04/07/2026
संग्रह - " मेकिंग ऑफ अ न्युरोसर्जन!"
प्रसंग क्रं.(8)- FEW MORE DAYS ...........
'रिची ( रिचर्ड !').. आज मुद्दामहून पेशंटचं नाव चेंज करत नाही. पाच सहा वर्षे झालीअसतील या घटनेला. पाच- सहा वर्षांपूर्वी अशाच एका संध्याकाळी हे दोघे माझ्या ओपीडीत, माझ्या समोर बसले होते.समोर स्कॅन लावला होता आणि रिचीला ब्रेन ट्यूमर (कॅन्सर)चं निदान झालं होतं.
रिची आणि मार्था हे दोघे नवरा बायको आणि त्यांना दोन मुलं. मुलगा त्यावेळी आठवी- नववीला असेल आणि मुलगी पाचवी- सहावीला असावी. मी दोन्ही मुलांना बाहेर बसायला सांगितलं आणि रिची आणि मार्था शी संवाद चालू केला.
ब्रेन ट्यूमर आहे...कॅन्सर आहे .... ॲडव्हान्स स्टेज आहे... अर्जंट ऑपरेशन करावे लागेल. हळुवारपणे हे सगळं मी त्यांना समजावून सांगितलं. बराच वेळ दोघे शांत होते. अशावेळी डायग्नोसिस डिक्लेअर केल्यानंतर पेशंटला आणि नातेवाईकांना त्या धक्क्यातून सावरण्यासाठी थोडा वेळ द्यावा लागतो. मी त्यांना एकमेकांबरोबर बोलण्यासाठी थोडा वेळ दिला आणि त्यांना ओपीडीतच बसवून, मी वॉर्ड राऊंडला निघून गेलो. बाहेर जाताना मी सिस्टरना सांगितलं, ओपीडी मध्ये थोडं पाणी आणि चहा नेऊन देण्यासाठी आणि त्या दोघांवर लक्ष ठेवण्यासाठी.
खूप रडले दोघं आणि बराच वेळ रडत होते.बाहेर मुलं कवरीबावरी होऊन इकडंतिकड बघत होती. मी थोड्या वेळाने परत आलो त्यावेळी ते बऱ्यापैकी सावरले होते आणि मनाने पुढच्या गोष्टी करण्यासाठी तयार झालेले होते. मार्था म्हणाली, " सर उद्याच रिचीचा बर्थडे आहे. बरोबर त्याच दिवशी ऑपरेशन ठरतंय.मी त्याच्यासाठी आणि त्याच्या मित्रांसाठी पार्टी ऑर्गनाइझ् केली होती.हॉटेल पण बुक केलं होतं. सगळेच खूप एक्साईटेड होतो पण सकाळपासून याचं डोकं दुखायला लागलं म्हणून तुमच्याकडं घेऊन आलो आणि बघा काय होऊन बसलं. तसा तो हल्ली बऱ्याच गोष्टी विसरत होता... पण आम्हाला वाटलं तो मेंटल स्ट्रेस मुळं काही गोष्टी विसरतोय. आपण एकदा स्कॅन रिपीट करून बघूया का सर ? मला वाटतय काहीतरी चुकतंय. एवढा मोठा ॲडव्हान्स स्टेजचा ट्यूमर आणि एवढे दिवस काहीच समजलं नाही असं कसं होईल?' पण पुढच्या एक तासाभरामध्ये त्यांनी तो आजार एक्सेप्ट केला आणि पुढच्या ट्रीटमेंट साठी तयारी दर्शवली.तरी मार्थाने शेवटचा प्रश्न विचारलाच,'उद्याचा एक दिवस त्याचा बर्थडे सेलिब्रेट करून ऍडमिट होऊ का? तेवढा वेळ आहे का आमच्याकडं?' मी थोडा वेळ विचार केला, परत स्कॅन बघितला....पण त्याची गाठ एवढी मोठी होती की तो कधीही कोलॅप्स होऊ शकेल,म्हणून मी नको म्हणालो आणि ते लगेचच ऍडमिट झाले.
