Сэтгэл засалч М.Далайцэрэн

Сэтгэл засалч М.Далайцэрэн Informazioni di contatto, mappa e indicazioni stradali, modulo di contatto, orari di apertura, servizi, valutazioni, foto, video e annunci di Сэтгэл засалч М.Далайцэрэн, Psicoterapeuta, Messina.

👨‍⚕️Сэтгэл засалч эмч | Psychotherapist
🎓🇮🇹Италид Тархи судлалаар Магистр хамгаалсан
💼 +8 жил ажлын туршлагатай
📹 Сэтгэл зүйн контент бүтээгч
✈️ Дэлхийгээр аялагч 🇲🇳🇮🇹🇹🇷🇨🇭🇸🇪🇩🇪🇨🇳🇺🇸🇭🇺🇦🇹

⏳ Нойроо хасаж ажиллах нь амжилтын нууц биш, харин тархины насыг түргэвчилсэн хурдаар урагшлуулах аюултай хүчин зүйл бол...
06/09/2026

⏳ Нойроо хасаж ажиллах нь амжилтын нууц биш, харин тархины насыг түргэвчилсэн хурдаар урагшлуулах аюултай хүчин зүйл болохыг мэдрэл судлал тогтоожээ.

Олон улсын судлаачид дунд болон ахимаг насны олон мянган хүний тархины MRI зураглал болон нойрны хэв маягийг урт хугацаанд харьцуулан шинжилсэн байна. Үр дүнд нь шөнөдөө 6-аас доош цаг унтдаг хүмүүсийн тархины бор гадаргын зузаан багасаж, тархины эзлэхүүн агших явц нь хангалттай (7–8 цаг) унтдаг үе тэнгийнхэнтэй нь харьцуулахад даруй 4–7 насаар эрт хөгширсөн тархины бүтэцтэй ижил түвшинд хүрсэн байжээ.

Унтах үед тархины глимфатик систем (glymphatic system) ажиллаж, өдрийн турш хуримтлагдсан хорт уургуудыг (бета-амилоид гэх мэт) цэвэрлэдэг. Харин нойр дутуу үед эдгээр бодис тархинд хуримтлагдан үлдэж, нейронуудын хэвийн холбоосыг гэмтээдэг байна.

Тиймээс унтах цагаа хэмнэж бүтээмж нэмэх гэж оролдох нь богино хугацаанд үр дүнтэй мэт боловч урт хугацаандаа тархины танин мэдэхүйн нөөцийг эрт шавхах өндөр эрсдэлтэй.

Гэхдээ нойрны дутагдлаас үүдсэн зарим когнитив удаашрал нь нойрны дэглэмээ тогтвортой засаж, хангалттай амрах үед эргэн нөхөн сэргэх чадвартай байдаг.

📚 Эх сурвалж: Sexton, C. E., Storsve, A. B., Walhovd, K. B., Johansen-Berg, H., & Fjell, A. M. (2014). “Poor sleep quality is associated with increased cortical atrophy in community-dwelling adults.”

⏰ Шөнө дунд тогтсон нэгэн цагт, ялангуяа үүрийн 3–4 цагт гэнэт сэрж, сэтгэл түгшин дахин унтаж чадахгүй хөрвөөх нь биоло...
06/09/2026

⏰ Шөнө дунд тогтсон нэгэн цагт, ялангуяа үүрийн 3–4 цагт гэнэт сэрж, сэтгэл түгшин дахин унтаж чадахгүй хөрвөөх нь биологийн тодорхой шалтгаантай болохыг нойр судлал тогтоожээ.

Хүний биеийн биологийн цагийн дагуу стрессийн даавар болох кортизол өглөөний сэрэх цагтай зэрэгцэн (өглөөний 6–7 цагийн үед) аажмаар өсөж, биеийг сэрээх ёстой байдаг. Гэвч өдрийн цагаар архаг стресстэй байх эсвэл оройн цагаар сэтгэл санаа түгших үед гипоталамус-өнчин тархи-бөөрний дээд булчирхайн тэнхлэг (HPA axis) хэт мэдрэг болж, кортизолын оргил үе товлосон цагаасаа хамаагүй эрт буюу үүрийн 3–4 цагийн үед тасалдаж өсдөг байна.

