10/07/2026
The Monsoon Itch: Why Fungal Skin Infections in Children Are Surging This July in Pune
पावसाळ्यातील खाज: पुण्यात या जुलैमध्ये मुलांमध्ये त्वचेच्या बुरशीजन्य संसर्गाचे (Fungal Infections) प्रमाण का वाढत आहे?
It starts innocuously.
A ring-shaped rash on the inner thigh. A patch on the scalp where the hair looks thin and dusty. Toes that itch relentlessly after school shoes come off. White or brownish patches spreading across the back and chest. Parents often dismiss these as heat rash, allergies, or something that will clear on its own with a dab of whatever cream is sitting in the bathroom cabinet.
That last part is where things go wrong. Badly, sometimes.
Fungal skin infections in children peak every monsoon, and 2026 is no different. Dermatology OPDs across Maharashtra are already reporting sharp surges. At JJ Hospital in Mumbai, the dermatology department recorded a 1.5-fold increase in fungal infection cases since the rains started, with daily patient counts jumping from 60 to 65 all the way to 90 to 100 cases per day. In other cities across India, skin specialists are reporting 50% more cases compared to the dry season. In Pune and PCMC, where the monsoon is currently at its most intense in 2026, the same pattern is playing out in clinics every single day.
याची सुरुवात अगदी साध्या लक्षणांनी होते.
मांडीच्या आतील बाजूस गोलाकार पुरळ उठणे; डोक्याच्या त्वचेवर केसांची घनता कमी होऊन तिथे धुरकट किंवा राखेसारखा थर दिसणे; शाळेतील बूट काढल्यानंतर पायाच्या बोटांना सतत खाज सुटणे; किंवा पाठीवर आणि छातीवर पांढरट-तपकिरी रंगाचे चट्टे पसरणे. अनेकदा पालक याकडे केवळ उन्हाळ्यातील घामोळ्यांची समस्या, ॲलर्जी किंवा एखादी किरकोळ बाब म्हणून दुर्लक्ष करतात आणि घरातील कपाटात उपलब्ध असलेली कोणतीही मलम लावून ती आपोआप बरी होईल, असे समजतात.
पण याच टप्प्यावर खरी चूक घडते—आणि काही वेळा त्याचे परिणाम गंभीर असू शकतात.
मुलांमधील त्वचेचे बुरशीजन्य संसर्ग (फंगल इन्फेक्शन) पावसाळ्यात मोठ्या प्रमाणावर वाढतात आणि २०२६ सालही त्याला अपवाद नाही. महाराष्ट्रातील विविध रुग्णालयांच्या त्वचाविकार विभागांमध्ये (OPD) अशा रुग्णांच्या संख्येत आधीच मोठी वाढ दिसून येत आहे. मुंबईतील जे.जे. रुग्णालयात पावसाळा सुरू झाल्यापासून बुरशीजन्य संसर्गाच्या रुग्णांमध्ये दीडपट वाढ झाली आहे; येथे दररोज येणाऱ्या रुग्णांची संख्या ६०-६५ वरून थेट ९०-१०० पर्यंत पोहोचली आहे. भारतातील इतर शहरांमध्येही, कोरड्या हवामानाच्या तुलनेत त्वचाविकार तज्ज्ञांकडे ५०% अधिक रुग्ण येत आहेत. पुणे आणि पिंपरी-चिंचवड (PCMC) भागात, जिथे २०२६ च्या पावसाळ्याचा जोर सध्या सर्वाधिक आहे, तिथेही दररोज दवाखान्यांमध्ये असेच चित्र पाहायला मिळत आहे.
Why monsoon is essentially a fungal paradise
Fungi are not dramatic opportunists. They are patient. They wait for exactly the conditions that a Pune July provides: humidity above 80%, wet clothing that stays damp for hours, children playing in puddles and then sitting in air-conditioned classrooms in the same clothes, school bags that never fully dry out, and shoes that smell like something you would rather not think about.