दुसऱ्या दिवशीची पार्टी,हॉटेल बुकिंग सगळं कॅन्सल झालं आणि दुसऱ्या दिवशी सकाळी त्याच्या बर्थडेच्याच दिवशी मी त्याला ऑपरेशनला घेतलं. गाठ मोठी होती.ऑपरेशन नंतर त्याची मेमरी लॉस होण्याचे खूप जास्त चान्सेस होते. त्यामुळे ऑपरेशनला आत घ्यायच्या आधी मी त्या तिघांनाही बोलून सांगितलं, की कदाचित ऑपरेशन नंतर असं होऊ शकतं की, तो तुम्हाला ओळखू शकणार नाही, तो सगळ्या गोष्टी विसरून जाईल पण जीव वाचवण्यासाठी हे ऑपरेशन गरजेचं आहे. मी रिचीला त्याचे सगळे बँक अकाउंट पासवर्ड्स,पॉलिसी, शेअर्स आणखी काही डिटेल्स असतील तर फॅमिलीला देऊन ठेवायला सांगितलं.थोड्या वेळानी ऑपेरेशन सुरु झालं. गाठ मोठी होती पण हळू हळू करत पूर्ण गाठ निघाली.ऑपरेशन छान झालं. नशिबाने त्याची मेमरी पण व्यवस्थित राहिली आणि बघता बघता महिन्याभरात तो पूर्ण ठणठणीत बरा झाला. पुढ दोन-तीन महिने रेडिओथेरपी आणि फॉलोअप चालू होते...पण त्यानंतर फॉलोअप बंद झाला. मार्थाला मी सेपरेट बोलून सांगितलं होतं की, नशिबाने तो आता वाचलाय आणि त्याची मेमरी पण व्यवस्थित आहे.पण हा हाय ग्रेडचा कॅन्सर आहे. तो परत रिकर होईलच. जास्तीत जास्त इथून पुढे वेंकी दोन ते तीन वर्ष जगू शकेल...
पुढे पाच सहा वर्षे अशीच निघून गेली. मी देखील रिचीला विसरून गेलो. परत तो कधीच दिसला नाही...आणि चार पाच दिवसापूर्वी ही फॅमिली परत एका संध्याकाळी माझ्या ओपीडीत बसलेली होती. समोर स्कॅन लावला होता आणि मी म्हटल्याप्रमाणे यावेळी कॅन्सर परत आला होता. यावेळी ट्यूमर खूपच अग्रेसिव्ह दिसत होता. बराच वेळ डिस्कशन झालं, पण पुढे काही करण्यासारखं नाही हेच कन्क्लूजन होतं. मी मार्थाला बसून सांगितलं की पुढचे चार ते सहा महिने कदाचित तो आपल्यात आहे त्यानंतर तो नसेल.जी काही मागची पाच- सहा वर्षे आपल्याला मिळाली ती कदाचित बोनस होती म्हणून समजू आपण. आता परत ऑपरेशन आणि या सगळ्याच्या नादाला नको लागायला. कारण ट्यूमर पसरलेला आहे.... वेंकीला आता शांतपणे जाऊ दे!... हा निर्णय घेणं फॅमिली साठी खूप कठीण होतं. बराच वेळ मार्था आणि दोन्ही मुलं माझ्यासमोर बसून होती. डोळ्यातून पाणी घळा घळा वाहत होतं. थोड्या वेळ कुणीच कुणाशी बोललं नाही.
मधे दोन तीन दिवस गेले असतील आणि आज सकाळी मार्था मला एकटीच भेटायला आली. थोडा वेळ हवा आहे म्हणून शांतपणे ओपीडी समोर बसली. मी माझे ओपीडीचे पेशंट संपून घेतले आणि मग मार्थाला आत बोलवलं. यावेळी ती शांत दिसत होती. तिने मनाने सर्व एक्सेप्ट केलेलं आहे हे जाणवत होतं. मी म्हणालो, 'बोला, अजून काय विचार चालू आहे डोक्यात, अजून काय करू शकतो आपण?' ती म्हणाली,' सर तुम्ही ऑलरेडी खूप केलं आमच्यासाठी. आपण रिची दोन तीन वर्षेच जेमतेम जगेल असं म्हणत होतो, पण बघता बघता तो सहा वर्ष जगला... आणि खूप छान जगला. I am so proud of my husband and our kids are also very proud of him.
