Sálfræðiráðgjöf fyrir einstaklinga og pör

07/01/2026

Seigla og sambönd: Hvernig þrautseigja styrkir hjónabandið

Seigla hefur á undanförnum árum orðið eitt mikilvægasta hugtakið í rannsóknum á parasamböndum og fjölskyldutengslum. Í samhengi hjónabands vísar seigla ekki aðeins til einstaklingsbundinnar getu til að takast á við streitu og mótlæti, heldur til sameiginlegrar hæfni parsins til að aðlagast, jafna sig og styrkjast í kjölfar áskorana sem takast þarf á við. Rannsóknir sýna að pör sem rækta seiglu saman eru bæði líklegri til að eiga farsælt samband til lengri tíma og til að upplifa dýpri nánd og traust.
Ein mikilvægasta forsendan fyrir seiglu í hjónabandi er að nálgast erfiðleika með jákvæðni. Gottmann og Gottmann (2015) leggja áherslu á að pör sem líta á áskoranir sem sameiginlegt verkefni fremur en ógn eða persónulega „galla“ makans, séu betur í stakk búin til að takast á við ágreining. Með því að túlka erfiðleika á þennan hátt styrkja pör liðsheildina og minnka líkur á ásökunum eða varnarviðbrögðum. Þessi sameiginlega túlkun („shared meaning“) er ein af stoðum þess er leiðir til heilbrigðra lausna í stað þess að vandamál endurtaki sig síendurtekið. Þegar pör spyrja: „Hvernig leysum við þetta saman?“ í stað „Hver á sök?“ verður sambandið strax stöðugra og öruggara.
Seigla í sambandi byggist einnig á sveigjanleika, bæði tilfinningalegum og hegðunarlegum. Walsh (2016) bendir á að pör sem geta breytt væntingum, hlutverkaskiptingu og venjum þegar lífið krefst þess, hvort sem er vegna vinnuálags, veikinda, fjárhagsörðugleika eða breytinga á fjölskyldugerð, sýni meiri hæfni til að viðhalda jafnvægi. Þessi sveigjanleiki skapar rými fyrir aðlögun, sem er nauðsynleg þegar um langvarandi samband er að ræða.
Samskipti eru önnur lykilforsenda seiglu. Hjón sem geta tjáð tilfinningar sínar á skýran, virðingarfullann og yfirvegaðan hátt, mynda sterkari tengsl og leysa ágreining af meiri skilningi. Rannsóknir sýna að það hvernig pör tala um vandamál skiptir yfirleitt meira máli en vandamálin sjálf. Pör sem vinna með seiglu eru líklegri til að nota:
Virka hlustun án þess að grípa fram í
Forðast niðrandi orð, kaldhæðni og ádeilu
Hafa áhuga á sjónarhorni makans
Sýna vilja til að finna sameiginlegar lausnir
Oft er það ekki vandamálið sjálft sem veldur rofi í sambandinu, heldur hvernig rætt er um það.
Að auki er stuðningur í nánasta umhverfi mikilvægt. Walsh (2016) sýnir fram á að pör sem hafa greiðan aðgang að félagslegum, fjölskyldulegum eða faglegum stuðningi, geti betur tekist á við áföll. Stuðningsnetið hjálpar parinu að viðhalda orku, draga úr einangrun og fá nýjar leiðir til að leysa vandamál. Þetta skapar styrkari grunn, bæði fyrir einstaklingana og sambandið.
Að lokum felur seigla í hjónabandi í sér ákveðna jákvæða framtíðarsýn. Þrátt fyrir erfiðleika halda þau pör í trúna á að sambandið sé þess virði að vernda, þróa og efla. Slíkur vilji til að vinna að sambandinu skapar áhrif sem auka bæði samkennd og samstöðu.
Seigla er ekki meðfædd heldur eiginleiki sem hægt er að læra og byggir á sameiginlegum ákvörðunum parsins: að vinna saman, að tala saman og að trúa á sameiginlega framtíð. Þegar pör rækta seiglu verða þau ekki aðeins hæfari til að takast á við áföll heldur byggja upp samband sem er dýpra, sterkara og varanlegra.

Heimildir
Gottman, J. M., & Gottman, J. S. (2015). 10 principles for doing effective couples therapy. W. W. Norton & Company.
Walsh, F. (2016). Strengthening family resilience (3rd ed.). Guilford Press.

04/12/2025

Ég er að fara að skilja …. aftur!