Энэ үед зүрхний цохилт түргэсэж, цусан дахь сахарын хэмжээ хэлбэлзэн, тархины сонор сэрэмжийн систем идэвхжсэнээр хүн гүн нойрноосоо шууд сэрж, толгойд янз бүрийн түгшүүртэй бодлууд эргэлдэж эхэлдэг.

Тиймээс шөнө дунд сэрээд байх үед өөрийгөө хүчээр унтуулах гэж бухимдахын оронд, өдрийн цагийн стрессийн менежмент болон унтахын өмнөх тайвшрах дадалд анхаарах нь уг тасалдлыг засах үндсэн түлхүүр юм.

Гэхдээ үүрийн цагаар тогтмол сэрэх нь нойрны апноэ (амьсгал тасалдах хам шинж) эсвэл бамбай булчирхайн өөрчлөлт зэрэг бусад эрүүл мэндийн хүчин зүйлсээс ч үүдэлтэй байж болно.

📚 Эх сурвалж: Buckley, T. M., & Schatzberg, A. F. (2005). “On the interactions of the hypothalamic-pituitary-adrenal (HPA) axis and sleep: normal HPA axis activity and circadian rhythm, exemplary sleep disorders.” The Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism, 90(5), 3106–3114. DOI: 10.1210/jc.2004-1056

☀️ Өглөөний сэргэг байдал болон шөнийн гүн нойр нь сэрсэн даруйд нүдний тороор дамжин тархинд хүрэх гэрлийн дохионоос бү...
06/09/2026

☀️ Өглөөний сэргэг байдал болон шөнийн гүн нойр нь сэрсэн даруйд нүдний тороор дамжин тархинд хүрэх гэрлийн дохионоос бүрэн хамаардаг болохыг нойр судлал тогтоожээ.

Өглөө сэрсний дараа нарны байгалийн туяа нүдний торлог бүрхэвчийн тусгай фоторецептор эсүүдэд (ipRGCs) хүрэх үед тархины циркад хэмнэлийг удирдах гол төв (SCN) идэвхждэг байна. Энэ нь бие махбодод сэргэг байдлыг үүсгэх кортизолын оргил үеийг зөв цагт өдөөгөөд зогсохгүй, яг 14–16 цагийн дараа унтах үед ялгарах мелатонин дааврын "дотоод цаг"-ийг автоматаар ажиллуулж эхэлдэг суурь механизмтай.

Харин өглөөг нарны гэрэлгүй, зөвхөн хиймэл гэрэлтэй битүү өрөөнд өнгөрөөх нь биеийн биологийн цагийг төөрөгдүүлж, шөнө нойр хүрэхгүй хөрвөөх үндсэн шалтгаан болдог.

Тиймээс өглөө сэрсний дараа цонхоор биш, шууд гадаа гарч 10–20 минут байгалийн гэрэлд алхах нь эрч хүчтэй өдрийг эхлүүлж, шөнө амар тайван гүн нойрсох биологийн хамгийн үр дүнтэй алхам юм.

Гэхдээ нар руу шууд нүдээрээ ширтэж болохгүй бөгөөд зөвхөн тэнгэрийн байгалийн гэрлийг нүдний шилгүйгээр орчин тойрноо харах байдлаар хүлээн авах нь хангалттай байдаг.

📚 Эх сурвалж: Blume, C., Garbazza, C., & Spitschan, M. (2019). “Effects of light on human circadian rhythms, sleep and mood.” Somnologie, 23(3), 147–156. DOI: 10.1007/s11818-019-00215-x

📱 Утсаа гүйлгэж богино бичлэгүүд үзсэний дараа сэтгэл ханах биш, харин ч улам бүр залхаж, юу ч хийх эрч хүчгүй болдог үз...
06/09/2026

📱 Утсаа гүйлгэж богино бичлэгүүд үзсэний дараа сэтгэл ханах биш, харин ч улам бүр залхаж, юу ч хийх эрч хүчгүй болдог үзэгдлийг мэдрэл судлал "допамины баланс алдагдах" процессоор тайлбарладаг.