'तुम्हाला माहिती आहे सर, वेंकी इथून गेल्यानंतर दोन महिन्यातच पूर्ण बरा झाला. अपण त्याच्यापासून कॅन्सरविषयी काही गोष्टी लपवयाचा प्रयत्न केला, पण त्याने स्वतःचेच रिपोर्ट वाचून बघितले. त्यांनं पूर्ण रिसर्च केला आणि त्याला समजलं की त्याचं आयुष्य दोन ते तीन वर्षाचच उरलेलं आहे. त्या दिवशीपासून तो खूपच जबाबदारीने वागायला लागला सर.....' त्याच्या कंपनीमध्ये त्यांनं कोणालाच नाही सांगितलं की, त्याला कॅन्सर आहे म्हणून. सांगितलं तर जॉब जाईल किंवा प्रमोशन होणार नाही किंवा महत्त्वाची कामं त्याला देणार नाहीत असं समजून त्याच्या छोट्या मोठ्या कंप्लेंट्स त्यांनं सांगणं बंदच केलं. तुम्ही दर सहा महिन्यांनी स्कॅन करायला सांगितला होता पण तो हॉस्पिटल मध्ये यायलाच तयार नव्हता.त्याला खूप गिल्टी वाटत होतं की तो संसार अर्ध्यावरती सोडून चाललाय म्हणून. मुलांकडे बघून खूप रडायचा सर पण तो हरला नाही.....
' सर त्यांनं मागच्या सहा वर्षात भयंकर कष्ट केले. इन्शुरन्स काढले. पॉलिसी काढल्या.कधी कधी ओव्हरटाईम करून पण पैसे मिळवले.एक एक पैसा जोडला त्यांनी सर फक्त मुलांसाठी....आणि अजून पण बघितला ना कसा हासतमुख असतो. त्याच्याकडं बघितलं तर असं वाटतच नाही की त्याच्या आयुष्यातले शेवटचे चार सहा महिने राहिलेत.
सर,काल आम्ही संध्याकाळी सगळे एकत्र बसलो होतो रिचीने आम्हाला जवळ घेतलं आणि खूप रडला. सर, जवळपास अर्धा तास रडत होता.... त्यांनी आमच्या सगळ्यांची माफी मागितली..तो म्हणे, संसार अर्धवर सोडून चाललो. मुलांनो या आयुष्यात, या जन्मात, एवढच करता आलं तुमच्यासाठी. आधी मी आणि मार्थाच होतो. मग आमच्या आयुष्यात तुम्ही दोघं आलात आणि आमचं आयुष्य खऱ्या अर्थानी बहरत गेलं. तुमच्या दुडक्या चालीमध्ये आणि निखळ हसण्यांमध्ये आम्ही दोघंही स्वतःला हरवत गेलो. जगातली सगळी सुखं तुमच्या समोर उभी करायची होती...पण देवानं मला आयुष्यच कमी दिलं. या जन्मात बाकी राहिलेली तुमची सगळी जबाबदारी,मी पुढच्या जन्मात पार पाडीन... पुढच्या जन्मी तुम्हीच आमची मुलं म्हणून परत या... तुमचे राहिलेले सगळे हट्ट मी पूरवेन.. सॉरी मार्था तुझं किती कौतुक करायचंय होतं मला पण......आयुष्यभर कष्टच आलं तुझ्या वाट्याला..... एक बाप म्हणून मला जेवढं करता आलं तेवढं मी केलं...या पाच सहा वर्षात पुढच्या वीस वर्षाचं काम करायचा प्रयत्न केला....पण मुलांनो आता मी थकलो....तिघंही एकमेकाला घट्ट धरून रहा आयुष्यभर....खूप सुंदर आयुष्य दिलं मला देवानी... तुमच्यासारखी गुणी मुलं दिली....आता मला फक्त तुम्हाला सर्वाना डोळे भरून बघायचं आहे पुढचे काही दिवस......डॉक्टर म्हणतात की, कदाचित महिन्याभराने मी तुम्हाला ओळखणं बंद करीन.असं होईल की मी तुमची नावं, चेहरे, हे घर, हे सर्व विसरून जाईन.....पण मुलांनो त्यावेळी मला माफ करा. जरी माझी नजर तुम्हाला अनोळखी वाटली तरी always remember.... my heart will always recognize you...जरी माझ्या मेंदूनं काम करणं बंद केलं तरी हृदयातून माझं प्रेम कधीच कमी नाही होणार.... ते शेवटपर्यंत तुमच्यासाठीच धडधडत राहील....शेवटच्या दिवसात माझ्यामुळे तुम्हाला खूप त्रास होईल पण, शेवटच्या दिवसातला तुमचा बाप तुम्ही लक्षात ठेऊ नका प्लीज..... एवढ्या वर्षात तुम्ही ज्या निर्भीड आणि हसतमुख बापाला बघितलंय तोच बाप कायम लक्षात ठेवा.... आणि मी इथं नसलो तरी.. जिथ कुठ असेन तिथून तुमच्याकडं बघत राहीन आणि माझे आशीर्वाद कायम तुमच्या बरोबर राहतील....
