Dr Asif Akhtar ,Orthopaedic Surgeon ,Gnrc Dispur

31/07/2025

Osteoarthritis

🦵 অ’ষ্টিঅ’আর্থ্ৰাইটিছ কি?

ই এক ধৰণৰ ডিজেনাৰেটিভ অস্থি–সন্ধি ব্যাধি, য’ত knee r সন্ধি-কাৰ্টিলেজ (cartilage) ধীরে ধীরে ক্ষয় হয়। ফলত হাড়বোৰ সোজা খৱাঁহৰ সৈতে ঘর্ষণ হয়, যাৰ ফলত ব্যথা, ফোলা, আৰু স্থীতিশীলতা হ্ৰাস পায় ।

Knee অ’ষ্টিঅ’আর্থ্ৰাইটিছ সকলোতকৈ বেছি দেখা যায়, বিশেষকৈ বার্ধক্যৰ লগে লগে বৃদ্ধি পায়

কি কি লক্ষণ দেখা যায়?

ব্যথা (সংকোচন, চলা সময়ত বা বিশ্রাম পাছত)

সন্ধি – stiffness, বিশেষকৈ উঠা-বসা বা বিশ্রামৰ পাছত

Snapping sound (কণ্ঠকাৰ) শব্দ বা ঘর্ষণীয় অনুভৱ

সন্ধি ফুলা (inflammation),

পেশীত দুর্বলতা, কাটি ‘lock’ বা ‘give way’ হৈছে ।

👉 কাৰণ তথা ৰিস্ক ফেক্টৰসমূহ:

বয়স: নিজেই কাৰ্টিলেজ পুনৰ্নিমাণক্ষমতা হ্ৰাস পায় বয়সত লগে লগে ।

বাধ আঁচনী–ওজন: অতিরিক্ত শৰীৰৰ ওজন knee t অধিক চাপ দিয়ে।

আঘাত: পূৰ্বৰ আঘাত / অস্ত্ৰোপচাৰ ব্যাধি উৎপন্ন কৰিব পাৰে।

দৈববৃত্তি / নিয়মিত চাপ–চেষ্টাৰ কাৰণ: যথেষ্ট ব্যবহাৰ বা manual labor জীবনে আঠুৰ cartilage ক্ষয় ত্বরান্বিত কৰে।

উত্তৰাধিকাৰ: পৰিয়ালত যদি দিনে অ’ষ্টিঅ’আর্থ্ৰাইটিছ থাকে, তেন্তে আশঙ্কা বাঢ়ে ।

---

🩺 চিনাক্তকৰণ (Diagnosis)

চিকিৎসকৰ দ্বাৰা শাৰিৰীক পৰীক্ষা (pain localization, range-of-motion, crepitus, swelling)

প্ৰশিক্ষণগত ইতিহাস আৰু লক্ষণ মূল্যায়ন

X-ray (joint-space narrowing, osteophytes, cartilage loss)

প্ৰয়োজন হলে MRI (soft tissue damage) বা blood test পৰীক্ষা অন্য ধৰণৰ arthritis ৰ ক্ষেত্ৰে বাদবাক্য নিৰূপণৰ বাবে ।

---

চিকিৎসা আৰু পৰিচালনা (Management & Treatment)

• lifestyle আৰু Non-surgical :

ওজন নিয়ন্ত্রণ (10% ওজন হ্ৰাসে ব্যথা উল্লেখযোগ্য হ্রাস কৰে)

নিম্ন-প্রভাবযুক্ত ব্যায়াম: খোজকঢ়া, সাঁতোৰ, সাইক্লিং, পেশী শক্তিশালীকৰণ ও স্থিতিশীলতা বৃদ্ধিতে সহায়ক ।

Physical / occupational therapy – puder–strengthen, flexibility, TENS, braces/heel wedges ।

Medications:

Injections: Corticosteroid injection (short-term relief), Hyaluronic acid injection (viscosupplementation), PRP/genicular nerve block

• Surgical options :

Osteotomy: আঠুৰ অক্ষন সমন্বয় কৰাৰ মাধ্যমে ক্ষতিগ্রস্ত অংশত চাপ কমানো।

Partial বা Total Knee Replacement – জটিল অগ্রগামী অবস্থাত ব্যবহৃত হয় ।

প্রতিরোধ (Prevention)

ব্যায়াম ও পেশী শক্তিশালীকরণ: নিয়মিত খোজকঢ়া

ওজন নিয়ন্ত্রণ ও পুষ্টিকর খাদ্য

দৈনন্দিন কামৰ সংশোধন – আঠুৰ অতিৰিক্ত চাপ কমোৱা

শিক্ষা ও সচেতনতা: ৰোগীৰ condition‑সম্পর্কে জানিলে সঠিক চিকিৎসা তথা প্ৰতিৰোধমূলক ব্যবস্থা লৱ পাৰে ।