Dermatophytes — the family of fungi responsible for most skin infections in children — thrive specifically in warm humid environments. The organism does not need an open wound or a weakened immune system to establish itself. It needs warmth, moisture, and skin surface contact. Put a child in wet socks for six hours and you have given it everything it needs. Trichophyton mentagrophytes, the species driving approximately 80% of fungal infections in India during monsoon, causes ringworm, athlete’s foot, jock itch, and scalp and nail infections with striking efficiency.
पावसाळा हा बुरशीसाठी एक प्रकारे स्वर्गच का असतो
बुरशी संधीसाधू नसतात. त्या संयमी असतात. पुण्यातील जुलै महिन्यात मिळणाऱ्या नेमक्या परिस्थितीची त्या वाट पाहतात: ८०% पेक्षा जास्त आर्द्रता, तासन्तास ओलसर राहणारे ओले कपडे, डबक्यांमध्ये खेळणारी आणि नंतर त्याच कपड्यांमध्ये वातानुकूलित वर्गात बसणारी मुले, कधीही पूर्णपणे न सुकणाऱ्या शाळेच्या बॅगा आणि असा वास येणारे बूट, ज्याचा विचारही करावासा वाटणार नाही.
डर्माटोफाइट्स — मुलांमध्ये त्वचेच्या बहुतेक संसर्गासाठी जबाबदार असलेली बुरशीची प्रजाती — विशेषतः उबदार आणि दमट वातावरणात वाढते. या जीवाला स्वतःला स्थापित करण्यासाठी उघड्या जखमेची किंवा कमकुवत रोगप्रतिकारशक्तीची गरज नसते. त्याला फक्त ऊब, ओलावा आणि त्वचेच्या पृष्ठभागाशी संपर्क हवा असतो. एखाद्या मुलाला सहा तासांसाठी ओले मोजे घाला आणि तुम्ही त्याला आवश्यक असलेले सर्व काही दिले आहे. ट्रायकोफायटन मेंटाग्रोफाइट्स, जी प्रजाती भारतात पावसाळ्यात सुमारे ८०% बुरशीजन्य संसर्गास कारणीभूत ठरते, ती अत्यंत प्रभावीपणे गजकर्ण, ॲथलीट फूट, जांघेतील खाज आणि टाळू व नखांचे संक्रमण करते.
What you are actually looking at
Let me describe the infections I see most often in children this time of year, because parents often confuse them with other things.
Tinea corporis — ringworm of the body. Not a worm. Never was. It is a flat, ring-shaped rash with a clear or slightly scaly centre and a raised, reddish border. It appears anywhere on the body, spreads outward as it progresses, and itches moderately. Contagious through direct contact with infected skin or shared towels and clothing.
Tinea capitis — scalp ringworm. This one is the most common fungal infection in children aged 3 to 7 years in India. It presents as round scaly patches on the scalp where the hair looks broken off close to the skin surface. Sometimes there is itching, sometimes not. Occasionally it forms a painful swollen mass called a kerion — that is the body’s immune reaction to the fungus and it can look alarming. Important to know: cream alone will not fix this. Tinea capitis requires oral antifungal treatment.
Tinea pedis — athlete’s foot. Between the toes, peeling, itching, and sometimes a damp unpleasant smell. This is particularly common right now in children who wear closed school shoes for hours in wet weather. It is also extremely easy to pick up from wet bathroom floors, changing rooms, and shared footwear.
Tinea cruris — jock itch. The groin, inner thighs, and buttocks. More common in older children and adolescents. Warm, damp skin folds are its natural habitat.
Pityriasis versicolor. Not from dermatophytes, but from a yeast called Malassezia that lives normally on skin and overgrows in humid weather. It appears as white, brown, or pinkish patches — usually on the back, chest, and upper arms. The patches do not tan like surrounding skin, which is often how parents first notice them.
तुम्ही जे पाहत आहात ते हेच आहे
वर्षाच्या या काळात मुलांमध्ये मला सर्वात जास्त आढळणाऱ्या संसर्गांबद्दल मी तुम्हाला सांगते, कारण पालक अनेकदा त्यांना इतर आजार समजून गोंधळ करतात.