सर सहा वर्षांपूर्वी मी रिचीला तुमच्याकडे घेऊन आले होते , त्यावेळी मी फक्त हाऊस वाईफ होते. पण रिचीची संसाराची तळमळ बघून मी जॉबला लागले. नशिबाने देवानं मला बॅक टू बॅक प्रमोशन दिली. रिचीची तडफड मला बघवत नव्हती. त्याला मुलांच्या पुढच्या आयुष्याच्या खर्चासाठी पैसे जोडून ठेवायचे होते. त्याला पण जाताना गिल्ट राहू नये म्हणून गेल्या पाच सहा वर्षात मी पण खूप धडपडले सर.... पैशाला पैसा जोडला.
माझी मुलं पण अचानक मोठी झाली सर.... ज्या दिवशी रिचीचं ऑपरेशन झालं, त्या दिवशीपासून माझ्या दोन्ही मुलांचं बालपणच संपलं....माझा मुलगा आधी खूप हट्टी होता. रोज त्याचे नवनवीन हट्ट असायचे. कधी शूज पाहिजेत, कधी जॅकेट पाहिजे तर कधी पिकनिक. मुलीच पण तसंच होतं भैयाला काहीपण आणलं की ते तीला पण पाहिजेच असायचं. पण गेल्या पाच वर्षात त्यांनी कधीच कुठलीच गोष्ट मागितली नाही सर....मुलगा तर खूपच मोठा झाल्यासारखं वागतो. आता कॉलेजच्या सेकंड ईयरला आहे पण आत्ताच पार्ट टाइम जॉबला लागतोय. क्रिकेट खूप छान खेळायचा तो... रिचीला तर त्याच्यावर खूप कॉन्फिडन्स होता की तो चांगला नॅशनल लेवल चा क्रिकेटर होईल म्हणून पण ऑपेरेशन झाल्या दिवसापासून त्याची प्रॅक्टिस सुटली...तुम्ही बघितला ना त्याला सर, किती स्टायलिश आहे तो. त्याच्याकडे बघून कोणाला वाटेल का, की हा घरी वडिलांना आंघोळ घालत असेल, वॉशरूमला घेऊन जात असेल,हात पाय दाबून देत असेल...
दीदींच तर पूर्ण जगच बदललंय.ती आता बारावीला आहे. मेडिकल एंट्रन्स ची तयारी चालू आहे तिची . आजपर्यंत प्रत्येक छोटीमोठी गोष्ट घरी येऊन रिचीला सांगायची ती. प्रत्येक डिसिजन मधे तीला रिचीचं ओपिनियन लागायचं.आता मात्र बिचारी उगीचच रिचीच्या आजूबाजूला घुटमळत राहते. त्याला नवनवीन पदार्थ बनवून खायला घालते, स्टोरीज आणि जोक्स वाचून दाखवते.तासंतास देवासमोर बसून राहते.... अचानकच मोठी झाली आमची मुलं......त्यांचं बालपण आम्हाला हिरावून घ्यायचं नव्हतं... पण परिस्थिती पुढे आमचं काहीच चाललं नाही. तुमच्याकडे आलो त्यावेळी आमची आर्थिक घडी पूर्ण विस्कटलेली होती,पण गेली सहा वर्ष आम्ही धडपडून आर्थिक घडी नीट बसवली. त्यामुळे रिचीला आता एवढं समाधान तरी आहे की, तो गेल्यानंतर मुलं उघड्यावर नाही येणार. तो त्यावेळीच गेला असता किंवा त्याची मेमरी गेली असती तर आम्ही अक्षरशः रस्त्यावर आलो असतो. ही सहा वर्षे आम्हाला तुमच्यामुळे बोनस मिळाली. देवावर खूप नाराजी होती पण सुदैवानं तुम्ही भेटला....हे पण काही कमी नाही....'
