rawngbawltute, ruai fatute, hotel leh restaurant a thawkte hian k*t kan silfai fo a pawimawh lehzual.
Kan hmangaih tak ten an natpui a, an thihpui hial loh nan, i k*t silfai fo ang che aw.
(YMA Day urlawk nan aw).