Allir ganga upp á altarinu með þá von í brjósti að hjónabandið muni vara að eilífu en það er ekki alltaf raunin. En sem betur fer gefst fólk samt ekki upp á trú sinni á ástina og hjónabandið og giftist aftur. Ýmislegt virðist hinsvegar benda til þess að við lærum ekki endilega af reynslunni af fyrra sambandi. Rannsóknir hafa t.d sýnt að um 20% hjónabanda enda innan 5 ára. Þegar um er að ræða annað hjónaband viðkomandi einstaklinga, þá hækkar þessi tala í 25%. Meðallengd hjónabands karlmanns sem er að gifta sig í annað sinn, er um 10.9 ár en hjá konum í sama hópi þá er meðallengd um 7 ár. Þessi tala lækkar svo enn frekar þegar um þriðja hjónaband er að ræða, því þá er þessi tala komin niður í 4.9 ár hjá konum og 5.1 ár hjá körlum.

Það eru nokkrar ástæður fyrir því að annað hjónaband fólks á stundum stuttan líftíma. Fyrsta ástæðan er einfaldlega sú að einstaklingar fara oft á tíðum allt of snemma inn í annað hjónaband. Þó að fólk haldi að það sé búið að finna “æskilegra” samband þá hefur það ekki tekist á við þá þætti sem orsökuðu það að fyrra hjónabandið gekk ekki upp. Oft er tilhneiging til að kenna fyrrverandi maka um allt það sem illa gekk í fyrra sambandi og horfa þannig framhjá eigin brestum. Þeir koma hinsvegar fljótlega upp á yfirborðið í nýju sambandi ef ekkert hefur verið gert.

Og það eru aðrir hlutir sem vert er að taka til skoðunar. Þegar um er að ræða annað hjónaband annars hvors aðilans, þá eru börn komin til sögunar í um 50% tilvika. Rannsóknir hafa sýnt að þegar konur eiga barn eða börn frá fyrra hjónabandi þá voru þær líklegri til að skilja innan 10 ára, sérstaklega ef þeim fannst barnið eða börnin ekki ná góðu sambandi við nýja makann.

Það virðist því ýmislegt benda til þess að með tímanum og “reynslunni” þá verði ásættanlegra fyrir okkur að skilja og losa okkur þannig úr óþægilegri stöðu.

Önnur athyglisverð staðreynd er að börn þeirra einstaklinga sem hafa skilið, eru 40% líklegri til að skilja sjálf en börn þeirra sem ekki hafa skilið. Þetta ýtir undir kenningu sem ýmsir fræðimenn hafa, sem segir að vegna þess að við höfum gert skilnað að “ásættanlegri” lausn á flóknu ástandi, þá sé fólk líklegra til að skilja heldur en að takast á við þann vanda sem að sambandinu steðjar.

Það er ljóst að ekki munu öll hjónabönd ganga upp. Stundum eru erfiðleikarnir það miklir að ekki er hægt að komast að annarri niðurstöðu en að skilja. En reynsla mín segir mér hinsvegar að mörgum hjónaböndum væri hægt að bjarga og með því forða sárindum margra barna og fjölskyldna. En þá þarf fólk að leggja sig fram til að finna lausnir. Til að það geti gerst þurfa báðir aðilar aðlíta í eigin barm og bera ábyrgð á eigin viðbrögðum og hegðun. Það að skilja er oft ekki besta lausnin þó að hún virðist stundum sú einfaldasta. Svo ekki gefast og auðveldlega upp á góðum hlut sem mögulega er hægt að laga með einbeittum vilja beggja aðila.

03/10/2025

Sambönd sem eru í formi.

Þegar við leggjum af stað í nýtt samband er það yfirleitt af heilum hug. Við erum uppfull af spennu, eftirvæntingu, hrifningu og von um að allt muni ganga vel. Sem betur fer ganga flest sambönd upp og einstaklingum líður vel með maka sínum. En stundum slitna sambönd og engin einföld skýring er til á því hvers vegna þau ganga ekki upp.

Í gegnum tíðina hef ég unnið með pörum á ýmsum aldri sem hafa verið að takast á við erfiðleika í sambandi sínu. Ástæður þess að þau leita sér aðstoðar eru jafn ólíkar og pörin sjálf, en vandamálin eru ætíð stór í huga þeirra sem aðstoðar leita.

Ég líki samböndum oft við líkamsrækt. Til að halda sambandinu í góðu „formi“ þurfum við að rækta það og halda því í reglulegri æfingu. Það er ekki nóg að mæta í ræktina en sitja svo bara í heita pottinum – það bætir hvorki styrk né úthald. Að sama skapi er ekki nóg að láta sambandið ganga af sjálfu sér. Það krefst vinnu og skuldbindingar, og mikilvægt er að bregðast strax við þeim „meiðslum“ sem gera vart við sig.

Algengt er að þegar pör ræða við mig um sambandið, þá viti þau nákvæmlega hvað er að makanum, en eigi erfiðara með að horfa á eigin veikleika. Stundum heyri ég jafnvel: „Ef þú gætir bara lagað þetta hjá honum/henni, þá væri allt í lagi.“ En fyrsta skrefið í að styrkja samband sem hefur farið úr jafnvægi er að líta í eigin barm. Hvað er ég að gera – eða ekki gera – til að efla sambandið? Eyði ég meiri tíma í að benda á veikleika makans heldur en að horfa á sjálfan mig í speglinum?

