निसर्गोपासना: एक आदर्श जीवनशैली

28/06/2026

https://youtu.be/IwyUMSeaCKc?si=RIZrWEarwqnzcb-5

मित्रांनो, रोजच्या धावपळीच्या जीवनातून काही काळासाठी छोटासा ब्रेक घ...

21/04/2021

सध्याची स्थिती युद्धजन्य आहे.
जबाबदार संस्था काय करतात त्यापेक्षा आपण काय करून स्वतःचा व इतरांचा बचाव करू शकतो ते पाहू या.

31/07/2020

कोरोना: रोग प्रतिकार शक्ती वाढवण्याचे एक आव्हान

अलीकडील एक चर्चिला जाणारा गंभीर व भीतीदायक विषय म्हणजे 'कोरोना' हा सांसर्गिक आजार होय. बातम्या पाहताना, वर्तमानपत्र वाचताना तसेच व्हाट्सअँप, फेसबुक किंवा इतर सोशल मीडियावर त्याचे अस्तित्त्व आपणास जाणवत राहते. जागतिक आरोग्य संघटना (WHO) व आयुष (AYUSH ) मंत्रालय वेळोवेळी लोकहितास्तव कोरोना बाबत सूचना जारी करत असतात. मग त्या मास्क वापरण्याबाबत, वारंवार साबणाने हात धुण्याबाबत असो किंवा सोशल डिस्टंसिन्ग बाबत असो. एकंदरीत काय तर घराघरात भीतीदायक वातावरण आहे.

हा लेख लिहितांना जगामध्ये १ कोटी ७२ लाख व्यक्ती कोरोना बाधित झाले आहेत. त्यापैकी साधारण ६.५ लाख व्यक्ती मृत पावले आहेत, तर १ कोटी २ लाख व्यक्ती हे पूर्णपणे बरे झालेले आहेत. म्हणजे साधारण ४ % व्यक्ती ह्यात मृत पावले आहेत. भारताबाबत बोलायचे झाल्यास समुह संसर्ग (community spread) हे सुरु झालेले आहे. एकूण १५ लाखांवर लोक कोरोना बाधित आहेत त्यापैकी ९ लाख ७० हजार व्यक्ती पूर्णपणे बरे झालेले आहेत तर ३३ हजार पेक्षा जास्त व्यक्ती हे मृत पावलेले आहेत. साधारण मृत्यूदर ३% आहे. एव्हाना सर्व वाचकांना कोरोना कशामुळे होतो, त्याची काय लक्षणे दिसतात ह्याबाबत विविध माध्यमातून माहिती मिळाली आहे. ह्या सर्व गोष्टींची चर्चा करण्यापेक्षा निसर्गोपचाराच्या सहाय्याने आपण स्वतःची रोग प्रतिकारशक्ती वाढवून कोरोनाला दोन हात लांब कसे ठेऊ शकतो ते पाहू या.

सर्व प्रथम आयुष मंत्रालयाने काही खबरदारीचा उपाय म्हणून रोग प्रतिकार शक्ती वाढवण्यासाठी काही सल्ले दिलेली आहेत ते आपण पाहू या:

अ. होमिओपॅथी: अर्सेनिकम अल्बम ३० ( Arsenicum Album ३०) सकाळी उपाशी पोटी सलग तीन दिवस रोज एक डोस. जो पर्यंत कोरोनाचे प्रादुर्भाव आहे तो पर्यंत हा डोस दरमहिन्याला एकदा घेण्याचा सल्ला दिलेला आहे. हा डोस वाचकांनी होमिओपॅथी डॉक्टरांकडून घेतल्यास ते विश्वसनीय औषध असेल.

आ. आयुर्वेद :
- रोज सकाळी च्यवनप्राश १० mg ( १ चहाचा चमचा). मधुमेही रुग्णांनी शुगर फ्री च्यवनप्राश घ्यावे .
- हरबल चहा/ काढा : तुळशी, दालचिनी, मिरी, आलं / सुंठ , मनुके यांचा चहा किंवा काढा दिवसातून एक ते दोन वेळा घेणे. जर पित्ताचा ( Acidity) त्रास झाल्यास ते कमी उकळणे . तरी पित्ताचा त्रास झाल्यास घेऊ नये.
- सुवर्ण दूध: हळद अर्धा चहाचा चमचा १५० ml गरम दुधात घालून दिवसातून १ ते २ वेळा पिणे.
- भाज्यां शिजवतांना हळद , जीरा , कोथिंबीर , लसूण ह्यांचा वापर करणे.

निसर्गोपचार व रोगप्रतिकारशक्ती :
आता निसर्गोपचाराने रोग प्रतिकारशक्ती कशी वाढवायची ते आपण पाहू या. निसर्गोपचार ही एक प्राचीन उपचार पद्धती आहे. ह्या उपचारपद्धतीमध्ये औषधांचा वापर न करता निसर्गात असलेल्या घटकांचा सुसंगत व तर्कसंगत वापर करून रोगाचे मूळ कारण दूर करुन रोगनिवारण केले जाते. ह्याचा प्राचीन ग्रंथात व वेदात उल्लेख सापडतो. आजच्या सुपरफास्ट जगात व्यक्तीस ही उपचार पद्धती व्यक्तीस वेळखाऊ व निरुपयोगी वाटते. प्रत्येकास 'पी हळद व हो गोरी' ह्या उक्तीप्रमाणे झटपट व फास्ट परिणाम देणारे उपचार पद्धती हवे असतात.

