د.ماکوان محمد عبدالکریم Dr.Makwan Muhamad Abdulkarim

18/05/2026

👩‍🏫مامۆستای پەروەردەی تایبەت
لارا دانا جعفر

🏨 کلینکی ئاخاوتن و ڕاهێنانی منداڵانی خاوەن پێداویستی تایبەت
بەسەرپەرشتی د.ماکوان محمد عبدالکریم
📍ناونیشان : سلێمانی - نەخۆشخانەی بەخشین
📞ژ.مۆبایل ٠٧٧٧٧٤٨٥٤٥

10/05/2026

08/05/2026

دڵەڕاوکێی کۆمەڵایەتی" (Social Anxiety)

ئایا تەنها شەرمنیت یان دڵەڕاوکێی کۆمەڵایەتیت هەیە؟

دڵەڕاوکێی کۆمەڵایەتی تەنها "شەرمن بوون" نییە، بەڵکو ترسێکی بەردەوامە لەوەی لەلایەن کەسانی ترەوە سەرنج بدرێیت یان هەڵسەنگاندنی نەرێنیت بۆ بکرێت.

نیشانە سەرەکییەکانی دڵەڕاوکێی کۆمەڵایەتی:

• ترس لە شوێنی گشتی: دوورکەوتنەوە لەو شوێنانەی خەڵکی لێیە یان قسەکردن لەناو کۆڕ و کۆبوونەوەکاندا.

• نیشانە جەستەییەکان: سووربوونەوەی دەموچاو، لەرزینی دەست و دەنگ، یان دڵتێکەڵهاتن کاتێک دەچیتە ناو خەڵک.

• ترس لە حەیاچوون: بیرکردنەوەی بەردەوام لەوەی کە شتێکی "هەڵە" یان "شەرمەزارکەر" ئەنجام دەدەیت.

• خۆلادان لە چاو بڕین (Eye Contact): نەتوانینی سەیرکردنی چاوی بەرامبەر لە کاتی قسەکردندا.

• شیکردنەوەی دوای ڕووداو: دوای کۆبوونەوەکان بۆ چەندین کاتژمێر (یان ڕۆژ) بیر لە قسەکانت دەکەیتەوە و خۆت لۆمە دەکەیت.

• دڵەکوتی توند: هەستکردن بە خێرابوونی لێدانی دڵ تەنها بە بیرکردنەوە لە چوونە ناو شوێنێکی قەرەباڵغ.

چارەسەرکاری دەروونی : ئیمان نەسرەدین

کلینیکی چارەسەری دەروونی و ڕاوێژکاری نا دەرمانی
بەسەرپەرشتی د.ماکوان محمد عبدالکریم

📍ناونیشان : سلێمانی - نەخۆشخانەی بەخشین
📞ژ.مۆبایل:07777408549

30/04/2026

جیاوازی نێوان خەمباری کاتی و خەمۆکی:

تێگەیشتن لە جیاوازی نێوان خەمبارییەکی کاتی و خەمۆکی (خەمباری کلینیکی) زۆر گرنگە، چونکە یارمەتیمان دەدات بزانین کەی پێویستمان بە هاوکاری پزیشکی هەیە. لێرەدا خاڵە سەرەکییەکانی جیاوازیی نێوانیان ڕوون دەکەینەوە:
١. ماوەی بەردەوامبوون (Duration)
• خەمباری ئاسایی: کاتییە. ڕەنگە چەند کاتژمێرێک یان چەند ڕۆژێک بخایەنێت و پاشان بەرەو کەمبوونەوە بڕوات.
• خەمباری کلینیکی: بەردەوامە. بۆ ئەوەی وەک "خەمۆکی" دەستنیشان بکرێت، دەبێت لایەنی کەم دوو هەفتە بە بەردەوامی (زۆربەی کاتەکانی ڕۆژ و نزیکەی هەموو ڕۆژێک) هەستی پێ بکرێت.
٢. هۆکار (Trigger)
• خەمباری ئاسایی: زۆربەی جار هۆکارێکی دیاریکراوی هەیە، وەک: لەدەستدانی کەسێک، شکستهێنان لە تاقیکردنەوە، یان کێشەیەکی خێزانی.
• خەمباری کلینیکی: ڕەنگە بەبێ هیچ هۆکارێکی دیار سەرهەڵبدات. کەسەکە هەست دەکات "هەموو شتێکی هەیە" بەڵام هێشتا لە ناوەوە هەست بە پووچی و بێهیواییەکی قووڵ دەکات.
٣. توانای چێژبینین (Anhedonia)
• خەمباری ئاسایی: مرۆڤەکە هێشتا دەتوانێت لە شتە بچووکەکان چێژ وەربگرێت. بۆ نموونە ئەگەر هاوڕێکانی ببینێت یان فیلمێکی کۆمیدی تەماشا بکات، بۆ ماوەیەکی کاتی خەمەکەی لەبیر دەچێت و پێدەکەنێت.
• خەمباری کلینیکی: ونبوونی تەواوی چێژە. کەسەکە هیچ ئارەزوویەکی بۆ ئەو شتانە نامێنێت کە پێشتر حەزی لێ بوون (وەک ئارەزووەکانی، کارەکەی، یان دانیشتن لەگەڵ خێزان).
٤. کاریگەری لەسەر جەستە و ژیانی ڕۆژانە
• خەمباری ئاسایی: کاریگەرییەکی ئەوتۆی نییە لەسەر ئیشتیهای خواردن، خەو، یان توانای کارکردن. کەسەکە خەمبارە بەڵام دەتوانێت بەردەوام بێت لە ئەرکەکانی.
• خەمباری کلینیکی: گۆڕانکاری گەورە لە جەستەدا دروست دەکات، وەک:
• تێکچوونی خەو (کەمخەوی یان زۆرخەوی).
• تێکچوونی کێش (کەمی ئیشتیها یان زۆرخۆری).
• هەستکردن بە ماندوێتییەکی بێ کۆتایی و بێهێزی.
• کێشە لە سەرنجدان و بڕیاردان.
٥. بیرکردنەوە دەربارەی خۆد (Self-Perception)
• خەمباری ئاسایی: متمانە بەخۆبوون وەک خۆی دەمێنێتەوە. کەسەکە هەست بە خەم دەکات بەڵام هەست بە "بێ نرخ بوون" ناکات.
• خەمباری کلینیکی: زۆرجار لەگەڵیدا هەستی تاوانبارکردنی خۆد، سووکایەتی بەخۆکردن، و بێهیواییەکی قووڵ بەرامبەر داهاتوو هەیە. لە حاڵەتە قورسەکاندا، ڕەنگە بیرۆکەی زیان گەیاندن بە خۆی بۆ دروست بێت.

چارەسەرکاری دەروونی : ئیمان نەسرەدین
کلینیکی چارەسەری دەروونی و ڕاوێژکاری نا دەرمانی
بەسەرپەرشتی د.ماکوان محمد عبدالکریم
📍ناونیشان : سلێمانی - نەخۆشخانەی بەخشین
📞ژ.مۆبایل:07777408549

14/04/2026

پەشۆکاوی یان تێکچوونی پانیک (Panic Disorder)

حاڵەتێکی کتوپڕی دڵەڕاوکێی زۆر توندە، کە تێیدا کەسەکە هەست بە ترسێکی کتوپڕ دەکات بەبێ ئەوەی مەترسییەکی ڕاستەقینە لە ئارادا بێت. زۆرجار ئەم حاڵەتە وەک "جەڵتەی ترس" (Panic Attack) ناو دەبرێت.

لێرەدا ناساندن و ڕێگاکانی چارەسەری دەخەینە ڕوو:

١. نیشانەکانی پانیک (Panic Symptoms)

کەسەکە لە کاتی هێرشەکەدا ئەم نیشانانەی تێدا دەردەکەوێت:

• لێدانی توندی دڵ (Palpitations).
• تەنگەنەفەسی و هەستکردن بە خنکان.
• لەرزین و ئارەقکردنەوە.
• ئازاری سنگ (کە زۆرجار کەسەکە وا دەزانێت جەڵتەی دڵە).
• سڕبوونی دەست و قاچ.
• ترس لە شێت بوون یان مردنی کتوپڕ.

٢. چارەسەرە زانستی و کلینیکییەکان

بۆ چارەسەرکردنی پانیک، بەزۆری پشت بە دوو ڕێگای سەرەکی دەبەسترێت:

ئلف. چارەسەری دەروونی (Psychotherapy):

ئەمە کاریگەرترین ڕێگایە بۆ بنبڕکردنی پانیک:

• چارەسەری گۆڕینی بیرکردنەوە و ڕەفتار (CBT): یارمەتیت دەدات تێبگەیت کە نیشانە جەستەییەکان مەترسیدار نین. فێرت دەکات چۆن مامەڵە لەگەڵ ترسەکانت بکەیت و چیتر لێیان ڕانەکەیت.