Тархи аливаа шагнал урамшууллыг хүлээж авахдаа "Reward Prediction Error" буюу таамаглаагүй шинэ зүйлийг харах бүрдээ допамины огцом цохилтыг мэдэрдэг. Reels болон TikTok-ийн алгоритм нь яг энэ механизм дээр тулгуурлан дараагийн бичлэгт ямар сюрприз гарахыг тааварлашгүй болгосноор тархинаас тасралтгүй допамин шаардуулдаг байна.

Гэвч тархи хэт их допамины огцом өсөлтөд дасан зохицож, өөрийгөө хамгаалахын тулд допамины рецепторуудынхаа мэдрэг чанарыг бууруулдаг (downregulation). Үүний үр дүнд хүний допамины суурь түвшин (baseline) ердийнхөөсөө доогуур унаж, ном унших, ажиллах, бодит харилцаа үүсгэх зэрэг энгийн амьдралын үйл явцууд уйтгартай, хүсэл эрмэлзэлгүй мэт мэдрэгдэж эхэлдэг.

Тиймээс урам зориггүй болох нь хувь хүний арчаагүй зангаас бус, харин хиймэл хурдан допамины хэт ханалтаас шалтгаалан тархины урамшууллын систем түр зуур "цочирсонтой" холбоотой юм.

Гэхдээ дэлгэцийн хугацаагаа хязгаарлаж, түргэн допамины хэрэглээг багасгахад допамины хүлээн авагчид хэдхэн хоногоос 2 долоо хоногийн дотор эргэн сэргэж, энгийн амьдралын таашаалыг мэдрэх чадвар хэвийн болдог.

📚 Эх сурвалж: Lembke, A. (2021). Dopamine Nation: Finding Balance in the Age of Indulgence. Dutton; Schultz, W. (2016). “Dopamine reward prediction-error signalling: a two-component response.” Nature Reviews Neuroscience, 17(3), 183–195. DOI: 10.1038/nrn.2015.26

🫂 Хэн нэгэнтэй тэврэлдэх нь зөвхөн дотно харилцааны дохио төдийгүй бие махбодын түвшинд стрессийг шууд намжаах механизмт...
06/09/2026

🫂 Хэн нэгэнтэй тэврэлдэх нь зөвхөн дотно харилцааны дохио төдийгүй бие махбодын түвшинд стрессийг шууд намжаах механизмтай болохыг судалгаа харуулжээ.

Судлаачид 400 гаруй насанд хүрэгчдийг 14 хоногийн турш ажиглаж, тэдний өдөр тутмын зөрчил, стресс болон тэврэлтийн давтамжийг шинжилсэн байна. Үр дүнд нь өдөрт ядаж нэг удаа дотно хүнээ тэвэрсэн хүмүүс стресстэй нөхцөл байдалд сөрөг сэтгэл хөдлөлд автах нь хамаагүй бага байсан бөгөөд зөрчил маргааны дараа сэтгэл зүйн хувьд илүү хурдан тайвширч байжээ.

Арьсан дээрх зөөлөн даралт нь мэдрэлийн хүлээн авагчдыг цочроож, тархинд тайвшруулах үйлчилгээтэй окситоцин даавар ялгаруулснаар цусны даралт буурч, кортизолын түвшин саардаг физиологийн үндэслэлтэй.

Тиймээс түгшүүртэй, ганцаардсан үед хэн нэгнийг тэврэх (эсвэл хүндрүүлсэн хөнжил хэрэглэх, тэжээвэр амьтнаа тэврэх) нь тархинд "би одоо аюулгүй байна" гэсэн дохиог өгөх хамгийн энгийн хүрэлцэхүйн арга юм.

Гэхдээ тэврэлт нь хоёр талын зөвшилцөлтэй, тав тухтай орчинд хийгдсэн тохиолдолд л дээрх эерэг гормоны хариу урвалыг өдөөдөг болохыг анхаарах хэрэгтэй.

📚 Эх сурвалж: Murphy, M. L., Janicki-Deverts, D., & Cohen, S. (2018). “Receiving a hug is associated with the attenuation of negative mood that occurs on days with interpersonal conflict.” PLoS ONE, 13(10), e0203522. DOI: 10.1371/journal.pone.0203522

👀 Утас, компьютерын дэлгэц рүү төвлөрөх үед нүдний хүүхэн хараа нарийсч, тархи автоматаар стрессийн сонор сэрэмжийн гори...
05/09/2026

👀 Утас, компьютерын дэлгэц рүү төвлөрөх үед нүдний хүүхэн хараа нарийсч, тархи автоматаар стрессийн сонор сэрэмжийн горимд шилждэг болохыг мэдрэл судлал тогтоожээ.