आपण तोंडावाटे अन्न व पाणी ग्रहण करतो, तसेच श्वसनावाटे हवा आत घेतो. अन्नाचे व पाण्याचे चयापचय होऊन त्यातून शरीरास लागणारे पाणी, जीवनसत्वे, खनिजे, ग्लुकोज व इतर पौष्टीक रसायने शरीरास मिळतात. ह्या चयापचयाच्या क्रियेमध्ये बरेचसे टाकाऊ पदार्थ तयार होतात ज्याची शरीरास गरज नसते व असे पदार्थ म्हणजेच विजातीय पदार्थ (विषद्रव्य), हे शरीराबाहेर टाकण्याचे गरजेचे असते. हे विजातीय घटक मल व मूत्राद्वारे शरीराबाहेर टाकण्याचे कार्य शरीरातील वेगवेगळे अवयव करत असतात. तसेच काही विषद्रव्ये हे घामावाटे शरीराबाहेर काढण्याचे काम देखील होत असते. तसेच शरीरास कार्य करण्यास शुद्ध ऑक्सिजन वायूची गरज असते. श्वसनावाटे आपण हवा आत घेतो, फुफ्फुसामध्ये ह्यातील ऑक्सिजन घेऊन कार्बन डाय ऑक्साईड सोडले जाते. तसेच प्रदूषणामुळे नको असलेले घटक उदा. कार्बनकण व काही घातक वायू ह्याप्रक्रीयेमध्ये फुफ्फुसात येतात. ते शरीराबाहेर टाकण्याचे गरजेचे असते. तर असे टाकाऊ पदार्थांचा शरीराबाहेर टाकण्याचे कार्य जेव्हा नीट होत नाही तेव्हा त्याचा शरीरात प्रमाणाबाहेर संचय होतो. ते विषाचे कार्य करू लागते. परिणामी व्यक्ती आजारी पडते.

निसर्गोपचाराच्या ह्या तत्त्वानुसार ज्या वक्तीमध्ये विषद्रव्ये कमी प्रमाणात आहे त्यांची संरक्षक प्रणाली ही शरीरात येणाऱ्या सर्व जंतूंचा नाश करते. मग ते हवे मार्फत, पाण्यामार्फत किंवा अन्नामार्फत येवो. यामुळे अश्या व्यक्ती अश्या स्थितीतही निरोगी राहतात. ह्याउलट ज्या शरीरामध्ये विषद्रव्यांचा साठा हा अतिरिक्त असतो अश्या शरीरामध्ये जंतूंचे पोषण व झपाट्याने वाढ होते. ह्यांची रोग प्रतिकार शक्ती कमकुवत असते म्हणून व्यक्ती आजारी पडते.

थोडक्यात निसर्गोपचाराच्या तत्त्वानुसार आजार हे जंतूने होत नाही. हे वाचण्यास थोडेसे विचित्र वाटेल. टायपिंग चूक झाले असावे असे वाटेल. नाही ! हे तुम्ही बरोबर वाचताय. सध्याच्या कोरोना ह्या साथीच्या आजारात तुम्ही काही बातमी वाचले असाल की काही लोकांच्या टेस्ट केल्यावर त्यांच्या शरीरात अँटी बॉडी आढळून आले. याचा अर्थ त्यांना कोरोना हा आजार होऊन गेला व ते त्यातून १००% बरे देखील झाले आहेत पण हे त्यांना माहीत नाही. हा त्यातील एक प्रकार आहे.

आता आपण थोडक्यात आहार व निसर्गोपचाराच्या काही क्रिया पाहू या ज्या आपणास रोग प्रतिकार शक्ती वाढवण्यास मदत करतील .

1. आहार :
- गुळवेलचा खोडाचा काढा किंवा गुळवेलच्या पानाचे सेवन रोज सकाळी उपाशी पोटी (पाणी पिल्यानंतर) केल्याने रोग प्रतिकार शक्ती वाढते
- दिवसाची सुरवात हंगामी (seasonal) फळाने करावे . जोपर्यंत भुक लागत नाही तो पर्यंत खाण्याची वेळ झाली म्हणुन खाऊ नये. शरीराची भाषा ऐका .निसर्गाने शरीराची व त्यांतील प्रणालीची रचना फार सुरेख केली आहे. सर्व प्रणालीमध्ये feedback system आहे व ते तुम्हास सांगत असतात. तसेच भुक लागल्यावर भुकेची भावना होते. जर भूक लागलेलं समजत नसेल तर, दिवसाची सुरवात फळाने करणे तसेच दिवसातून फक्त दोन वेळा जेवणे . ह्या व्यतिरिक्त फक्त पाणी अथवा लिंबू पाणी पिणे ह्यामुळे चयापचयाची क्रिया सुधारून सर्वसाधारण रोग प्रतिकारक शक्ती वाढते.

- व्हिटॅमिन ‘सी’: आहारात व्हिटॅमिन ‘सी’ चे प्रमाण वाढवावे. आवळा, लिंबू , मोसंबी, संत्रा, टोमॅटो, किवी , स्ट्राबेरी ह्या फळांमध्ये / फळभाज्यांमध्ये व्हिटॅमिन ‘सी’ चे प्रमाण मुबलक आहे. ह्या सर्वांमध्ये सर्वात स्वस्त व अधिक प्रमाण उपलब्ध म्हणजे लिंबू होय. दिवसातून ३ ते ४ वेळा लिंबू पाण्याचे सेवन आपण करू शकता. तसेच लहान मुलांना साखर घालून लिंबू शरबत देऊ शकता.