Sambandsslit eru ávallt sársaukafull, ekki aðeins fyrir parið sjálft heldur líka fyrir börn, vini og fjölskyldu. Ef þú ert í vafa um sambandið þitt, byrjaðu þá á að skoða eigið form: Ertu að leggja þig alla fram? Ertu tilbúin/n að svitna til að styrkja sambandið, eða er auðveldara að hoppa í heita pottinn?

Grasið er ekki alltaf grænna hinum megin – oft er það grænna í eigin garði. Við verðum stundum svo upptekin af því að líta yfir girðinguna að við hættum að sjá blómin og græna grasflötinn við fætur okkar. Ef sambandið þitt er erfitt í dag, byrjaðu á að líta í eigin barm og reyndu að koma því í form á nýjan leik.

Því ef þú ákveður á endanum að slíta sambandinu viltu geta horft í spegilinn og sagt: „Ég reyndi allt sem ég mögulega g*t til að gera þetta samband sterkara.“

16/12/2024

Gott að minna sig reglulega á þetta.

10/11/2024

Ef þú vilt velgengni ... vertu þá tilbúin í alla vinnuna sem til þarf.

Stærstu sigrarnir okkar koma yfirleitt eftir mesta mótlætið og erfiðistu vinnuna.

Ein aðal ástæða þess að við náum ekki þeim hæðum sem okkur langar að ná, er einfaldlega sú að við erum ekki tilbúin að ganga í gegnum óþægindin og erfiðið sem það kostar að komast þangað.

Hugsaðu nú um sigra í lífi þínu ... þegar þú keyptir íbúð, fékkst nýja vinnu, fluttir fyrirlestur eða eitthvað annað. Hvernig náðir þú að klára þetta verkefni? Ég er viss um að það gerðist ekki með því að sitja upp í sófa og skoða Instagram og TikTok á símanum! Reyndar veit ég ekki hvernig þú náðir þessu en ég er viss um að á einhverjum tímapunkti varst þú stressaður og þér leið ekki vel. Varst jafnvel að hugsa um að hætta við, gefast upp .. því þá myndir þú losna við þessi óþægindi. En ég er einnig viss um að þér leið frábærlega þegar þú skrifaðir undir íbúðarkaupin, eða mættir í nýju vinnuna.

Theodor Rosevelt sagði einu sinni að ekkert í þessum heimi er þess virði að eiga eða gera, nema það kosti óþægindi, sársauka og erfiði.

Í raun er það þannig að því meira sem mótlætið og erfiðið er, því meiri ánægju og gleði veitir það að ná þessum markmiðum.

Það hjálpar ekki heldur að í hvert skipti sem þú setur markið hátt, þá ferðu að synda á móti straumnum. Í kringum þig ferðu að heyra setningar eins og; „er það ekki full áhættusamt“, „ertu viss um að það sé þess virði að leggja í þessa vinnu“ „það væri nú einhver annar búin að gera þetta ef það væri sniðugt“. Þessi viska kemur yfirleitt frá ættingjum og vinum sem telja sig vera að gefa þér heilræði. En þessi heilræði byggjast á þeirra eigin ótta við óþægindinn sem fylgja því að fara útfyrir þægindarammann.

Við skulum hafa eitt á hreinu. Það hefur enginn náð velgengi án þess að upplifa ómælt erfiði og óþægindi .... enginn. Og það er einfaldlega ástæða þess að frábær afrek og mikil velgengi eru sjaldgæf ... flest okkar eru nefnilega ekki tilbúin til að ganga í gegnum þá erfiðleika og óþægindi sem fylgja því að ná velgengni. Þessvegna leggjum við ekki af stað, eða hættum á miðri leið og eigum auðvelt með að réttlæta það í huga okkar.

Við erum ekki tilfinningar okkar! Það er eðlilegt að vera stundum hræddur en við getum komist útúr þeim ótta með réttum hugsunum og gjörðum. Ef þú ætlar að gera eitthvað nýtt þá þýðir ekkert að hugsa bara um það. Þú verður að gera eitthvað í málunum. Áratugur sjálfshjálparbókanna hefur leitt til þess að margir lesa og hugsa mikið um hvað þau vilja vera eða gera. En hugsanir einar gera ekki neitt, því framkvæmd verður að fylgja með

Stundum heyri ég skjólstæðinga segja „ég er nú búin að leggja svo hart að mér að ég á skilið að þetta gangi upp“. Þetta er falleg hugsun en raunveruleikinn er að þú átt EKKERT skilið. Ef það er ekki að ganga upp hjá þér, þá þarftu einfaldlega að leggja meira á þig. Velgengni byggist ekki á sanngirni eða fallegum hugsunum heldur á seiglu og því að sigra erfiðleikana. Þú getur reyndar líka byrjað að telja þér trú um að hætta við sé best því erfiðið og óþægindin séu bara of mikil. Flestir gera það og fara svo í hóp þeirra sem reyna að telja öðrum trú um að óþægindin séu ekki þess virði.