• بەرەوڕووبوونەوە (Exposure Therapy): ڕاهێنان لەسەر ئەوەی کە کەم کەم بچیتە ناو ئەو شوێن و بارودۆخانەی کە لێیان دەترسیت تا ترسەکە دەشکێت.

ب. چارەسەری دەرمانی (Medication):
هەندێک جار پزیشکی پسپۆڕ دەرمان بەکاردێنێت بۆ کەمکردنەوەی توندی نیشانەکان:
• دەرمانی دژە-دڵەڕاوکێ.
• دەرمانی ڕێکخەری هۆرمۆنی سیرۆتۆنین (SSRIs).

٣.گۆڕینی شێوازی ژیان
• دوورکەوتنەوە لە کافاین (قاوە و چای توند) چونکە دڵەڕاوکێ زیاد دەکەن.
• ئەنجامدانی وەرزشی بەردەوام.
• دوورکەوتنەوە لە جگەرەکێشان و کحول.

تێبینی: ئەگەر ئەم حاڵەتە دووبارە دەبێتەوە و کار دەکاتە سەر ژیانی ڕۆژانەت، باشترین کار سەردانیکردنی پزیشکی پسپۆڕ و ڕاوێژکاری دەروونییە بۆ ئەوەی بەرنامەیەکی ڕێکی چارەسەرت بۆ دابنێت.

چارەسەرکاری دەروونی : ئیمان نەسرەدین
کلینیکی چارەسەری دەروونی و ڕاوێژکاری نا دەرمانی
بەسەرپەرشتی د.ماکوان محمد عبدالکریم
📍ناونیشان : سلێمانی - نەخۆشخانەی بەخشین
📞ژ.مۆبایل:07777408549

28/03/2026

کلینکی ئاخاوتن و ڕاهێنانی منداڵانی خاوەن پێداویتس تایبەت
ڕاهێنەر : لارا دانا

11/03/2026

نەخۆشی دڵەڕاوکێ (Anxiety Disorder) تەنها هەستکردن بە نیگەرانییەکی کاتی نییە، بەڵکو بارودۆخێکی دەروونییە کە تێیدا کەسەکە هەست بە ترس یان دڵەخورپەیەکی بەردەوام و توند دەکات، بە شێوەیەک کە کار دەکاتە سەر ژیانی ڕۆژانەی.
لێرەدا بە کورتی نیشانەکان و جۆرەکانی و ڕێگاکانی چارەسەر دەخەینە ڕوو:
نیشانە سەرەکییەکانی دڵەڕاوکێ
نیشانەکان تەنها لە مێشکدا نین، بەڵکو جەستەش دەگرنەوە:
• نیشانە دەروونییەکان: بیرکردنەوەی خراپ و بەردەوام (وەک ئەوەی کارەساتێک ڕوو بدات)، تێکچوونی خەو، توڕەیی زۆری بێهۆکار، و کێشە لە تەرکیزکردندا.
• نیشانە جەستەییەکان: لێدانی خێرای دڵ، ئارەقکردنەوە، لەرزینی دەست، تەنگەنەفەسی، و هەستکردن بە ماندوێتییەکی زۆر.
جۆرە باوەکانی دڵەڕاوکێ
١. دڵەڕاوکێی گشتی (GAD): نیگەرانییەکی بەردەوام دەربارەی هەموو شتێک (کار، خێزان، تەندروستی) بۆ ماوەی زیاتر لە ٦ مانگ.
٢. تێکچوونی شڵەژان (Panic Disorder): هاتنی جەڵتەی توندی ترس کە تێیدا کەسەکە وا هەست دەکات جەڵتەی دڵ لێی دەدات یان خەریکە دەمرێت.
٣. دڵەڕاوکێی کۆمەڵایەتی (Social Anxiety): ترسی توند لەوەی خەڵک حوکمت بدەن یان شەرمەزار بیت لە ناو کۆمەڵدا.
٤. فۆبیا (Phobia): ترسێکی زۆر لە شتێکی دیاریکراو (وەک بەرزایی، یان گیانەوەران).

