29/04/2026
මීට අවුරුදු කිහිපයකට කලින් මගේ කිට්ටුම මිතුරෙකුගේ පවුලේ ඇතිවුණු සිදුවීමක් මගේ මතකයට එනවා. මිතුරාගේ පියා, අපි කවුරුත් ආදරේට ‘සිරිල් මාමා’ කියලා කතා කරපු ඒ මනුස්සයා හිටියේ ගොඩක් අසාධ්ය තත්ත්වයක. ඔහුට තිබුණේ කොන්දේ සහ කකුල්වල ඇතිවුණු දරාගන්න බැරි වේදනාවක්. ලංකාවේ ඉන්න ගොඩක් ප්රසිද්ධ වෛද්යවරුන්ට පෙන්නුවා, එක එක ජාතියේ බෙහෙත් බිව්වා, ෆිසියෝ තෙරපි කළා. ඒත් සිරිල් මාමාගේ වේදනාව දවසින් දවස වැඩි වුණා මිසක් අඩුවක් වුණේ නැහැ. අන්තිමේදී වේදනාව දරාගන්නම බැරි තැන ඔහු ඇඳකටම සීමා වුණා. ජීවිතේ ගැන තිබුණු බලාපොරොත්තු ඔක්කොම අතහැරලා ඔහු මරණය පතන තත්ත්වයට පත්වුණා.
මේ අතරතුර තමයි මගේ මිතුරාට ආරංචි වෙන්නේ කොළඹ ඉන්නවා කියලා මේ වගේ ස්නායු සහ අස්ථි රෝග ගැන විශේෂඥයෙක්. කොහොමහරි අමාරුවෙන් සිරිල් මාමාව ඒ වෛද්යවරයා ගාවට අරගෙන ගියා. වෛද්යවරයා සිරිල් මාමාව හොඳින් පරීක්ෂා කළා. ඊටපස්සේ හරිම විශ්වාසයකින් සිරිල් මාමාගේ කරට අතක් දාලා මෙහෙම කිව්වා.
"සිරිල් මහත්තයා, බයවෙන්න දෙයක් නැහැ. ඔය ලෙඩේට හරියටම ගැලපෙන, ඇමරිකාවෙන් ගෙනාපු අලුත්ම බෙහෙතක් මගේ ගාව තියෙනවා. මේක ටිකක් මිල අධිකයි, හැබැයි මේ පෙති ජාතිය සති දෙකක් බොද්දී ඔයාට ආයෙත් දුවන්න පුළුවන් වෙයි."
වෛද්යවරයාගේ ඒ කතාව සිරිල් මාමාගේ ඇස්වලට අමුතුම එළියක් ගෙනාවා. ඔහු ඒ මිල අධික පෙති ජාතිය අරගෙන ගෙදර ගියා. පුදුමය කියන්නේ, හරියටම දවස් තුනක් යද්දී සිරිල් මාමා තනියම ඇඳෙන් නැගිට්ටා. සතියක් යද්දී වේදනාව සම්පූර්ණයෙන්ම වගේ නැතිවෙලා ගිහින් ඔහු මිදුලේ ඇවිදින්න ගත්තා. සති දෙකක් යද්දී වෛද්යවරයා කිව්වා වගේම ඔහු සාමාන්ය ජීවිතයට ආවා. අපි හැමෝටම මේක හරියට හාස්කමක් වගේ පෙනුණේ.
හැබැයි මේ කතාවේ ඇත්තම හාස්කම තියෙන්නේ එතන නෙමෙයි. සති කිහිපයකට පස්සේ මගේ මිතුරා අර වෛද්යවරයාව පෞද්ගලිකව මුණගැහෙන්න ගියා ඔහුට ස්තූති කරන්න. එතැනදී වෛද්යවරයා හිනාවෙලා මගේ මිතුරාට රහසක් කිව්වා.
"පුතා... මම ඔයාගේ තාත්තට ඇමරිකාවෙන් ගෙනාපු විශේෂ බෙහෙතක් දුන්නේ නැහැ. මම එයාට බොන්න දුන්නේ සාමාන්ය විටමින් C පෙති වගයක් විතරයි. තාත්තගේ රෝගයට වඩා එයාගේ හිත වැටිලා හිටියේ. මම කළේ එයාගේ හිතට ලොකු විශ්වාසයක් දීපු එක විතරයි."
මගේ මිතුරා මේක මට කියද්දී මම හිටියේ ගල්ගැහිලා. විටමින් C පෙත්තකට කොන්දේ අමාරුවක් හොඳ කරන්න පුළුවන්ද? නැහැ. එහෙනම් සිරිල් මාමාව සුවපත් කළේ කවුද? ඔව්, ඒ වෙන කවුරුවත් නෙමෙයි, ඔහුගේම "මනස".
වෛද්ය විද්යාවේදී මේ පුදුමාකාර සංසිද්ධියට කියන්නේ "Placebo Effect" (ප්ලේසිබෝ බලපෑම) කියලා.
