02/09/2014
گاهی در مراجعات به کلینیک دام های کوچک و .... از دامپزشک خواسته می شود که سن سگ مشخص شود . این امر در موارد قضایی ، واکسیناسیون یا در سگ های بی صاحب اهمیت بیشتری پیدا می کند. اگرچه تشخیص دقیق سن تقریباً غیر ممکن می باشد مخصوصاً در سنین بالاتر ولی تخمین حدود آن امکان پذیر می باشد و در حیواناتی که خرید و فروش می شوند، همچنین در حیوانات بیماری که صاحب آن سن حیوان خود را نمی داند در تشخیص بیماری اهمیت زیادی دارد.
1- زمان بیرون آمدن و رشد دندان های شیری
2- تغییر در دندان های شیری و تبدیل آنها به دندان های دائمی
3- ساییدگی دندان ها
4- افتادن دندان ها
در تعیین سن سگ علاوه بر دندان ها ، باید چهره و ظاهر سگ، اخلاق و رفتار عمومی سگ، خاکستری شدن موهای سر و تغییرات چشم را نیز در نظر گرفت .
بر اساس ساختمان ، سه نوع دندان در سگ وجود دارد :
1- دندان های پیش ( Incisors )
2- دندان های نیش (Canines )
3- دندان های آسیا ( Cheek teeth )
§ دندان های آسیا خود شامل دندان های پیش آسیا (premolar ) و آسیا (molar) می باشد .
§ هر دندان شامل سه قسمت تاج ( dental crown ) که خارج از لثه قرار گرفته است، ریشه ( Root ) که داخل لثه است و گردن ( Neak ) که بین این دو بخش در محل اتصال خط لثه قرار گرفته است، می باشد.
§ سگ و گربه Diphyodont هستند، یعنی دندان ها در دو مرحله شیری و دائمی کامل می شوند.
§ در تشخیص سن معمولاً از دندان های پیش استفاده می شود. این دندان ها بسته به موقعیتشان به سه نوع مرکزی، میانی و کناری تقسیم می شوند . دندان های پیش فک بالا با دندان های پیش فک پایین مقداری اختلاف دارند. در فک بالا دندان های پیش بلندتر بوده و هر دندان دارای سه زائده می باشد بطوریکه در کنار یک زائده اصلی و بزرگ دو زائده کوچک نیز وجود دارد که به دندان شکل زنبق می دهد. در فک پایین دندان ها کوچکتر و دو زائدهای هستند.
§ مثل دیگر حیوانات در سگ و گربه نیز ابتدا دندان های شیری در می آید و سپس به وسیله دندان های دائمی جایگزین می شود . دندان های شیری کوچکتر و نوک تیز تر از دندان های دائمی بوده و به رنگ سفید مایل به آبی بوده و شکل زنبقی آنها مشخص تر است.
§ زمان بیرون آمدن دندان ها با اندازه نژاد و طول عمر ارتباط بسیار نزدیک دارد. هرچه نژاد بزرگتر باشد، طول عمر کوتاهتر و زمان بیرون آمدن دندان ها زودتر می باشد. جنس و فصل تولد در زمان بیرون آمدن دندان ها نیز تاثیر دارد.
§ توله سگ بدون دندان متولد شده، در سه هفته اول زندگیش هیچ دندانی ندارد. در 4-3 هفتگی دندان های شیری بیرون می آیند. ابتدا دندان های نیش و بلافاصله دندان های پیش که ابتدا در فک بالا و سپس در فک پایین در می آید. به طوری که در 6-3 هفتگی در هر نیم آرواره، 3 پیش، 1 نیش و 3 پیش آسیا از لثه ها بیرون می زند. بعد از 6 هفتگی تا زمان جایگزینی دندان های دائمی، دندان های شیری از هم فاصله می گیرند و سطح آنها ساییده می شود در دندان های شیری، آسیا وجود ندارد. بنابراین فرمول دندانی به صورت زیر می باشد.
28= (3/3 Dp، 1/1 Dc، 3/3 Di) 2
§ جایگزینی دندان های پیش از 3/5 تا 4 ماهگی شروع می شود و در سن 5 ماهگی کامل می شود. اگر چه پیش های کناری در این سن هنوز کامل نشده اند.