چۆن چارەسەر دەکرێت؟
هەواڵە خۆشەکە ئەوەیە کە دڵەڕاوکێ یەکێکە لەو نەخۆشییە دەروونییانەی زۆرترین ڕێژەی چاکبوونەوەی هەیە:
1. چارەسەری ڕەفتاری (CBT): ئەمە باشترین ڕێگەیە کە چارەسەرکاری دەروونی دەیگرێتە بەر بۆ گۆڕینی ئەو بیرۆکە نەرێنییانەی دڵەڕاوکێ دروست دەکەن.
2. چارەسەری دەرمانی: کە پزیشک دەرمان دەنووسێت بۆ کەمکردنەوەی نیشانە جەستەییە توندەکان

چارەسەرکاری دەروونی : ئیمان نەسرەدین
کلینیکی چارەسەری دەروونی و ڕاوێژکاری نا دەرمانی
بەسەرپەرشتی د.ماکوان محمد عبدالکریم
📍ناونیشان : سلێمانی - نەخۆشخانەی بەخشین
📞ژ.مۆبایل:07777408549

04/03/2026

📌 قۆناغەکانی گەشەی منداڵ :
​گەشەی منداڵ تەنها زیادبوونی کێش و باڵا نییە، بەڵکو پڕۆسەیەکی گشتگیرە کە چەند لایەنێکی سەرەکی دەگرێتەوە:

​١. گەشەی جەستەیی و جووڵە:

ئەمە سەرەتاییترین جۆری گەشەیە، لە هەڵگرتنی سەر و وەرگێڕانەوە دەست پێدەکات تاوەکو دانیشتن، خشین، و دواجار ڕۆیشتن و ڕاکردن.

​٢. گەشەی زمان و ئاخاوتن:

منداڵ لە ڕێگەی دەنگەدەنگ و لاساییکردنەوەوە فێری پەیوەندی دەبێت. لە تەمەنی یەک ساڵییەوە دەست دەکات بە وتنی وشە تاکیەکان و دواتر ڕستەی کورت.

​٣. گەشەی ژیری (بیرکردنەوە):

منداڵ لێرەدا فێری ناسینەوەی ڕەنگەکان، شێوەکان، و چارەسەرکردنی کێشە سادەکان دەبێت. یاریکردن باشترین هۆکارە بۆ بەهێزکردنی ئەم لایەنە.

​٤. گەشەی کۆمەڵایەتی و سۆزداری:

فێربوونی ئەوەی چۆن مامەڵە لەگەڵ دەوروبەر بکات، گوزارشت لە هەستەکانی بکات (وەک خۆشی، توڕەیی، یان ترس) و چۆن پەیوەندی هاوڕێیەتی دروست بکات.

​💡 تێبینی بۆ دایکان و باوکان:
هەموو منداڵێک خێرایی تایبەتی خۆی هەیە لە گەشەکردندا. جیاوازییەکی کەم لە نێوان منداڵاندا ئاساییە، بەڵام چاودێریکردنی بەردەوام یارمەتیدەرە بۆ دەستنیشانکردنی هەر دواکەوتنێک لە کاتی خۆیدا.

👩‍🏫مامۆستای پەروەردەی تایبەت
لارا دانا جعفر

🏨 کلینکی ئاخاوتن و ڕاهێنانی منداڵانی خاوەن پێداویستی تایبەت
بەسەرپەرشتی د.ماکوان محمد عبدالکریم
📍ناونیشان : سلێمانی - نەخۆشخانەی بەخشین
📞ژ.مۆبایل 07777408545

25/02/2026

خەمۆکی (Depression) تەنیا هەستکردن بە دڵتەنگییەکی کاتی نییە، بەڵکو نەخۆشییەکی دەروونی ڕاستەقینەیە کە کار دەکاتە سەر هەست، بیرکردنەوە و ڕەفتاری مرۆڤ.
بۆ ئەوەی بە کورتی و پوختی لێی تێبگەیت، دەتوانین بەم شێوەیە دایبڕێژین:
١. نیشانە سەرەکییەکان
خەمۆکی تەنیا گریان نییە، بەڵکو کۆمەڵێک نیشانەی هەیە کە بۆ ماوەی زیاتر لە دوو هەفتە بەردەوام دەبن، وەک:
• بێهیوایی: هەستکردن بەوەی کە هیچ شتێک چاک نابێت.
• لەدەستدانی ئارەزوو: ئەو شتانەی پێشتر چێژت لێ دەبینین، ئێستا هیچ مانایەکیان نەماوە.
• تێکچوونی خەو و خواردن: یان زۆر دەخەویت و دەخۆیت، یان تووشی بێخەوی و بێئارەزوویی دەبیت.
• ماندوێتی بەردەوام: هەستکردن بەوەی جەستەت هیچ وزەیەکی تێدا نەماوە.
٢. هۆکارەکان
هیچ هۆکارێکی تاقانە نییە، بەڵکو تێکەڵەیەکە لە:
• گۆڕانکاری کیمیایی: تێکچوونی هاوسەنگی ئەو ماددە کیمیاییانەی لە مێشکدا بەرپرسن لە مەزاج (وەک سیرۆتۆنین).
• بۆماوەیی: ئەگەر لە خێزانەکەتدا هەبێت، ئەگەری تووشبوون زیاتر دەبێت.
• بارودۆخی ژیان: وەک لەدەستدانی کەسێکی ئازیز، کێشەی دارایی، یان فشارێکی زۆری کار.