සරලවම කිව්වොත් Placebo Effect කියන්නේ, ඇත්තටම කිසිම ඖෂධීය ගුණයක් නැති (උදාහරණයක් විදිහට සීනි බෝලයක්, පිටි ගුලියක් හෝ සාමාන්ය වතුර) දෙයක්, "මේකෙන් මගේ ලෙඩේ හොඳ වෙනවා" කියන තදබල විශ්වාසය නිසාම රෝගියෙක්ව ඇත්තටම සුවපත් කිරීමේ හැකියාවටයි.
අපේ සිතුවිලි වලට ලෙඩ රෝග සුව කිරීමේ හැකියාවක් ඇත්තටම තියෙනවද කියලා කවුරුහරි ඇහුවොත්, නවීන විද්යාව ඒකට දෙන උත්තරය වෙන්නේ "ඔව්, අනිවාර්යයෙන්ම!" කියන එකයි.
මේක නිකම්ම නිකම් මැජික් එකක්වත්, මිත්යාවක්වත් නෙමෙයි. මේක පිටිපස්සේ ඉතාමත් ගැඹුරු විද්යාත්මක පදනමක් තියෙනවා. අපේ මනස සහ ශරීරය අතර තියෙන්නේ අපි හිතනවාට වඩා සිය දහස් ගුණයක් ප්රබල සම්බන්ධතාවයක්. අපි යම්කිසි බෙහෙතක් ගැන හෝ ප්රතිකාරයක් ගැන 100% ක් විශ්වාස කළාම, අපේ මොළය විසින් ඒක සත්යයක් විදිහට භාරගන්නවා. ඊට පස්සේ මොළය විසින්ම අපේ ශරීරය ඇතුළේ තියෙන "ස්වභාවික ෆාමසිය" විවෘත කරනවා.
වේදනාවක් නැති කරන්න නම් මොළයෙන් Endorphins (එන්ඩෝෆින්) කියන රසායනිකය මුදාහරිනවා. සතුට සහ සහනය ඇති කරන්න Dopamine (ඩෝපමයින්) මුදාහරිනවා. හරියටම අර පිටින් දෙන බෙහෙතෙන් ශරීරයට කරන දේම, අපේ මොළය විසින්ම ශරීරය ඇතුළෙන්ම නිර්මාණය කරලා රෝගය සුව කරනවා.
මෙන්න මේ Placebo Effect එක ගැන ලෝකයේ සිද්ධ වෙච්ච පුදුමාකාර පර්යේෂණ සහ සිදුවීම් කිහිපයක් තියෙනවා.
1️⃣ දෙවන ලෝක යුද්ධයේදී සිදුවූ හාස්කම
මේක සිද්ධ වෙන්නේ දෙවන ලෝක යුද සමයේදී. ඇමරිකානු හමුදා වෛද්යවරයෙක් වුණු හෙන්රි බීචර් (Henry Beecher) යුධ පිටියේදී දරුණු තුවාල ලබපු සෙබළුන්ට ප්රතිකාර කරමින් හිටියා. එක මොහොතකදී ඔහු ගාව තිබුණු වේදනා නාශක (Morphine) ඔක්කොම ඉවර වුණා. ඊළඟට ගෙනාපු සෙබළා දරුණු වේදනාවෙන් කෑගහමින් හිටියේ. ඒ වෙලාවේ එතන හිටපු හෙදියක් එකපාරටම සෙබළා ගාවට ගිහින් "මෙන්න අපි ගාව තියෙන හොඳම මෝෆීන් එක" කියලා සාමාන්ය ලුණු වතුර (Saline) එන්නතක් ඔහුට විද්දා. පුදුමයකට වගේ, ඒ සෙබළාගේ වේදනාව සම්පූර්ණයෙන්ම නැවතිලා ඔහු සන්සුන් වුණා. හෙන්රි බීචර් මේක දැකලා පුදුමයට පත්වුණා. පස්සේ කාලෙක Placebo Effect එක ගැන ලෝකයටම හඬගාලා කියන්න මේ සිදුවීම ලොකු හේතුවක් වුණා.
2️⃣ බෙහෙත් පෙත්තේ පාට සහ ප්රමාණය
පර්යේෂකයන් හොයාගෙන තියෙනවා ප්ලේසිබෝ බෙහෙතක් දෙනකොට ඒකේ පාට සහ ප්රමාණයත් රෝගියාගේ සුවවීමට ලොකු බලපෑමක් කරනවා කියලා.
🔴 රතු, කහ සහ තැඹිලි පාට පෙති රෝගීන්ට දුන්නම එයාලගේ ඇඟට ලොකු ශක්තියක් (Stimulant effect) ආවා.
🔵 නිල් සහ කොළ පාට පෙති දුන්නම එයාලගේ හිතට ලොකු නිස්කලංක බවක්, සන්සුන් බවක් දැනුණා.
💊 ඒ වගේම පොඩි පෙතිවලට වඩා ලොකු පෙති දුන්නම ලෙඩේ ඉක්මනින් හොඳ වෙනවා කියලා රෝගීන්ගේ මනස විශ්වාස කළා. පෙති දෙකක් බොනවාට වඩා පෙති හතරක් බොද්දී ඉක්මනින් ලෙඩේ සුව වුණා. මේ ඔක්කොම ඇතුළේ කිසිම බෙහෙතක් තිබුණේ නැහැ, තිබුණේ නිකම්ම සීනි විතරයි!