Munum að það kemst enginn í form með því að horfa á hlaupaskóna. Það verður enginn læknir með því að horfa á ER þættina. Það verður enginn landsliðsmaður í fótbolta með því einu að kaupa áskrifta að Stöð2 Sport. Svo ef þú vilt velgengnina, þá þarftu að skila vinnunni ... svo einfalt er það.

28/10/2024

‎Show 360° Heilsa, Ep #3. Heilbrigð ástarsambönd, kynjahlutverk, hugarfar og karlmennska með Ólafi Árna - 10 Nov 2019

28/10/2024

Það er styrkleikamerki að fara í ráðgjöf

Með árunum hef ég áttað mig betur og betur á því hve mikil forréttindi það eru að fá tækifæri til að aðstoða fólk í leit sinni að jafnvægi í lífinu. Að geta veitt stuðning og ráðgjöf þegar allar dyr virðast vera lokaðar, er gríðarlega gefandi og upplífgandi starf sem þroskar og styrkar þann sem það stundar.

Ég hef tekið eftir því að jafnvel þó að inn á stofuna komi einstaklingar, pör og fjölskyldur af öllu stærðum, gerðum, bakgrunni, menntun, starfssviði eða ástæðum, þá eiga þeir/þær/þau gríðarlega margt sameiginlegt.

Til dæmis er sérstaklega áberandi hve mörgum finnst það nokkurskonar veikleikamerki að leita sér ráðgjafar! Mjög margir nota stóran hluta af fyrsta tímanum til að “afsaka” það að vera að koma í ráðgjöf. Þessi vandamál sem upp hafa komið eigi bara að vera hægt að vinna úr innanhúss og það beri vott um veikleika að gera það ekki.

Þessi hugsun finnst mér sérkennileg að öllu leiti. Hjónaband, barneignir, uppeldi, unglingar, tengdaforeldrar, stjúpfjölskyldur eru bara nokkur dæmi um flókin tengsl og samskiptamunstur sem einstaklingar eru að takast á við án þess að hafa fengið nokkra þjálfun í því. Það er því nokkuð spaugilegt að við hikum ekki við að leita ráðgjafar til að læra á Excel, gera skattframtalið, athuga með skröltið í bílnum eða hvernig við eigum að ná þessum auka 10 kílóum af okkur. En þegar kemur að því allra flóknasta sem eru samskipti, þá leitum við helst ekki hjálpar.

Annað sem er áberandi er hve margir eru þess fullvissir að það sem er að hrjá þeirra samband sé alveg einstakt og engin önnur pör eða fjölskyldur eigi við svipuð vandamál að stríða. Þeirra samband hljóti því að vera mjög slæmt því engin sem þau þekki hafi nokkurntíma gengið í gegnum svona erfiðleika.

Það kemur þessum einstaklingum og pörum því alltaf jafn mikið á óvart að ég hafi nú séð svipuð mál áður og að mun fleiri en þau, eigi stundum erfitt með að fóta sig í lífsins ólgusjó. Margir eyða dýrmætri orku í það að láta nú allt líta vel út á yfirborðinu þó að vanlíðan og óhamingja kraumi þar undir. Það er svipað og að finna alltaf til í bakinu en í stað þess að leita læknis og fá aðstoð við að komast úr viðjum sársaukans, þá væri bara harkað af sér og grátið í laumi undan gengdarlausum verkjum. En það myndi engin gera.

Öll eigum við þá heitu þrá að líða vel og finna hamingju. Hvernig við skilgreinum hana er sem betur fer misjafnt og væntingar og þolmörk mismunandi. En það er mikilvægt að þegar við upplifum okkur á óþægilegum eða vondum stað í lífinu, þá leitum við aðstoðar og stuðnings. Það er nefnilega ekki alltaf vænlegast til árangurs að hamast við það að reyna að troðast í gegnum skafl sem þú ert búin að festa þig í. Stundum er mun betra að bakka út úr skaflinum og spyrja aðila kunnuga staðháttum hvort hugsanlega séð önnur og betri leið til á þann áfangastað sem þú hafðir stefnt á.

23/08/2024

Lífið er ekki alltaf auðvelt en við höfum alltaf val um það hvernig við tökumst á við það sem upp kemur

01/04/2024

Hópíþróttir kenna á margan máta

29/11/2023

20/10/2023

Mikilvægt fyrir foreldra að hafa í huga