- व्हिटॅमिन ‘डी’ : सुदैवाने भारतात सूर्यप्रकाश हे मुबलक प्रमाणात उपलब्ध आहे . रोज सकाळी २० मिनिटे सूर्यप्रकाश शरीरावर घेतल्यास शरीरात व्हिटॅमिन ‘डी’ ची निर्मिती होते व शरीराची गरज भासते. ह्या व्यतिरिक्त साल्मोन माश्याचे तेल व अंडी हेदेखील व्हिटॅमिन ‘डी’ चे चांगले स्त्रोत आहेत.

2. नाकाद्वारे उपचार: ह्यामुळे नाक व सायनस ची पोकळी पर्यंतचे आरोग्य निरोगी राखण्यास मदत होते.

- प्रतिमर्श नस्य: - दोन्ही नाकपुड्या मध्ये सकाळी व संध्याकाळी बोटांनी तिळाचे तेल / खोबरेल तेल किंवा तूप लावावे.

- जलनेती: - जलनेतीमुळे नाकाद्वारे होणार संसर्ग कमी होण्यास मदत होते. हलके कोमट पाण्यात थोडंसं मीठ टाका. ते जलनेती पात्रात घ्या. मान तिरकी करून एका नाकपुडीतून जल आत सोडून दुसऱ्या नाकपुडीतून बाहेर येऊ द्या. हा प्रकार करतांना नाक साफ असावे व श्वसनक्रिया तोंडाने करावे . हे येत नसेल तर योग तज्ज्ञांकडून शिकून घेणे गरजेचे आहे. चुकीच्या पद्धतीने केल्यास पाणी सायनसच्या पोकळीत जाऊन जोरात ठसका अथवा झटका बसून डोक्यात झिणझिण्या येऊ शकतात. हा प्रकार दिवसातून किमान दोन वेळा करणे.

3. मुखाद्वारे उपचार :
- तेल घोळवणे ( Oil Pulling ):- ह्यामध्ये तोंडामध्ये खोबरेल तेल अथवा तिळाचे तेल घेऊन ते पाच मिनिटापर्यंत घोळवणे व नंतर थुकून देणे . हे तेल प्यायचे नाही. चुकून पिलं गेल्यास नुकसान नाही.

- गरम पाण्याच्या गुळण्या:- घसा निरोगी ठेवण्यासाठी सोसवेल इतक्या मिठाच्या गरम पाण्याच्या गुळण्या कराव्यात. हे दिवसातून दोन वेळा म्हणजे सकाळी व संध्याकाळी करावे. घसा खवखवत असेल किंवा कोरडा खोकला असेल तर लवंग व खडीसाखरची मिक्सर मध्ये पावडर करून त्याचे दिवसातून दोन ते तीन वेळा सेवन करावे.

वाफ घेणे:- नाकाने वाफ घेतल्याने नाकापासून सायनस कॅव्हिटी चे आरोग्य सुधारते व रोगप्रतिकारशक्ती वाढण्यास मदत होते.

सरकारने वेळोवेळी जाहीर केलेल्या सूचनांचे सर्वांनी योग्य पालन करावे. मास्क वापरणे, सोशल डिस्टन्स पाळणे व विनाकारण खरेदी साठी बाहेर पडू नये . काहीजण म्हणतील भाज्या, फळभाज्या व फळे ह्या शिवाय आहाराचे कसे होणार ? अश्यावेळी आहारात पुढील गोष्टींचा समावेश करावा.
- मोड आलेली कडधान्ये : कडधान्ये हे बरेच दिवस साठवता येते. मोड आलेल्या कडधान्यात व्हिटॅमिन अ, ब, क व इ चे प्रमाण मुबलक असते. ह्यामध्ये प्रोटीनची मात्रा देखील चांगली असते त्यामुळे ते शरीरास पौष्टिक आहे. तसेच ह्यामध्ये नैसर्गिक तंतूंचे प्रमाण अधिक असल्यामुळे पचन क्रिया सुलभ होण्यास मदत होते.
- धिरडं/ थालीपीठ: वेगवेगळे धान्याची पिठं हे प्रत्येक घरात असतात. नसतील तर त्या धान्याचे मिक्सर मध्ये बारीक करून पीठ बनवता येईल . त्या सगळ्या पिठाचं एकत्रित पणे केलेलं धिरडं / थालीपीठ हा देखील एक पौष्टिक आहार आहे. ह्यामध्ये कांदा देखील घालता येईल.
- दुग्धजन्य पदार्थ: सायीचे विरजण लावून त्यापासून मिळणारे लोणी व ताक हे आरोग्यदायी आहेत. दही व ताक हे pro-biotic असल्यामुळे अन्न पचण्यास उत्कृष्ट.
- पातळ भाजी: भाज्यांचा तुटवडा असल्यामुळे विविध डाळींची आमटी. तसेच बदल म्हणून त्यात एखादा बटाटा वापरून बनवलेल्या पातळ भाजीचे सेवन. शेंगदाण्याची आमटी.
- गुळाचे सेवन: कधी कधी वरील भाज्यांचा कंटाळा आल्यास पोळी बरोबर/ भाकरी बरोबर गुळाचे सेवन हे आरोग्यदायी आहे.
- संपूर्ण वेळ घरात असल्यामुळे बऱ्याच जणांना विनाकारण भूक लागल्यासारखे वाटण्याची शक्यता आहे व अतिरिक्त खाण्याने चयापचयाची क्रिया बिघडून पोट बिघडण्याची शक्यता असते. म्हणून पचनक्रिया ठीक राहण्यासाठी पोटभर न जेवता मितआहार घ्यावा. जेवण्याच्या वेळा कमीत कमी असाव्यात

