03/07/2023
*गुरु*
आज गुरुपोर्णिमा आहे. गुरुंविषयी आदर व प्रेम दाखवण्याचा आजचा दिवस. ज्यानं कोणी आपल्याला आयुष्यात काही तरी चांगल्या गोष्टी शिकवल्या आहेत त्या व्यक्तिविषयी कृतज्ञता व्यक्त करण्याचा आजचा दिवस. इतकंच नाही तर माणसांशिवाय अन्य प्राणी, निसर्ग, यांनी देखील काही शिकवलं असेल तर त्याची आठवण ठेवण्याचा हा दिवस. आईवडील, शिक्षक, मित्र, भाऊबहिण, पती पत्नी हे आपल्या जवळचे आणि हक्काचे गुरु असतात. यांच्याशिवाय आपण ज्यांना गुरुस्थानी मानतो अशाही व्यक्ती असतात. पुस्तके हा जसा आपला उत्तम मित्र असतो तसाच तो उत्तम गुरुही असतो. आयुष्य तर गुरुंचाही गुरु असतो.
तेव्हा एक प्रश्न असा पडतो की गुरु कोणाला करावं किंवा मानावं हा. कारण तो तुमच्या आयुष्याचा भलाबुरा निर्णय करणार असतो.
त्यामुळेच गुरु जसे आपले शिष्य निवडून घेतात तसेच शिष्यालाही आपला गुरु निवडण्याचा अधिकार असला पाहिजे असं चांगल्या गुरुचं म्हणणं असतं. नरेंद्रने आपल्या गुरुंची ही परीक्षा केली होती. म्हणूनच ते पुढे स्वामी विवेकानंद होऊ शकले.तसेच सर्वज्ञ श्री चक्रधरांनीही नागदेव भट्टांना गुरुची परीक्षा पाहुनच गुरु करा असे सांगितले त्यामुळेच ते पुढे नागदेवाचार्य बनले. पण गुरु जर चुकीचा केला तर शिष्य संकटात सापडलाच म्हणून समजा. एकलव्याने द्रोणाचार्याला गुरू केलं आणि तो आपला अंगठा गमावून बसला. कर्णाने परशुरामाला गुरू केलं आणि ऐन युद्धाच्या रणधुमाळीत त्याला शस्त्रांचं विस्मरण होईल असा शाप मिळाला. गुरुचा अर्थ होतो विशाल. पण हे दोन्ही गुरु कोत्या (कुजक्या) मनाचे होते.
त्यामुळे आपण गुरु कोणाला म्हणायचं हा अत्यंत महत्त्वाचा प्रश्न असतो. सध्या सगळीकडे गुरूंचा बाजार भरला आहे. एकाच्या मागे दुसरा असं करत सारे त्यांच्या नादी लागतात. मग त्यांचं पितळ कधीतरी उघडं पडतंच. आपली आयुष्यातली अस्थिरता आपल्याला घालवायची असते, आपल्याला कोणी उचीत मार्गदर्शन करावं ही आपली इच्छा असते, कोणीतरी आपल्याला म्हणावं की भिऊ नको, मी तुझ्या पाठीशी आहे, तू लढत रहा. पण यातून आपण घाई करतो आणि संकटात पडतो. एकवेळ गुरु नसेल तरी चालेल, पण चुकीचा, कोत्या मनाचा, दुष्ट बुद्धीचा, गुरु मात्र कधीच नको.
मग गुरुची परीक्षा कशी करायची? खरा तर गुरु हा मूळात खरा माणूस असतो. माणूसकीची सारी लक्षणं त्याच्यात असतात. तो किंवा ती कधीही आपल्या गुरुपणाचा बडेजाव मिरवत नाहीत. सामान्य माणसासारखेच ते आपला दिनक्रम चालवत असतात. ते कधीही कोणाकडून आपली सेवा करवून घेण्याचा आग्रह करत नाहीत, दक्षिणा दे म्हणून शिष्यांवर ओरडत नाहीत, शिष्यांमध्ये लहानमोठा असा भेदभाव करत नाहीत. ही यादी आणखीही लांबवता येईल.गुरु हा कृष्णासारखा असतो. गुरु प्रसंगी अर्जुनाच्या घोड्यांना खराराही करतो कारण त्यांनी जोमाने पळावं यासाठी आणि दुसरीकडे तो अर्जुनाला गीतोपदेश करतो त्यानं त्याचं आयुष्य चांगलं जगावं म्हणून. खरा गुरु हा नेहमी सांगतो की केवळ मी सांगतो म्हणून माझ्यावर विश्वास ठेवू नका. स्वतः अनुभव घेऊन माझ्या शब्दांची खात्री करून घ्या आणि पटलं तरच त्याच्यावर विश्वास ठेवा. माझी अंधभक्ती करू नका. कारण अशा अंध निर्बुद्ध शिष्यांमुळे गुरुच गोत्यात येतात.
खरा गुरु तसं पाहिलं तर काहीच शिकवत नाही. तो फक्त एक चांगलं आयुष्य जगतो ज्यातून त्याच्या शिष्याला शिकून घ्यायचं असतं. निरनिराळ्या प्रसंगी गुरु कसा वागला, बोलला, चालला, हे बघत ऐकतच शिष्याला आयुष्य कळू लागतं. त्याच्या प्रश्नांचीही उत्तरं मिळू लागतात. खरा गुरु कधीच शिष्यांच्या नादी लागत नाही. शिष्यच त्याला हुडकत येतात. हा गुरु कधीही आपल्या ज्ञानाचं प्रदर्शन मांडत नाही. तो कधी शिष्याकडून कसलीही अपेक्षा ठेवत नाही. अगदी त्यानं आपल्याला मानावं, किंवा त्याचं जगणं सुखाचं व्हावं अशीही. तो फक्त देण्याचं काम करतो. पावसासारखं. आता त्यांत बीजं अंकूरतात, वाढतात, फुलतात, फळतात, मोठी झाडं होतात तर दगड दगडच राहतो. ज्याची जशी पात्रता तसा त्याला लाभ होतो. गुरु हे दीपस्तंभासारखे असतात. शिष्यानेच त्यांना बघून आपल्या जगण्याचा किनारा गाठायचा असतो, मग अंधार असो वा वादळ असो.
त्यामुळेच गुरु निवडणं ही शिष्याची जबाबदारी असते. आणि जे शिष्य हुशार असतात ज्यांच्यात स्वतः गुरुंइतकीची तोलामोलाची प्रतिभा असते, तेच चांगले गुरु शोधून काढतात. ते गुरुविषयी असूया मनात ठेवत नाहीत. गुरुही त्यांच्याविषयी द्वेष, स्पर्धा ठेवत नाही. तिथे वयाचा प्रश्न येत नाही. जाती-धर्माचा, लिंगाचा, रंगाचा, पैशांचा, नात्याचा प्रश्न येत नाही. नातं असतं ते केवळ ज्ञानाचं, प्रेमाचं, आदरभावाचं आणि निखळ माणूसकीचं. असा गुरु लाभणं ही अत्यंत मोलाची गोष्ट असते. तो तुम्हालाही लाभो या सदिच्छेसह गुरुपोर्णिमेच्या तुम्हा सर्वांना मनापासून शुभेच्छा
