21/10/2021
जागतिक ऑस्टिओपोरॉसिस दिन विशेष
२०/१०/२०२१
1 ऑस्टियोपोरोसिस म्हणजे काय?
ऑस्टीओ म्हणजे लॅटिन भाषेमध्ये हाडे आणि पोरोसिस म्हणजे सछिद्र पणा
म्हणजेच सछिद्र/ठिसूळ झालेल्या हाडांच्या प्रकारास ऑस्टियोपोरोसिस असे म्हणतात.
२) ऑस्टियोपोरोसिस चे किती प्रकार असतात?
याचे सर्वसाधारणपणे दोन प्रकार असतात
एक म्हणजे मासिक पाळी बंद झाल्यानंतर होणारा ऑस्टियोपोरोसिस आणि दुसरा म्हणजे वयोमानाने किंवा उतारवयात मध्ये होणार ऑस्टियोपोरोसिस/ हाडांचा ठिसूळपणा.
मासिक पाळी नंतर होणारा ठिसूळपणा हा इस्ट्रोजेन नावाच्या हार्मोनच्या कमतरतेमुळे होतो किंवा हार्मोन्सचे संतुलन बिघडल्यामुळे अति प्रमाणामध्ये हाडांमध्ये असलेले कॅल्शियम रक्तामध्ये शोषले जाते यामुळे देखील होऊ शकतो.
उतरवयामधील ओस्टिओपोरॉसिस हा मुख्यतः आहारातील प्रथिने खनिजे आणि विटामिन च्या कमतरतेमुळे होतो व त्या व्यतिरिक्त उतारवयातील हाडांच्या पेशी तयार होण्याची क्षमता कमी झालेली असते त्या देखील त्याला कारणीभूत ठरतात
३) ठिसूळपणा येण्यास कारणीभूत असणाऱ्या बाबी कोणत्या आहेत?
यामध्ये सर्वसाधारणपणे बदल न करण्यासारखे बाबी जसे की, वय आणि महिलांमध्ये आपणास सर्वसाधारणपणे दिसून येतो.
बदल करण्यासारखी कारणे जसे की
बॉडी मास इंडेक्स
स्टीरॉइड्स चे अतिसेवन
मासिक पाळी लवकर जाणे
धूम्रपान
मद्यपान
कॅल्शियम आणि इतर खनिजांची कमतरता
अशा बाबी ज्या आपण सुधारू शकतो व ऑस्टियोपोरोसिस पासून वाचू शकतो.
४) ऑस्टियोपोरोसिस मध्ये लक्षण काय दिसतात?
सर्वसाधारणपणे पाठदुखी, कंबर दुखी, हाडांचे फॅक्चर त्यामध्ये म्हणते मणके, खुबे आणि हाताची हाडे यांचे फॅक्चर दिसून येतात.
५) यासाठी तपासण्या काय करण्यात यावे आणि कधी करण्यात आले?
ऑस्टियोपोरोसिस चे निदान करण्यासाठी प्रत्येक महिलांनी मासिक पाळी नंतर आणि वयोवृद्ध लोकांनी जसे की 65 वर्षांच्या वरील वृद्धांनी वर्षाला किमान एकदा तरी हाडांची ठिसूळता तपासणी डॉक्टरांच्या सल्ल्याने करून घ्यावी.
ठिसुळता तपासण्यासाठी डॉक्टरांच्या सल्ल्याने खालीलपैकी तपासण्या करता येऊ शकतात.
डेक्सा स्कॅन
बोनमिनेरल डेंसिटी
कॅल्शियम फॉस्फेट रक्तातील प्रमाण इत्यादी तपासणे आपण करू शकतो.
ऑस्टियोपोरोसिस चे निदान टी स्कोर या द्वारे केले जाऊ शकते त्यासोबतच शारीरिक तपासणी देखील आवश्यक आहे.
६) ऑस्टियोपोरोसिस चे उपचार काय आहे?
उपचार सर्वसाधारणपणे तीन प्रकारे करावे लागतात.
१) हाडांची निर्मिती वाढवणे
२) हाडांची बळकटी वाढवणे
आणि ३) जीवन शैली चांगली बनवणे व फ्रॅक्चर्स टाळणे.
त्यामध्ये दैनंदिन जीवनशैली/ आहार बदल व आहारामध्ये फळे भाज्या मोड आलेली कडधान्य दूध आणि दुग्धजन्य पदार्थ यांचे सेवन वाढवणे.
कॅल्शियम आणि विटामिन डी डॉक्टरांच्या सल्ल्यानुसार नियमितपणे घेणे.
ज्यांना ऑस्टियोपोरोसिस झाला आहे त्यांना औषधी उपाय योजना देखील करता येऊ शकतात.
विविध प्रकारच्या हाडांची झीज टाळणारे औषधी आणि मानवनिर्मित हाडांची ठिसूळता कमी करणारे हार्मोन्स उपचारासाठी वापरता येतात.
©️Dr Jyeshtharaj Patangankar