'पण आता शेवटची स्टेज आली आहे सर...आता मला एक सर्टिफिकेट हवं आहे तुमच्याकडून. मला पुढचे दोन महिने सुट्टी घ्यायची आहे त्यासाठी मला ते ऑफिसमध्ये सबमिट करायचे आहे. मी तिला म्हणालो,' पण आत्ताच सुट्टी घेतली तर त्याच्या शेवटच्या क्षणी कस काय करणार? त्यावेळी सुट्टी देईल का कंपनी?' मार्था म्हणाली, 'सर कंपनी मला त्यावेळेस सुट्टी देणार की नाही माहित नाही... पण मी मॅक्सिमम दीड दोन महिनेच सुट्टी घेऊ शकते. नाहीतर माझा जॉब जाईल. पण ते दीड दोन महिने मला आत्ताच वापरायचे आहेत....कारणकी, अजून रिची आम्हाला सगळ्यांना ओळखतो आहे.तो जोपर्यंत चांगल्या स्थितीत आहे तोपर्यंत मला त्याच्या बरोबर राहायचं आहे.... संसारासाठी खूप धडपडला तो. आता मला त्याचे सगळे लाड पुरवायचे आहेत... एवढ्या वर्षाच्या धडपडीत तो स्वतःसाठी कधीच जगला नाही...खूप नशीबवान आहे मी की असा नवरा मिळाला...ह्या दीड दोन महिन्यात जे ही क्षण आम्ही एकत्र घालवू तेच क्षण आम्हाला पुढे आयुष्यभर पुरवायचे आहेत.त्यामुळ या पुढचा प्रत्येक क्षण हृदयात साठवायचाय आम्हाला..... एवढं बोलून तिचा हुंदका दाटून आला.... डोळ्यात अडवलेलं पाणी घळाघळा व्हायला लागलं...थोडा वेळ ती शांतपणे रडत राहिली.....पूर्ण रडून झाल्यावर तिनं डोळे पुसले आणि उठून उभी राहिली. चेहऱ्यावरती एक समाधान होतं आणि डोळ्यात एक वेगळाच निर्धार होता. आता ती तयार होती स्वतःच्या मुलांसाठी आणि नवऱ्यासाठी, पूर्ण जगाशी लढायला!
गेल्या सात-आठ वर्षात माझ्या ओपीडी मध्ये एवढे पाणवलेले डोळे बघितले आहेत आणि एवढे विचित्र क्षण अनुभवलेले आहेत की आता मला आता त्याची सवय झाली आहे. किती विचित्र आयुष्य आहे खरंच.आपण आयुष्यभर एका वेगळ्याच धावपट्टीवर धावत राहतो. गाडी पाहिजे,बंगला पाहिजे मग अजून एक फ्लॅट पाहिजे. पण नीयतीच्या मनामध्ये वेगळाच डाव चालू असतो आणि नीयती तो डावं अचानक टाकते.आपण ज्यावेळी चांगल्या स्थितीत असतो, त्यावेळी आपण कधी कल्पनाही नाही करू शकत की, आपल्यावर कधी अशीही वेळ येऊ शकते की, जगण्यासाठी एक एक दिवस पण उधार मागावा लागेल!आणि ज्यावेळी तो क्षण येतो त्यावेळी समजतं की आजपर्यंत आपण ज्या गोष्टीसाठी धडपड करत होतो त्या गोष्टींच आता काहीच मूल्य नाही!!
मी तिला सर्टिफिकेट दिलं. मी लिहीलं,
Her husband is diagnosed with advanced stage of brain cancer and HE NEEDS assistance for routine activities......पण अश्या बऱ्याच गोष्टी होत्या,ज्या त्या सर्टिफिकेटच्या चार ओळींमध्ये मी लिहू शकत नव्हतो. पण मला लिहायच होतं की,
HE ALSO NEEDS..to see his children grow...
HE ALSO NEEDS... to see his son's first salary in his trembling hands.....
HE ALSO NEEDS... to walk his daughter to her wedding....
HE ALSO NEEDS...to see the silver replace the black in his wifes hair .....
HE ALSO NEEDS..... to tell his stories to his grandchildren....
Its unfair to him... and
HE NEEDS... FEW MORE DAYS OF LIFE..........
डॉ. प्रविण तुकाराम सुरवशे.
कन्सल्टन्ट नुरोसर्जन
पुणे.
फोन नं. 7738120060