- घरातल्या घरात पुढील व्यायाम करावे :- सूर्यनमस्कार, घरच्याघरी चालणे, कपालभाती ( सराव असेल तर), अनुलोम विलोम प्राणायाम. ज्यांना जिमच्या व्यायामाची सवय असेल त्यांनी स्वतःचे वजन वापरून, तसेच बाटलीत पाणी भरून वजनाचे व्यायाम करावे.

ह्या झाल्या सर्वसाधारण घरच्या घरी रोगप्रतिकार शक्ती वाढवण्यासाठी छोट्या टिप्स. जर आपणास ताप, खोकला, स्नायूदुखी , थकवा व श्वसनास त्रास होत असेल तर त्वरित आपल्या डॉक्टरांशी संपर्क साधावा , जेणेकरून कोरोनावर पुढील योग्य उपचार घेण्यासाठी आपले डॉक्टर आपणास मार्गदर्शन करतील .

शुभ चिंतन

प्रदीप शेटे
योगा व नॅचरोपॅथिस्ट

शंका समाधानासाठी : व्हाट्स अप ९४२३५५३९९८

02/04/2020

संपूर्ण भारत २१ दिवसासाठी लॉक डाउन झाला आहे. पण बाजारातील खरेदीसाठी उडालेली झुंबड बघून लॉकडाउनच्या मूळ उद्देशाला हरताळ फासला जातो की काय अशी शंका मनात डोकावून गेली. तसे पाहता यास युद्धजन्य स्थितीच म्हणता येईल. घराबाहेर जाण्यास मर्यादा, दुकाने बंद, वाहतूक बंद. त्यामुळे रोजच्या जीवनात लागणाऱ्या अन्न धान्याची कमतरता येऊ लागते.

एका व्यक्तीने विचारले भाज्या, फळभाज्या व फळे खरेदी न करता एकंदरीत आहार-विहार कसा असावा ?

काही साध्या टिप्स पुढील प्रमाणे :

ह्या काळात रोज लागणारे भाज्या, फळभाज्या व फळे मिळणे थोडेसे अवघड असते. अश्यावेळी आहारात पुढील गोष्टींचा समावेश करावा.

१. मोड आलेली कडधान्ये :

कडधान्ये हे बरेच दिवस साठवता येते. मोड आलेल्या कडधान्यात व्हिटॅमिन अ, ब, क व इ चे प्रमाण मुबलक असते. ह्यामध्ये प्रोटीनची मात्रा देखील चांगली असते त्यामुळे ते शरीरास पौष्टिक आहे. तसेच ह्यामध्ये नैसर्गिक तंतूंचे प्रमाण अधिक असल्यामुळे पचन क्रिया सुलभ होण्यास मदत होते.

मोड आलेल्या कडधान्याची नावे: हिरवे मूग, मटकी, हरभरा वगैरे .

२. धिरडं/ थालीपीठ:

वेगवेगळे धान्याची पिठं हे प्रत्येक घरात असतात. नसतील तर त्या धान्याचे मिक्सर मध्ये बारीक करून पीठ बनवता येईल . त्या सगळ्या पिठाचं एकत्रित पणे केलेलं धिरडं / थालीपीठ हा देखील एक पौष्टिक आहार आहे. ह्यामध्ये कांदा देखील घालता येईल.

३. दुग्धजन्य पदार्थ :

सायीचे विरजण लावून त्यापासून मिळणारे लोणी व ताक हे आरोग्यदायी आहेत. दह्या पासून बनवलेले दहीभात उन्हाळ्यात पोट थंड ठेवण्यास मदत होईल.
दही व ताक हे pro-biotic असल्यामुळे अन्न पचण्यास उत्कृष्ट.

४. पातळ भाजी: भाज्यांचा तुटवडा असल्यामुळे विविध डाळींची आमटी. तसेच बदल म्हणून त्यात एखादा बटाटा वापरून बनवलेल्या पातळ भाजीचे सेवन. शेंगदाण्याची आमटी.

५. गुळाचे सेवन : कधी कधी वरील भाज्यांचा कंटाळा आल्यास पोळी बरोबर/ भाकरी बरोबर गुळाचे सेवन हे आरोग्यदायी आहे.

६. संपूर्ण वेळ घरात असल्यामुळे बऱ्याच जणांना विनाकारण भूक लागल्यासारखे वाटण्याची शक्यता आहे व अतिरिक्त खाण्याने चयापचयाची क्रिया बिघडून पोट बिघडण्याची शक्यता असते. म्हणून पचनक्रिया ठीक राहण्यासाठी पोटभर न जेवता मितआहार घ्यावा. जेवण्याच्या वेळा कमीत कमी असाव्यात (2 असल्यास उत्तम, हे दीक्षित डाएट म्हणून देखील सध्या प्रचलित आहे.)