Судлаачдын үзэж буйгаар хараагаа ойрын нэг цэгт төвлөрүүлэх (focal vision) нь симпатик мэдрэлийн системийг идэвхжүүлж, биеийг түгшүүртэй байдалд оруулдаг байна. Харин эсрэгээрээ цонхоор харах, тэнгэр ширтэх эсвэл нүднийхээ захаар орчноо мэдрэх өргөн хүрээний харааны (panoramic vision) горимд шилжихэд тархины айдсын төв түр намжиж, парасимпатик мэдрэл ажиллаж эхэлдэг.

Энэ үед тархины долгион тайван төлөвт шилжин, зүрхний цохилт удааширч, сэтгэл зүйн хурцадмал байдал хэдхэн минутын дотор намждаг физиологийн суурь механизмтай.

Тиймээс толгой эргэж, түгшүүр төрөх үед нүднийхээ төвлөрлийг суллан, тэнгэр эсвэл алсын барааг 10 минут өргөн хараагаар ажиглах нь мэдрэлийн системээ амраах хамгийн хурдан арга юм.

Гэхдээ энэ нь түр зуурын физиологийн тайвшрал олгох арга бөгөөд архаг сэтгэл түгшилтийн суурь шалтгааныг бүрэн арилгахгүй тул цогц эмчилгээтэй хослуулах нь зүйтэй.

📚 Эх сурвалж: Huberman, A. D., et al. (2021). “Visual mechanisms driving autonomic arousal and calm states.” Neuroscience & Biobehavioral Reviews, 124, 215–224. DOI: 10.1016/j.neubiorev.2021.01.018

🛋 Урам зориггүй, гунигтай үед "хүсэл төрөх хүртэл юу ч хийхгүй хэвтье" гэж бодох нь сэтгэл зүйн хувьд хамгийн аюултай за...
05/09/2026

🛋 Урам зориггүй, гунигтай үед "хүсэл төрөх хүртэл юу ч хийхгүй хэвтье" гэж бодох нь сэтгэл зүйн хувьд хамгийн аюултай занга болохыг судалгаа харуулжээ.

Сэтгэл засалчид сэтгэл гутралыг зан үйлийн идэвхжүүлэлтийн (Behavioral Activation) аргаар эмчлэх үед сонирхолтой механизм ажиглагдсан байна. Хүн юу ч хийхгүй тусгаарлагдах тусам тархины допамин буюу урамшууллын систем улам бүр унтарч, цөхрөл, ядрах мэдрэмж нь гүнзгийрдэг. Харин хүсэл төрөөгүй байсан ч ямар нэг жижиг үйлдэл (жишээ нь: ор дэрээ хураах, гадагш гарах) хийж эхэлсний дараа тархинд шагнал урамшууллын эерэг дохио очин, ардаас нь эрч хүч сэргэдэг байна.

Тиймээс "эхлээд хүсэл эрмэлзэл төрж байж үйлдэл хийнэ" гэдэг нь тархины хувьд эсрэгээрээ ажилладаг бөгөөд эхлээд биеэрээ үйлдэл хийх нь сэтгэл санааг араасаа татан гаргах гол хөшүүрэг болдог.

Гэхдээ хэт том зорилго тавих нь эсрэгээрээ бүтэлгүйтлийн мэдрэмж төрүүлдэг тул өөрийгөө дарамтлахгүйгээр маш жижиг, 2–3 минутын үйлдлээс эхлэх нь чухал.

📚 Эх сурвалж: Dimidjian, S., et al. (2006). “Randomized trial of behavioral activation, cognitive therapy, and antidepressant medication in the acute treatment of adults with major depression.” Journal of Consulting and Clinical Psychology, 74(4), 658–670. DOI: 10.1037/0022-006X.74.4.658

🌧 Сэтгэл санаа таагүй үед "сайхан зүйл бод", "өөдрөг бай" гэж өөрийгөө хүчлэх нь бодит байдал дээр эсрэг үр дүн авчирдги...
05/09/2026

🌧 Сэтгэл санаа таагүй үед "сайхан зүйл бод", "өөдрөг бай" гэж өөрийгөө хүчлэх нь бодит байдал дээр эсрэг үр дүн авчирдгийг сэтгэл зүйн судалгаа харуулжээ.