टिनिया कॉर्पोरिस — शरीरावरील गजकर्ण. हा जंत नाही. कधीच नव्हता. हा एक सपाट, गोलाकार पुरळ असतो, ज्याचा मध्यभाग स्वच्छ किंवा किंचित खवलेदार असतो आणि कडा उंचवट्याची व लालसर असते. तो शरीरावर कुठेही दिसू शकतो, जसजसा वाढत जातो तसतसा बाहेरच्या दिशेने पसरतो आणि त्यात मध्यम प्रमाणात खाज येते. संसर्ग झालेल्या त्वचेच्या थेट संपर्कातून किंवा सामायिक टॉवेल आणि कपड्यांमधून याचा संसर्ग होतो.
टिनिया कॅपिटिस — टाळूवरील गजकर्ण. भारतात ३ ते ७ वर्षे वयोगटातील मुलांमध्ये हा सर्वात सामान्य बुरशीजन्य संसर्ग आहे. टाळूवर गोलाकार, खवलेदार चट्टे दिसतात, जिथे केस त्वचेच्या अगदी जवळ तुटल्यासारखे दिसतात. कधीकधी खाज येते, तर कधीकधी नाही. क्वचितच, तिथे एक वेदनादायक, सुजलेली गाठ तयार होते, जिला केरिऑन म्हणतात — ही बुरशीविरुद्ध शरीराची प्रतिकारशक्तीची प्रतिक्रिया असते आणि ती भीतीदायक दिसू शकते. हे जाणून घेणे महत्त्वाचे आहे: केवळ क्रीमने हा आजार बरा होणार नाही. टिनिया कॅपिटिसवर तोंडावाटे बुरशीविरोधी उपचार घेणे आवश्यक आहे.
टिनिया पेडिस — ॲथलीट फूट. पायाच्या बोटांच्या मध्ये त्वचा सोलणे, खाज सुटणे आणि कधीकधी ओलसर, दुर्गंधी येणे. सध्या ओल्या हवामानात तासनतास बंद शाळेचे बूट घालणाऱ्या मुलांमध्ये हे विशेषतः सामान्य आहे. तसेच, ओल्या बाथरूमच्या फरशीवरून, चेंजिंग रूममधून आणि सामायिक पादत्राणांमधून याचा संसर्ग होणे अत्यंत सोपे आहे.
टिनिया क्रुरिस — जॉक इच. जांघ, मांडीचा आतील भाग आणि नितंब. मोठ्या मुलांमध्ये आणि किशोरवयीन मुलांमध्ये अधिक सामान्य. उबदार, ओलसर त्वचेच्या घड्या हे त्याचे नैसर्गिक निवासस्थान आहे.
पिटिरियासिस व्हर्सिकलर. हे डर्माटोफाइट्समुळे होत नाही, तर मॅलेसेझिया नावाच्या यीस्टमुळे होते, जे सामान्यतः त्वचेवर राहते आणि दमट हवामानात त्याची वाढ जास्त होते. हे पांढऱ्या, तपकिरी किंवा गुलाबी रंगाच्या ठिपक्यांच्या स्वरूपात दिसते — सहसा पाठ, छाती आणि दंडावर. हे ठिपके आजूबाजूच्या त्वचेप्रमाणे काळवंडत नाहीत, आणि अनेकदा पालकांच्या लक्षातही याच कारणामुळे ते पहिल्यांदा येतात.
The steroid cream problem — and it is a serious one
Here is something I find myself saying in the clinic more and more often, and I am going to say it here clearly: please do not apply steroid cream on your child’s rash without a doctor’s prescription.
I know the instinct. The child is itching. You have a tube of something from last time. It seems to help initially — the redness fades, the itch reduces. But what is actually happening is that the steroid is suppressing the immune response at the skin surface, giving the fungus exactly the freedom it needs to spread wider and deeper. Dermatologists call this tinea incognito — a fungal infection that has been partially masked and significantly worsened by steroid application.
A study from Bengaluru found that patients who had used topical steroid creams before treatment took up to three months to clear infections that would normally resolve in two to four weeks. The Indian Association of Dermatologists explicitly warns against unsupervised use of OTC combination creams — the ones that contain antifungal, antibacterial, and steroid components all mixed together, which are widely available at pharmacies without a prescription. These are being sold freely and they are doing serious harm.