७. घरातल्या घरात पुढील व्यायाम करावे :- सूर्यनमस्कार, घरच्याघरी चालणे, कपालभाती ( सराव असेल तर), अनुलोम विलोम प्राणायाम.

ज्यांना जिमच्या व्यायामाची सवय असेल त्यांनी स्वतःचे वजन वापरून, तसेच बादलीत पाणी भरून वजनाचे व्यायाम करावे.

प्रदीप शेटे
योगा व नॅचरोपॅथिस्ट (2.4.2020)
व्हाट्स अप: ९४२३५५३९९८
[email protected], [email protected]

15/09/2019

*ऑलोपॅथिक आधुनिक मेडिकल सायन्सची एक भयानक वास्तविकता

ADR म्हणजे अॅडवर्स ड्रग रिअक्शन - संपूर्ण जगामध्ये मानवी मृत्यूचे सर्वात मोठे कारण ADR आहे. आपण ज्या ऑलोपॅथिक औषिधी घेतो त्यांचा आपल्या शरीरावर प्रतिकूल प्रभाव पडतो व शरीर हळू हळू रुग्ण होत जाते.

सर्व प्रगत देशांमध्ये जिथे सर्वाधिक सुपरस्पेशालिटी हॉस्पिटल आहेत, आय.सी. सी.यु. युनिट्स आहेत, मल्टीस्पेशिअलिटी हॉस्पिटल आहेत, नेओनेटलॉजि युनिट्स आहेत तिथे लोकांचे आरोग्य खराब आहे असे UNO 2007 च्या सर्वेक्षनामध्ये नमूद करण्यात आले आहे.

कोलेस्टेरॉल कमी करण्यासाठी उपयोगात येणाऱ्या स्टॅटिन्स या औषधामुळे दरवर्षी 11लाख लोकांना मधुमेह (diabetis) होतो.

आणखी एका पुस्तकाने संपूर्ण जगात खळबळ उडूवून दिली आहे त्या पुस्तकाचे नाव आहे "ओव्हर डोस अमेरिका" या पुस्तकाचे लेखक डॉ.जॉन अब्राहम या सुप्रसिद्ध अमेरिकन लेखकाने संपूर्ण जगाला पुराव्यानिशी हे दाखवून दिले आहे की, अमेरिकेसहित संपूर्ण जगाचे स्वास्थ्य ऑलोपॅथिक औषधांमुळे कसे खालावत चालले आहे. लेखक हे सुप्रसिद्ध हॉर्वर्ड स्कूल ऑफ मेडिसिन चे मानद सदस्य आहेत.

अँटिडिप्रेसंट औषधी, antiboitics, कोलेस्टेरॉल च्या औषधी यामध्ये साक्षी बदलवून आकड्यांचा भयंकर उलट फेर करून सर्व जगाला ्भ्रमीत केले आहे.

यानंतर आणखी एका पुस्तकाने संपूर्ण जगाला हादरवून सोडले आहे त्या पुस्तकाचे नाव आहे "DEATH बाय PRISCRIPTION"
या पुस्तकाचे लेखक सुविख्यात अमेरिकन डॉक्टर असून त्यांचे नाव DOCTOR RESTRAIN हे आहेत.

आज संपूर्ण जगामध्ये मृत्यूचे सर्वात मोठे कारण हार्टअटॅक अथवा अपघात नसून उपचारादरम्यान दिल्या जाणाऱ्या ऑलोपॅथिक औषधी आहेत हे Dr. Restrain यांनी सप्रमाण दाखवून दिले आहे....

जोपर्यंत प्रत्येक व्यक्ती स्वतःच्या आरोग्याची काळजी व जबाबदारी स्वतः घेणार नाही, तोपर्यंत डॉक्टर व हॉस्पिटल काहीच करू शकणार नाहीत. इतर कोणत्याही करणापेक्षा औषधांच्या दुष्परिणामांनी मरणारांची संख्या पाचपट जास्त आहे.
-Dr.B.M.Hegde (पद्मभूषण) MD, FRCP (London)

लोकांना असे वाटते की, ऑलोपॅथिक चिकित्साविज्ञान हे ज्ञान व प्रक्रियांचे सुव्यवस्थित क्षेत्र आहे. परंतु हा केवळ एक भ्रम आहे. हे एक अत्यंत अपूर्ण व अनेक दोषांनी युक्त विज्ञान आहे. ऑपेरेशन व उपचारा दरम्यान मानवी शरीरात घडणाऱ्या जैव रासायनिक प्रक्रिया इतक्या धोकादायक व अनिश्चित असतात -डॉ. अतुल गावंडे (H.O.D. बोस्टन युनिव्हर्सिटी अमेरिका, सर्जरी डिपार्टमेंट )

हेल्थ चेकअपच्या नावाने एक जबरदस्त व्यापार व भ्रष्ट व्यवस्था अस्तित्वात आहे. लोकांना असं वाटत असेल की पृथ्वीवर जीवंत राहण्यासाठी ऑलोपॅथिक चिकित्सा /औषधी /रक्त - लघवी तपासण्या व हायटेक सर्जरी व टेक्नॉलॉजि आहे तर हे साफ चुकीचे आहे Famous . डॉ. BM हेगडे येथे नमूद करतात की देवाची कृपा आहे की, हे ऑलोपॅथिक चिकित्सा विज्ञान only 100-150 वर्ष जुने आहे.and त्यामुळे मानव जात अजून पृथ्वीवर जीवंत आहे.