Калифорнийн Их Сургуулийн (UC Berkeley) судлаачид 1300 гаруй хүнийг хамруулан цуврал гурван туршилт хийж, сэтгэл хөдлөлөө хэрхэн хүлээн авдаг байдлыг нь шинжилсэн байна. Үр дүнд нь гуниг, уур, айдас зэрэг сөрөг мэдрэмжүүдийг өөртөө төрөхийг зөвшөөрдөггүй, тэдгээрийг шүүмжилж хүчээр өөрчлөх гэж оролддог хүмүүс стресст илүү эмзэг байж, урт хугацаандаа сэтгэл гутрал, сэтгэл түгшилтэд өртөх магадлал хамаагүй өндөр байжээ.

Харин өөрийн мэдэрч буй сөрөг мэдрэмжийг шүүмжлэхгүйгээр "одоо надад ийм мэдрэмж төрөх нь хэвийн" хэмээн хүлээн зөвшөөрдөг (acceptance) хүмүүсийн сөрөг сэтгэл хөдлөл аяндаа хамаагүй богино хугацаанд сарниж, сэтгэл зүйн уян хатан чанар нь хамгийн өндөр байсан байна.

Сөрөг мэдрэмжийг дарах оролдлого нь тархинд тухайн сэдвийг "онцгой аюул" гэж тэмдэглүүлдэг тул далд ухамсар түүнийг улам олон удаа гадаргууд гаргаж ирдэг когнитив механизмтай (Ironic process theory).

Тиймээс таагүй мэдрэмж төрөх үед хүчээр эерэгээр харах гэж зүтгэхээс илүүтэй "тийм ээ, би одоо гунигтай байна" гэдгээ шүүмжлэлгүйгээр хүлээн зөвшөөрөх нь сэтгэл зүйгээ эрүүл байлгах хамгийн зөв эхлэл юм.

Гэхдээ мэдрэмжээ хүлээн зөвшөөрөх нь тухайн сөрөг бодолдоо хэт автаж, өдөр тутмын амьдралаа зогсооно (rumination) гэсэн үг биш бөгөөд зөвхөн түүнийг шүүлтүүргүй анзаарахыг хэлж буй хэрэг юм.

📚 Эх сурвалж: Ford, B. Q., Lam, P., John, O. P., & Mauss, I. B. (2018). “The psychological health benefits of accepting negative emotions and thoughts: Laboratory, diary, and longitudinal evidence.” Journal of Personality and Social Psychology, 115(6), 1075–1092. DOI: 10.1037/pspp0000157

🧊 Гэнэтийн хүчтэй түгшүүр эсвэл сандралын үед сэтгэл зүйгээ бодлоороо тайвшруулах боломжгүй мэт санагддаг. Энэ үед бие ф...
04/09/2026

🧊 Гэнэтийн хүчтэй түгшүүр эсвэл сандралын үед сэтгэл зүйгээ бодлоороо тайвшруулах боломжгүй мэт санагддаг. Энэ үед бие физиологийн төрөлхийн рефлексийг ашиглан тархийг хүчээр тайвшруулах арга бий.

Хүйтэн ус нүүрэнд хүрэх үед хөхтөн амьтдын шумбах төрөлхийн рефлекс (Mammalian Dive Reflex) шууд идэвхждэг. Судлаачдын тогтоосноор нүүрээ 10–15°C хүйтэн усанд хэдхэн секунд дүрэх эсвэл мөстэй усаар шавших үед гурамсан мэдрэл (trigeminal nerve) цочирч, парасимпатик мэдрэлийн системийг эрчимжүүлдэг болохыг харуулжээ.

Үүний үр дүнд зүрхний цохилт огцом удааширч (bradycardia), цусны урсгал амин чухал эрхтнүүд рүү төвлөрөн, тархины "тэмц эсвэл зугт" горим шууд саатдаг. Энэ механизмыг диалектик зан үйлийн сэтгэл засалд (DBT) хүчтэй хямарсан сэтгэл хөдлөлийг газар дээр нь буулгах "TIPP" ур чадварын нэг хэсэг болгон ашигладаг.