स्टेरॉइड क्रीमची समस्या — आणि ती एक गंभीर समस्या आहे.
क्लिनिकमध्ये मला एक गोष्ट अधिकाधिक वेळा सांगावी लागते, आणि मी ती इथे स्पष्टपणे सांगणार आहे: कृपया डॉक्टरांच्या प्रिस्क्रिप्शनशिवाय तुमच्या मुलाच्या पुरळावर स्टेरॉइड क्रीम लावू नका.
मला तुमची सहज प्रवृत्ती समजते. मुलाला खाज सुटत असते. तुमच्याकडे मागच्या वेळेस वापरलेली एखादी ट्यूब असते. सुरुवातीला त्याचा फायदा झाल्यासारखे वाटते — लालसरपणा कमी होतो, खाज कमी होते. पण प्रत्यक्षात काय घडत असते तर, स्टेरॉइड त्वचेच्या पृष्ठभागावरील प्रतिकारशक्तीला दाबून टाकते, ज्यामुळे बुरशीला अधिक पसरण्यासाठी आणि खोलवर जाण्यासाठी आवश्यक असलेले स्वातंत्र्य मिळते. त्वचारोगतज्ज्ञ याला 'टिनिया इन्कॉग्निटो' म्हणतात — हा एक बुरशीजन्य संसर्ग आहे जो स्टेरॉइड लावल्यामुळे अंशतः लपलेला असतो आणि लक्षणीयरीत्या बिघडलेला असतो.
बंगळूरू येथील एका अभ्यासात असे आढळून आले की, ज्या रुग्णांनी उपचारापूर्वी त्वचेवर लावण्यासाठी स्टेरॉइड क्रीम वापरले होते, त्यांना दोन ते चार आठवड्यांत बरा होणारा संसर्ग बरा होण्यासाठी तीन महिन्यांपर्यंतचा कालावधी लागला. इंडियन असोसिएशन ऑफ डर्मेटोलॉजिस्ट्सने डॉक्टरांच्या सल्ल्याशिवाय ओटीसी कॉम्बिनेशन क्रीम्सच्या वापराविरुद्ध स्पष्टपणे इशारा दिला आहे. या क्रीम्समध्ये अँटीफंगल, अँटीबॅक्टेरियल आणि स्टिरॉइड घटक एकत्र मिसळलेले असतात आणि त्या फार्मसीमध्ये प्रिस्क्रिप्शनशिवाय सहज उपलब्ध असतात. यांची सर्रास विक्री होत असून त्यामुळे गंभीर नुकसान होत आहे.
Prevention that actually works in a Pune monsoon
Fungal infections are genuinely preventable. These are not aggressive, exotic pathogens. They lose badly to basic hygiene consistently applied.
Dry the skin properly after every rain or bath. This is the single most important thing. Fungi need sustained moisture to establish infection. Ten seconds of towel drying is not enough — get between the toes, in the skin folds, behind the knees. Dry the scalp. Children who arrive home soaked should change clothes within the hour, not hours later.
Cotton is the right choice right now. Synthetic fabrics — nylon, polyester, blended school uniform material — trap moisture against the skin and create exactly the warm damp microenvironment that fungi love. Loose cotton clothing, changed when damp, dramatically reduces risk.
School shoes need to breathe. Wet closed shoes that stay wet for hours are a direct delivery mechanism for tinea pedis. If your child has two pairs of school shoes, rotate them so each pair has a full day to dry completely. Open them out after school. Direct sunlight for 8 to 10 hours kills fungi on fabric and leather surfaces — a practical recommendation that costs nothing.
No shared towels, socks, combs, or hairbands. Tinea capitis spreads with remarkable ease through shared headgear and combs in classrooms and during PE. Each child needs their own towel, their own comb, and their own hair accessories. This is not paranoia. It is just how these organisms spread.
Antifungal dusting powder in skin folds. For children who sweat heavily or whose skin folds tend to stay moist, a plain antifungal dusting powder in the groin and underarms can provide a useful barrier. This is genuinely evidence-supported — not a marketing claim.
Bathroom floors matter. Shared bathroom floors in housing societies and hostel facilities are a known transmission route. Flip flops or bathroom slippers, not bare feet, every time.