मानवी प्रतिकार क्षमता किंवा आजार ठीक करण्याची अंगभूत क्षमता यांवर ऑलोपॅथिक डॉक्टरांचा विश्वास नाही. चिकित्सा जगतातील व्यापारीकरणामुळे टेक्नॉलॉजिमुळे चिकित्सेला बाजाराचे स्वरूप प्राप्त झालेले आहे.

हृदयरोग व कॅन्सर यामध्ये सर्वाधिक टेक्नॉलॉजि चा वापर केला जातो. हे दोन विभाग प्रचंड पैसा कमविण्याचे साधन बनले आहेत. बायपास, कॅन्सर मध्ये, अँपेंडिक्स, मणक्याचे ऑपेरेशन, सिझेरिअन, गर्भाशय काढण्याचे, कृत्रिम गुडघेरोपनाचे ऑपरेशन हे गरज नसतांना सर्रास केले जाणारे व त्याद्वारे प्रचंड पैसा उकळण्याचे साधन बनले आहे.

ऑलोपॅथिक चिकित्सा पद्धती निदान (dignosis) च्या बाबतीत jastee अचुक आहे असे म्हटले जाते परंतु हा सुद्धा एक भ्रम आहे. त्यात चलाखी, कृत्रिमपणा अधिक असतो. Dr.Jecob Kuriyan यांनी ही निदानाची प्रक्रिया अचूक असूच शकत नाही हे आपल्या पुस्तकात सिद्ध केले आहे.

अनावश्यक रक्त -लघवी तपासणी, X-ray, सोनोग्राफी, सिटीस्कॅन, MRI, एन्डोस्कोपी अँजिओग्राफी ई.अनेक तपासण्या करण्यासाठी रुग्णांना बाध्य केले जाते. यापैकी 90% तपासण्यांची रुग्णांना गरज नसते. डॉक्टर स्वतः आपल्या अनुभव व कौशल्याच्या आधारे योग्य निदान करू शकतात. जे शेकडो तपासण्यांपेक्षा जास्त अचूक असू शकते. या तपासण्यांमागे 50% पर्यंत कमिशन मिळते हे अमीर खानने सत्यमेव जयते या टीव्ही कार्यक्रमात जगजाहीर केले आहे. यात काही अपवाद नसतील असे नाही.

अनावश्यक व्हॅक्सिनेशनचा धंदाही फार जोमात आहे. लसीकरण करतांना BCG, POLIO, TRIPLE, MMR, MISEALS, TYPHOID ई. लसी वगळता अनेक लसी अनावश्यक असून या लसींची विश्वासाहार्यता आपल्या देशात अगदीच कमी आहे. औषधी कंपन्या लसीकरणाच्या नावाने अब्जावधी रुपयांचा नफा कमवितात. मेडिकल सायन्सच्या इतिहासात लाखो लोकांचा बळी या अनावश्यक लसीकरणामुळे गेला आहे.

औषधी कंपन्या आपली औषधं लिहावी म्हणून डॉक्टरांना मोठ्या प्रमाणात रोख, भेटवस्तू, विदेश दौरे प्रायोजित करतात. रुग्णांना जास्तीत जास्त औषधं लिहिण्यासाठी प्रोत्साहन दिले जाते. अनावश्यक औषधांच्या दुष्परीणामामुळे रुग्णाच्या शरीरावर घातक दुष्परिणाम होऊन रुग्णांचा जीव व पैसा दोन्हीवर गदा येते. रुग्ण मात्र याबद्दल अनभिज्ञच राहतात.

असाच भ्रष्टाचार OR unreasonable profit making मोठ्या कॉर्पोरेट हॉस्पिटलनी अवलंबलेला असून अनावश्यक ऑपरेशनची मालिकाच आहे. यामध्ये मोठ्या प्रमाणात पैसा मिळत असल्यामुळे अनेक ऑपरेशनचा दुरुपयोग सर्रास होतांना दिसून येतो. खुप कमाई असल्यामुळे अनेक शहरांत सुपरस्पेसिलिटी व मल्टीस्पेसिलिटी हॉस्पिटलची साखळीच निर्माण होत आहे. मोठी कार्पोरेट घराणी आता या व्यवसायात उतरली आहेत.

रुग्णाचा आजार किती गंभीर आहे हे रुग्णाच्या नातेवाईकांना अतिशय चांगल्या पद्धतीने पटवून दिले जाते (तो तसा नसतांना). त्याला विचार करायला वेळही मिळू न देता महागडी ऑपरेशन e,g bypass angioplasty करायला भाग पाडले जाते.

असे अनावश्यक ऑपरेशन करतांना किंवा उपचार करतांना रुग्ण दगावला अथवा अधिक गंभीर झाला तर हॉस्पिटल कोणतीही जबाबदारी न घेता पॆसे मात्र पूर्ण वसुल करतात. अनेक वेळा असे दिसून आले आहे की, सामान्य आजारांकरिता केलेल्या अनावश्यक upachaar athavaa ऑपरेशनमुळे रुग्णाला जीव गमवावा लागला आहे.

very fewकिडणीचोर डॉक्टरांच्या कुकृत्यामुळे देशाला अनेक वेळा व्यथित व्हावे लागले

व्यवस्थेच्या मुळापर्यंत पसरलेला हा भ्रष्टाचार थांबवणे शासकीय यंत्रणेला शक्य नाही. कारण त्याच भ्रष्ट वृत्तीने ही यंत्रणाही किडलेली आहे.