٣. چۆن مامەڵەی لەگەڵ دەکرێت؟
خۆشبەختانە خەمۆکی یەکێکە لەو نەخۆشییە دەروونیانەی کە چارەسەری هەیە:
1. چارەسەری دەروونی (Psychotherapy): قسەکردن لەگەڵ پسپۆڕ بۆ گۆڕینی شێوازی بیرکردنەوە.
2. دەرمان: بەکارهێنانی دەرمانی دژە خەمۆکی لەژێر سەرپەرشتی پزیشک.
3. گۆڕینی شێوازی ژیان: وەرزشکردن، خەوی ڕێک، و دوورکەوتنەوە لە گۆشەگیری.

تێبینییەکی گرنگ: خەمۆکی نیشانەی لاوازیی کەسایەتی یان کەمیی باوەڕ نییە، بەڵکو بارودۆخێکی تەندروستییە و پێویستی بە هاوکاری هەیە.

چارەسەرکاری دەروونی : ئیمان نەسرەدین

کلینیکی چارەسەری دەروونی و ڕاوێژکاری نا دەرمانی
بەسەرپەرشتی د.ماکوان محمد عبدالکریم
📍ناونیشان : سلێمانی - نەخۆشخانەی بەخشین
📞ژ.مۆبایل:07777408549

24/02/2026

✔زەحمەتی فێربوون چییە ؟
واتە ئەو کێشە و ئاستەنگانەی کە مرۆڤ لە کاتی فێربوون یان خوێندندا ڕووبەڕوویان دەبێتەوە. واتە فێربوون بۆ هەندێک کەس بە ئاسانی نەبێت و پێویستی بە هەوڵ، کات، و چالاکی زیاتر هەبێت.
منداڵێک کە کێشەی زەحمەتی فێربوونی هەبێت ، کێشەی نییە لە ئاستی زیرەکی "iQ"تەنها لە لایەنی ئەکادیمیا گرفتی بۆ دروست ئەبێت .

✔نیشانەکانی زەحمەتی فێربوون چییە ؟
-منداڵەکە گرفتی دەبێت لە نوسین و خوێندنەوە و بیرکاری .
-تەرکیزی منداڵەکە کەم دەبێتەوە .
- هەندێک جار کە شتەکان فێر دەبێ لە ماوەیەکی کەم بیری دەچێتەوە .
- هەندێک جار منداڵی خاوەن ئەم گرفتە ناتوانن بەخێرایی فێری وانەکانی قوتابخانە ببن .

✔هۆکارەکانی دەکرێت چی بن؟
- شێوازی فێرکردن گونجاو نەبێت .
- فشار یان کێشەی دەروونی .
-ژینگەی خوێندن و خێزانی نەگونجاو بێت .

✔چارەسەری ئەم گرفتە چییە ؟
- ڕوونکردنەوەو سادەکردنەوەی بابەتەکان .
- بابەتەکان بکرێنە وێنە و گۆرانی .
- زۆربەیان دەچنە خانەی پەروەردەی تایبەتەوە .
- بەهێزکردنی یادگە بە یاریە تەرکیزیەکان .

👩‍🏫مامۆستای پەروەردەی تایبەت
لارا دانا جعفر

🏨 کلینکی ئاخاوتن و ڕاهێنانی منداڵانی خاوەن پێداویستی تایبەت
بەسەرپەرشتی د.ماکوان محمد عبدالکریم
📍ناونیشان : سلێمانی - نەخۆشخانەی بەخشین
📞ژ.مۆبایل 07777408545