पुण्यातील पावसाळ्यात खरोखर प्रभावी ठरणारा प्रतिबंधात्मक उपाय
बुरशीजन्य संसर्ग खरोखरच टाळता येतो. हे काही आक्रमक किंवा दुर्मिळ रोगजंतू नाहीत. सातत्याने पाळल्या जाणाऱ्या साध्या स्वच्छतेपुढे ते सहज हार मानतात.
प्रत्येक पावसानंतर किंवा अंघोळीनंतर त्वचा व्यवस्थित कोरडी करा. ही सर्वात महत्त्वाची गोष्ट आहे. संसर्ग होण्यासाठी बुरशीला सतत ओलाव्याची गरज असते. दहा सेकंद टॉवेलने पुसणे पुरेसे नाही — पायांच्या बोटांमधील जागा, त्वचेच्या घड्या, गुडघ्यांच्या मागची जागाही कोरडी करा. डोक्याची त्वचा कोरडी करा. जी मुले पूर्णपणे भिजलेल्या अवस्थेत घरी येतात, त्यांनी काही तासांनंतर नव्हे, तर एका तासाच्या आत कपडे बदलावेत.
सध्या सुती कपडे घालणे हा योग्य पर्याय आहे. नायलॉन, पॉलिस्टर, शाळेच्या गणवेशाचे मिश्र कापड यांसारखे कृत्रिम धागे त्वचेला चिकटून ओलावा टिकवून ठेवतात आणि बुरशीला आवडणारे उबदार, दमट सूक्ष्म वातावरण तयार करतात. सुती सैल कपडे ओले झाल्यावर बदलल्यास धोका लक्षणीयरीत्या कमी होतो.
शाळेच्या बुटांना हवा खेळती राहण्याची गरज असते. ओले, बंद बूट जे तासन्तास ओले राहतात, ते पायांच्या बुरशीजन्य संसर्गासाठी थेट माध्यम ठरतात. जर तुमच्या मुलाकडे शाळेच्या बुटांच्या दोन जोड्या असतील, तर त्या आलटून पालटून वापरा जेणेकरून प्रत्येक जोडीला पूर्णपणे सुकण्यासाठी एक दिवस मिळेल. शाळा सुटल्यावर ते उघडे ठेवा. ८ ते १० तास थेट सूर्यप्रकाशामुळे कापड आणि चामड्याच्या पृष्ठभागावरील बुरशी नष्ट होते — ही एक व्यावहारिक शिफारस आहे, ज्यासाठी कोणताही खर्च येत नाही.
एकमेकांसोबत टॉवेल, मोजे, कंगवे किंवा हेअरबँड वापरू नका. वर्गात आणि शारीरिक शिक्षणाच्या (पीई) तासादरम्यान, एकमेकांसोबत वापरल्या जाणाऱ्या टोप्या आणि कंगव्यांमुळे टिनिया कॅपिटिस (Tinea capitis) अत्यंत सहजतेने पसरतो. प्रत्येक मुलाला स्वतःचा टॉवेल, स्वतःचा कंगवा आणि स्वतःच्या केसांच्या वस्तू आवश्यक आहेत. हा काही भ्रम नाही. हे सूक्ष्मजीव याच प्रकारे पसरतात.
त्वचेच्या घड्यांमध्ये बुरशीनाशक पावडर लावा. ज्या मुलांना खूप घाम येतो किंवा ज्यांच्या त्वचेच्या घड्या ओलसर राहतात, त्यांच्यासाठी जांघेत आणि काखेत साधी बुरशीनाशक पावडर लावल्यास एक उपयुक्त अडथळा निर्माण होऊ शकतो. हे पूर्णपणे पुराव्यावर आधारित आहे — केवळ मार्केटिंगचा दावा नाही.
बाथरूमची फरशी महत्त्वाची आहे. गृहनिर्माण सोसायट्या आणि वसतिगृहांमधील सामायिक बाथरूमच्या फरशा हे संसर्ग पसरण्याचे एक ज्ञात माध्यम आहे. प्रत्येक वेळी अनवाणी पायांनी नव्हे, तर फ्लिप-फ्लॉप किंवा बाथरूम स्लिपर्स वापरा.