*स्वतः चे स्वास्थ्य अबाधित राहील अशा आरोग्यदायी सवयी सर्वांनी आत्मसात करायला हव्यात.*

वरील पोस्ट कॉपी पेस्ट आहे

29/07/2019

'Disease' हा सर्व साधारणपणे नियमित वापरला जाणारा शब्द आहे . बऱ्याच वेळा तो आपल्या कानावर पडत असतो.

हा शब्दाची फोड केल्यास Dis व ease असा होतो. सर्वसाधारण भाषेत सांगायचे झाल्यास, ज्या गोष्टी, क्रिया आपण सहजगत्या करतो म्हणजे easily करु शकतो त्या करता न येणे म्हणजे Disease; म्हणजेच आजार होय.

पदोपदी आपण ईश्वराने दिलेल्या सुंदर शरीराची हेळसांड करत असतो.

- एका श्वासाचे महत्त्व दम्याच्या रुग्णास विचारा.
- लघुशंकेच महत्त्व किडनी स्टोन किँवा किडनी चा आजार झालेल्या व्यक्तीस विचारा.
- पोट साफ होण्याचे महत्त्व पाइल्स किँवा पोटाचे विकार झालेल्या व्यक्तीस विचारा .

म्हणून शरीर दाखवणाऱ्या लक्षणांवर विचार करुन जीवनशैली बदला व आयुष्य 'Ease' म्हणजेच सुखकर करा .

प्रदीप शेटे
२९.०७. २०१९

09/07/2018

सुंदर माहिती, वेळ काढून बघावे व ऐकावे

19/06/2018

आरोग्यदान 29

गुरुकिल्ली( इन्सुलिन भाग 5)

ह्याची 'कारणे 'हीच टाळण्याचे 'उपाय' आहेत.

1.pizza,bread,तंदूरी रोटी आदि junk food, processed food खाणे टाळावे, त्याऐवजी घरी बनवलेले पोळी ,खाकरे ,पराठा ,भाकरी ,थालीपीठ हे पदार्थ खावे.

2.कडधान्ये डाळी साली सकट वापरावेत.

3.निसर्गात उपलब्ध भाज्या ,फळे ,धान्य 'सम्पूर्ण' स्वरुपात खावे.

4.. जेवणात षडरसयुक्त पूर्ण आहार घ्यावा.

5. गोड,तळलेले, आम्बवलेले,शिळे, मैद्याचे पदार्थ कमी करावे.

5. एकाच वेळी 'तुडुंब' जेवण्यापेक्षा दोन घास 'भूक' राहील असे जेवावे.

6.परत परत भूक लागत असल्यास साळीच्या लह्यांसारखे पदार्थ खावे.

3.खाण्याच्या योग्य मात्रेत व्यायाम करावा; व्यायामाच्या योग्य प्रमाणात खावे!

4. क़पाल भाति,प्राणायाम ,सूर्य नमस्कार ,योगासने 'रोज' करावीत.

5.सरासरी 7 तासांची 'शांत'झोप अवश्य घ्यावी.

6.मानसिक तणाव हे महत्त्वाचे कारण असल्याने ध्यान meditation 'नियमित' करावे.

7.ऋतु नुसार 'पंचकर्मशुद्धि'अवश्य करून घ्यावी; त्यामुळे अग्निवर्धन होते आणि पचन सुधारते. शिवाय 'विषारी' घटक(toxins) शरीराबाहेर काढून टाकले जातात.

पहा मंडळी,
आपल्या कुटुंबाचे आणि शरीराचे आरोग्य सुधारायचे असल्यास योग्य 'message ची गुरुकिल्ली' हरवू नका, तरच आनंदाची आणि दीर्घायुष्याची 'तिजोरी' उघडू शकू.
आणि हो,
आपल्या आप्तांना 'उशीर'होण्या'आधीच' सांगा...
"कभी तो नजर मिलाओ;कभी तो करीब आओ,
जो नहीं कहा है ,कभी तो समझ भी जाओ|"

वैद्या सोनाली तन्मय गायकवाड़
"Tinkerhealth"आयुर्वेद पंचकर्म चिकित्सालय
Email- [email protected]

18/06/2018

ताप व निसर्गोपचार

ताप येणे हे एक लक्षण आहे. बहुतेक सर्वजण आयुष्यामध्ये ह्या अवस्थेमधून जातातच. निसर्गोपचारानुसार जेव्हा शरीरात एखादे इन्फेकशन/ संसर्गदोष असतो तेव्हा संरक्षक प्रणाली शरीराचे तापमान वाढवते. ह्यास आपण ताप आला आहे असे म्हणतो.

शरीरात जेव्हा एखादा संसर्ग होतो तेव्हा हानिकारक बॅक्टरीयाची संख्या झपाट्याने वाढू लागते. ते वाढू नये म्हणून शरीर आपले तापमान वाढवते व हानिकारक बॅक्टरीयाची वाढ थांबवायचा प्रयत्न करते. तापामध्ये व्यक्तीस भूक लागत नाही व तोंडाची चव जाते. कारण ह्या वेळी संरक्षक प्रणाली संसर्गाविरुद्ध कार्यरत असते. अश्या वेळी अन्नाचे ग्रहण केल्यास संरक्षक प्रणालीच्या कार्यात अडथळा येतो.