§ دندان های نیش در سن 5 تا 6 ماهگی جایگزین می شوند. در این سن دندان های شیری و دائمی با هم وجود دارند، اما طولشان متفاوت است.
§ سگی که به این صورت هر 2 تا نیش ( شیری و دائمی ) را دارد، در سن 7-6 ماهگی می باشد. در فک پایین نیش های دائمی در سمت داخلی نیش های شیری در می آیند. اما در فک بالا در جلوی دندان های شیری در می آیند. دندان های پیش هم پشت دندان های شیری در می آیند . دندان های سگ در 8 ماهگی کامل می شود با کاهش خونرسانی دندان های شیری پس از مدتی می افتد . فرمول دندانی دائمی سگ به این صورت است .
42= ( 3/2 M، 4/4P ، 1/1C ، 3/3I ) 2
§ تا 6 ماهگی پیش های دائمی از نظر بیرون آمدن کامل شده اند و رنگ آنها سفید چینی است و کوچکترین سایشی دیده نمی شود .
§ بعد از 6 ماهگی تخمین براساس سایش دندان ها است. چندان دقیق نبوده اما در سگ های نژاد بزرگ تقریبا تا 90 درصد دقیق است. سایش در سگ های کوچکی که دندان ها روی هم قرار نمی گیرند، اغلب اشتباه است. در 6 ماهگی سایش پیش های مرکزی (central ) فک پایینی شروع شده و در 18 ماهگی کامل می شود.
§ از 1/5 تا 2 سالگی سایش پیش های میانی (Medial ) فک پایین شروع شده، در 2/5 سالگی کامل می شود.
§ بین 2/5 تا 3 سالگی سایش نوک پیش های مرکزی فک بالایی شروع شده، در 3/5 سالگی کامل می شود.
§ در 3/5 تا 4 سالگی سایش نوک پیش های میانی (Medial ) فک بالایی شروع شده، در 4/5 سالگی کامل می شود.
بین 4/5 تا 5 سالگی نوک پیش های کناری (lateral ) فک پایینی شروع شده و در 5/5 سالگی کامل می شود. در این سن نیش ها علائمی از سایش را نشان می دهند.
در 6 سالگی گوشه های اصلی پیش های کناری فک بالایی سائیده می شود، اما اینها به نظم بقیه دندان ها نیست در این سن هنوز سطح سایش دندان های پیش میانی و کناری مربعی است. گاهی در این سن star زرد رنگ رویاین سطح سایش دیده می شود. در 7 سالگی پیش های مرکزی central فک پایینی یک حالت بادامی پیدا می کنند، چون از سمت فوقانی به سمت ریشه شروع به سایش می کنند که سطح فوقانی مایل و شیب دار می شود و در 9-8 سالگی در پیش های میانی (Medial) پایینی و در 10-9 سالگی در پیش های مرکزی بالایی این حالت پیش می آید.
§ 12-10 سالگی پیش های مرکزی پایینی می افتند و بعد هم پیش های مرکزی بالایی. بقیه دندان های پیش بین 16-12 سالگی و نیش بین 16 تا 20 سالگی می افتند.
§ شرط سایش منظم دندان های پیش این است که کاملاً روی هم قرار گیرند.
§ در سگ هایی نظیر کالی، داشهوند که فک پاینشان کوتاه و در نژادهایی مثل باکسر، بولداگ فرانسوی و انگلیسی که فک بالا کوتاه است، تشخیص سن متفاوت است.
§ در نژادای بزرگ دندان ها نرمتر از نژادهای کوچک بوده، بنابراین زمانی که در نژادهای بزرگ تخمین سن می کنیم، باید کمی آنها را جوانتر و در نژادهای کوچکتر پیرتر از آنچه تخمین زده ایم، در نظر بگیریم.
§ سایش به رزیم غذایی هم بستگی دارد.
سایر نشانه ها در تشخیص سن
§ قیافه و ظاهر سگ
§ اخلاق و رفتار عمومی سگ
§ خاکستری شدن موها
§ تغییرات چشمی