When to bring your child to me
Most mild tinea corporis cases — a single patch, no fever, not spreading rapidly — can be assessed in a routine appointment. But come in sooner if:
• The scalp is involved, with hair loss or broken hair in the affected area
• There is a painful swollen mass on the scalp that feels soft
• The rash has been treated with a cream but keeps spreading or changing
• There is fever alongside the skin infection — rare but possible with a severe kerion or secondary bacterial infection
• The nails are thickening, discolouring, or becoming brittle — nail fungus requires longer treatment courses
• The infection has been present for more than two weeks without any visible improvement
Scalp ringworm requires oral antifungal treatment and treatment takes weeks, not days. Topical creams will not get through the hair follicle where the infection lives. This is not something to treat with pharmacy guesswork.
तुमच्या मुलाला माझ्याकडे कधी आणावे
टिनिया कॉर्पोरिसची बहुतेक सौम्य प्रकरणे — एकच चट्टा, ताप नाही, वेगाने न पसरणारी — नियमित तपासणीत तपासली जाऊ शकतात. परंतु खालील गोष्टी असल्यास लवकर या:
• टाळूवर संसर्ग झाला असेल, आणि बाधित भागातील केस गळले असतील किंवा तुटले असतील
• टाळूवर एक वेदनादायक, सुजलेली गाठ असेल जी मऊ लागत असेल
• पुरळावर क्रीम लावून उपचार केले असतील, पण ती पसरत असेल किंवा बदलत असेल
• त्वचेच्या संसर्गासोबत तापही असेल — हे दुर्मिळ आहे, परंतु गंभीर केरिऑन किंवा दुय्यम जिवाणू संसर्गामध्ये शक्य आहे
• नखे जाड होत असतील, त्यांचा रंग बदलत असेल किंवा ती ठिसूळ होत असतील — नखांच्या बुरशीसाठी दीर्घकाळ उपचार करणे आवश्यक असते
• संसर्ग दोन आठवड्यांपेक्षा जास्त काळ टिकून राहिला असेल आणि त्यात कोणतीही दृश्यमान सुधारणा झाली नसेल
टाळूच्या गजकर्णावर तोंडावाटे बुरशीविरोधी औषध घेणे आवश्यक असते आणि उपचारांना काही दिवस नव्हे, तर आठवडे लागतात. त्वचेवर लावायची क्रीम केसांच्या मुळांपर्यंत पोहोचू शकत नाहीत, जिथे संसर्ग असतो. यावर फार्मसीमधील अंदाजे औषधांनी उपचार करू नये.
One more thing
Fungal infections carry an unfair stigma. Parents sometimes feel embarrassed bringing this up, as if it reflects on their home’s cleanliness. It does not. These organisms are ubiquitous during monsoon and children are by nature the highest-exposure group — they share spaces, share objects, play in water, and spend hours in damp uniforms. An infection during monsoon season in Pune in 2026 is not a failing. It is biology.
Catch it early, treat it properly, and do not let a steroid cream make it worse. That is genuinely all it takes.
आणखी एक गोष्ट
बुरशीजन्य संसर्गाला एक विनाकारण कलंक लागलेला आहे. पालकांना कधीकधी हा विषय काढायला संकोच वाटतो, जणू काही त्यामुळे त्यांच्या घराच्या स्वच्छतेवर डाग लागतो. पण तसे अजिबात नाही. हे जीव पावसाळ्यात सर्वत्र असतात आणि मुले स्वभावतःच सर्वाधिक संपर्कात येणारा गट आहेत — ते जागा वाटून घेतात, वस्तू एकमेकांसोबत वापरतात, पाण्यात खेळतात आणि ओल्या गणवेशात तासनतास घालवतात. २०२६ मध्ये पुण्यात पावसाळ्यात झालेला संसर्ग ही काही कमतरता नाही. ते एक जैविक प्रक्रिया आहे.
लवकर निदान करा, त्यावर योग्य उपचार करा आणि स्टेरॉइड क्रीममुळे स्थिती आणखी बिघडू देऊ नका. यासाठी खरोखर फक्त एवढेच पुरेसे आहे.