सर्वसाधारण ताप आल्यास पुढील प्रमाणे निसर्गोपचार आहेत

१. दिवसभर थोडे थोडे पाणी पिणे.

२. उपवास करणे (काहीही न खाता, प्रसंगी ज्युस चालेल)

३. शरीरभर स्पॉंजिंग करत राहणे.

४. सगळ्यात महत्त्वाचे म्हणजे आराम करणे .

परंतु हल्ली वेळ नसल्यामुळे आपण पुढील गोष्टी करतो:

१. ताप कमी होण्याची गोळी खातो. ज्यामुळे ताप कमी होते व शरीरातील हानिकारक बॅक्टरीया वाढू लागतात.

२. हानिकारक बॅक्टरीया मारण्यासाठी आपण एन्टीबीओटीक गोळ्या घेतो, ज्यामुळे हानिकारक बॅक्टरीया बरोबर चांगले बॅक्टरीया देखील मारले जातात. पचन संस्थेवर परिणाम होतो. आपणास अशक्तपणा आल्याचे / गळल्यासारखे वाटते.

३. स्ट्रॉंग औषधे घ्यावयाची असल्यामुळे आपण गरज नसतांना (स्ट्रॉंग औषधासाठी हे घेणे गरजेचे आहे) अन्न ग्रहण करतो.

(वरील निसर्गोपचार उपचार तज्ज्ञांच्या देखरेखी खाली करावा )

प्रदीप शेटे
योगा व नॅचरोपॅथिस्ट
व्हाट्स अप: ९४२३५५३९९८
[email protected], [email protected]

11/06/2018

आरोग्यदान लेख 28

गुरुकिल्ली( इन्सुलिन भाग 4)

असे समजा, बाबा 'पगार 'आणून 'आईकडे 'देतात. आई दूध,कामवाली, किराणा आदि महिन्याची bills देवून उरलेले पैसे 'कपाटा'त ठेवते.आणि लॉक करते. आता उद्या मुलांची fees शाळेत जमा करायची आहे आणि आईकडून जर कपाटाची किल्लीच 'हरवली' तर पैसे असूनही ते वापरता येणार नाहीत.

आपल्या शरीरातील ही 'किल्ली' म्हणजे 'insulin'.. 'पैसे 'म्हणजे रक्तातील 'glucose(साखर)'आणि शाळेची 'fees' म्हणजे cell ची 'glucose ची गरज'.
हे glucose पेशीच्या बाह्य स्तरापासून आत नेण्यासाठी insulin ह्या hormone ची गरज असते, जे pancreas मार्फ़त स्त्रवले जाते.

म्हणजेच cell ने glucose साठी दार उघडण्याची insulin ही 'किल्ली' आहे. 'insulin resistant' म्हणजेच ह्या प्रक्रियेला 'अवरोध'.

1.ह्यामुळे रक्तातील साखरेचे प्रमाण वाढते, म्हणजेच 'मधुमेह'.

2.परन्तु cell ला आतमध्ये ही 'साखर' म्हणजे पर्यायाने 'ऊर्जा 'मिळत नाही, म्हणून शरीराकडून 'अजून'गोड पदार्थांची इच्छा होते, म्हणजेच परत परत भूक(false hunger) लागते,ज्यामुळे 'वजन' वाढते.

3.पेशी द्वारे न वापरलेली साखर चरबीच्या स्वरुपात पोट, मांड्या आदि ठिकाणी त्वचेखाली जमा होते ,ज्यामुळे पोट सुटते.(obesity)

4.तसेच न वापरलेली साखर liverकड़े 'glycogen' च्या स्वरुपात पाठवली जाते, ज्याचे पचन करणे, हे liver चे काम वाढते.(लिवर सिरोसिस)

5.जेव्हा रक्तातील साखर पेशीला ऊर्जा देण्यात 'असमर्थ' ठरते,तेव्हा शरीर 'प्रोटीन आणि चरबीचे'पचन करून ऊर्जा मिळवायचा प्रयत्न करते,यामुळे रक्तातील triglycerides चे प्रमाण वाढते.

6.tryglycerides मुळे रक्तवाहिन्यांच्या 'आतील स्तरात' चरबी जमा होते(atherosclerosis) ज्यामुळे वाहिन्यांच्या भित्तिवरील रक्ताचा दाब वाढतो(hypertension).

7.ह्याच कारणामुळे ह्रदय व मेंदू ह्यामधील धमन्यांमधे अवरोध blockages होऊन ह्रदय विकार किंवा stroke अथवा paralysis होऊ शकतो.

8.चरबीच्या पचन क्रियेत तयार होणारे काही घटक बाहेर काढून टाकण्यासाठी kidney कड़े आणले जातात, ज्याचा त्यावर घातक परिणाम होतो, (ketosis,acidosis,ketonuria)

9.इन्सुलिनची वाढ झाल्याने स्त्री पुरुषांमधील प्रजोत्पादन hormones चा balance बिघड़तो ज्याचा परीणाम अप्रजनन सारख्या लक्षणात होतो.

वैद्या सोनाली तन्मय गायकवाड़
"Tinkerhealth"आयुर्वेद पंचकर्म चिकित्सालय
Email- [email protected]