28/08/2026
आज रक्षाबंधनाच्या दिवशी…रक्षा-सूत्रा ची एक फार कमी ऐकलेली कथा.
अभिमन्यूची चक्रव्यूहाची कथा आपल्या सगळ्यांना माहीत आहे.
पण त्याआधी त्याच्या मनगटावर बांधलेल्या एका रक्षा-सूत्राची कथा फार कमी ऐकायला मिळते.
कुरुक्षेत्राचं युद्ध सुरू होतं.
अभिमन्यू युद्धात जाणार होता.
तो पराक्रमी योद्धा होता…
पण कुंतीसाठी तो तिचा नातू होता.
तिने त्याच्या मनगटावर रक्षा-सूत्र बांधलं.
एका आजीचा साधा संकल्प
“माझ्या अभिमन्यूचं रक्षण होऊ दे.”
आणि इथून या कथेचा अनपेक्षित भाग सुरू होतो.
लोकपरंपरेत सांगितलं जातं की त्या रक्षा-सूत्राचा संकल्प इतका प्रभावी होता, की ते हातात असेपर्यंत अभिमन्यूचं रक्षण होत होतं.
मग म्हणे…
श्रीकृष्णांनी उंदराचं रूप घेतलं आणि ते रक्षा-सूत्र कुरतडून तोडलं.
कृष्णांनीच असं का करावं?
याचा अर्थ अनेक लोककथांमध्ये नियतीशी जोडला आहे
अभिमन्यूचा मृत्यू हा पुढे घडणाऱ्या महाभारताच्या निर्णायक घटनांचा भाग होता.
आणि मग आला युद्धाचा तेरावा दिवस.
अभिमन्यू चक्रव्यूहात शिरला.
एकटा लढला…
अनेक महारथींना सामोरा गेला…
आणि अखेर रणांगणावर पडला.
पण त्याचा मृत्यू ही केवळ एका योद्ध्याची अखेर नव्हती.
अर्जुनाने दुसऱ्याच दिवशी सूर्यास्तापूर्वी जयद्रथाचा वध करण्याची प्रतिज्ञा केली.
युद्धाचा सूर बदलला.
पांडवांचा संताप बदलला.
आणि महाभारताच्या युद्धाला एक निर्णायक वळण मिळालं.
म्हणून या कथेत मला एक विलक्षण गोष्ट दिसते
एका आजीला आपल्या नातवाला वाचवायचं होतं…
आणि नियतीला त्याच्याकडून इतिहास बदलून घ्यायचा होता.
कृष्णाने उंदराचं रूप घेऊन रक्षा-सूत्र तोडल्याचा भाग मूळ महाभारतातील प्रमाणित प्रसंग नाही; तो नंतरच्या लोकपरंपरेत सांगितला जातो. पण कुंती–अभिमन्यूचं रक्षा-सूत्र रक्षाबंधनाशी जोडलेल्या जुन्या कथांमध्ये आढळतं.
आजच्या राखीची ही थेट origin story नाही…
पण “आपलं माणूस सुरक्षित राहावं” या भावनेने बांधलेल्या रक्षा-सूत्राची ही फार सुंदर, कमी ऐकलेली कथा आहे.
सर्व भाऊ-बहिणींना रक्षाबंधनाच्या मनःपूर्वक शुभेच्छा! 🙏🏻
Dr Ravindra L Kulkarni
MD, DNB, FSCAI (Cardiology)
Just for Hearts