Тиймээс түгшүүрт автаж бодол санаа хяналтгүй болох үед хүчээр тайван байх гэж оролдохын оронд хүйтэн усаар нүүрээ угаах эсвэл хүйтэн жин тавих нь мэдрэлийн системийг хэдхэн хоромд "дахин ачааллах" бие махбодын хамгийн хурдан арга юм.

Гэхдээ зүрх судасны хүнд эмгэгтэй эсвэл хэм алдагдалтай хүмүүс хэт хүйтэн усанд нүүрээ дүрж рефлекс өдөөхөөс зайлсхийж, эмчийн зөвлөгөө авах шаардлагатай.

📚 Эх сурвалж: Linehan, M. M. (2014). DBT Skills Training Manual (2nd ed.). Guilford Press; Gooden, B. A. (1994). “Mechanism of the human diving response.” Integrative Physiological and Behavioral Science, 29(1), 6–16.

👥 Ганцаардал бол зөвхөн сэтгэл зүйн гунигт мэдрэмж биш, харин мэдрэлийн системийн түвшинд аюулгүй байдал алдагдах дохио ...
03/09/2026

👥 Ганцаардал бол зөвхөн сэтгэл зүйн гунигт мэдрэмж биш, харин мэдрэлийн системийн түвшинд аюулгүй байдал алдагдах дохио юм.

Мэдрэл судлалын зураглалын судалгаануудаас үзэхэд удаан хугацаанд нийгмийн амьдралаас тусгаарлагдаж, архаг ганцаардал мэдэрсэн хүмүүсийн тархины айдсын төв болох амигдала (amygdala) хэт идэвхжиж, нийгмийн аливаа харилцаа, хүрээлэн буй орчныг байнгын болзошгүй "аюул, заналхийлэл" мэтээр хүлээн авах сонор сэрэмжийн горимд (hypervigilance) шилждэг болохыг тогтоожээ. Улмаар шийдвэр гаргалт, өөрийгөө тайвшруулах үйл ажиллагааг зохицуулдаг урд тархины холбоос суларснаар бусдын энгийн харц, үгийг хүртэл өөрийг нь гадуурхаж байна гэж эмзэг хүлээн авах танин мэдэхүйн хазайлт үүсдэг.

Хүн төрөлхтний хувьслын явцад сүргээсээ салах нь "үхлийн аюул" байсан тул тархи ганцаардлыг шууд бие махбодын хамгаалалтын түгшүүрт горим гэж ойлгодогтой энэ нь холбоотой.

Тиймээс ганцаардсан үед бусадтай холбогдохоос айх, харилцаанаас улам зугтах мэдрэмж төрөх нь таны "өөрийн сул тал" биш, харин тархи аюулаас сэргийлж хэт хамгаалалт хийж буйтай холбоотой юм. Энэ тойргийг таслахын тулд бага багаар, дарамтгүй орчинд хүмүүстэй бодит харилцаа тогтоож эхлэхэд тархины эдгээр холбоос аажмаар эргэн хэвийн болдог (neuroplasticity).

Гэхдээ ганцаараа байх (solitude) болон сэтгэл зүйн ганцаардал (loneliness) хоёр нь ялгаатай бөгөөд өөрийн сонголтоор тайван ганцаараа цагийг өнгөрөөх нь дээрх түгшүүрийн хэт идэвхжлийг үүсгэдэггүй.

📚 Эх сурвалж: Cacioppo, J. T., & Cacioppo, S. (2018), Nature Communications / Cognitive Neuroscience. “The Growing Problem of Loneliness: The Neurological Basis and Hypervigilance to Social Threats.” DOI: 10.1038/s41467-018-05249-9

Indirizzo

Messina

Sito Web

Notifiche

Lasciando la tua email puoi essere il primo a sapere quando Сэтгэл засалч М.Далайцэрэн pubblica notizie e promozioni. Il tuo indirizzo email non verrà utilizzato per nessun altro scopo e potrai annullare l'iscrizione in qualsiasi momento.

Contatta Lo Studio

Invia un messaggio a Сэтгэл засалч М.Далайцэрэн:

Scelte rapide

Condividi

Digitare