3️⃣ ශල්යකර්ම වලටත් Placebo Effect එක වැඩද?
ඔව්! මේක අහද්දී ඔබට පුදුම හිතෙයි. වෛද්යවරු කණ්ඩායමක් දණහිසේ අමාරුව තියෙන රෝගීන් පිරිසකට වෙනස්ම පර්යේෂණයක් කළා. එක් පිරිසකට ඇත්තටම දණහිසේ ශල්යකර්මය කළා. අනිත් පිරිසව සිහි නැති කරලා, දණහිස කපලා පොඩි මැහුම් දෙකක් විතරක් දාලා ඇත්තටම ශල්යකර්මය කළේ නැහැ. හැබැයි රෝගියා හිතාගෙන හිටියේ තමන්ට ලොකු ඔපරේෂන් එකක් කළා කියලා. අවුරුදු කිහිපයකට පස්සේ බලද්දී, ඇත්තටම ඔපරේෂන් එක කරපු අයට වගේම, ඔපරේෂන් එක නොකරපු අයටත් දණහිසේ අමාරුව සම්පූර්ණයෙන්ම සුව වෙලා තිබුණා!
මේ දේවල් අහද්දී මට මතක් වෙන්නේ බුදුදහමේ එන "මනෝ පුබ්බංගමා ධම්මා" කියන කාරණාව. හැමදේටම පෙරමුණ ගන්නේ මනසයි කියන එක විද්යාවෙන් අද ඔප්පු කරමින් ඉන්නවා. අපේ මනසට පුළුවන් ශරීරය සුවපත් කරන්න.
හැබැයි මේ කතාවේ අනිත් පැත්තකුත් තියෙනවා. ඒක ටිකක් භයානකයි. ඒකට කියන්නේ "Nocebo Effect" (නොසීබෝ බලපෑම) කියලා.
ඒ කියන්නේ අපේ සිතුවිලි වලට ලෙඩ රෝග සුව කරන්න වගේම, නැති ලෙඩ රෝග ඇති කරන්නත්, මරණය පවා ගෙනෙන්නත් පුළුවන් කියන එක.
කෙනෙක්ට තමන්ගේ ලෙඩේ කිසිම දවසක හොඳ වෙන්නේ නැහැ කියලා තදින්ම හිතුණොත්, ඔහුට ලෝකේ තියෙන හොඳම බෙහෙත දුන්නත් ඒකෙන් කිසිම ප්රතිඵලයක් වෙන්නේ නැහැ. සමහර මිනිස්සු බෙහෙත් බොන්න කලින් ඒකේ තියෙන Side effects (අතුරු ආබාධ) ගැන අන්තර්ජාලයෙන් කියවනවා. "මේක බිව්වම ඔලුව කැක්කුම එනවා, වමනේ යනවා" කියලා දැක්කම, ඒ බෙහෙත ඇඟට අගුණ නැති වුණත් අර විශ්වාසය නිසාම ඇත්තටම ඔලුව කැක්කුම සහ වමනේ යනවා. මේක තනිකරම මනසේ වැඩක්.
ලෝකේ වාර්තා වෙලා තියෙනවා වෛද්යවරුන්ගේ වැරදීමකින් "ඔබට තියෙන්නේ පිළිකාවක්, තව මාස 3යි ජීවත් වෙන්නේ" කියලා කියපු රෝගීන්, හරියටම මාස 3න් මියගිය අවස්ථා. පස්සේ පශ්චාත් මරණ පරීක්ෂණ වලින් හොයාගෙන තියෙනවා ඒ අයට කිසිම පිළිකාවක් තිබිලා නැහැ කියලා. ඔවුන්ව මරණයට පත් කළේ රෝගයක් නෙමෙයි, තමන්ට පිළිකාවක් තියෙනවා කියන "මරණීය සිතුවිල්ලයි".
අපි අපේ එදිනෙදා ජීවිතය දිහාට හැරිලා බැලුවොත්, අපි කොයිතරම් මේ Placebo සහ Nocebo වලට ගොදුරු වෙනවද?
සමහර වෙලාවට අපි ගමේ ඉන්න සාමාන්ය වෛද්යවරයෙක් ගාවට ගියාම ලෙඩේ ඉක්මනින් හොඳ වෙනවා. ඒ මොකද ඒ වෛද්යවරයා හරිම කරුණාවෙන්, අපේ හිත හදලා බෙහෙත් දෙන නිසා. එතනදී වැඩ කරන්නේ බෙහෙතට වඩා අපේ මනසේ Placebo එක. හැබැයි අපි ලොකු ඉස්පිරිතාලෙකට ගිහින් ලොකු වෛද්යවරයෙක් ගාවට ගියත්, ඔහු අපිත් එක්ක සැරෙන් කතා කරලා, අපේ මූණවත් නොබලා තුණ්ඩුවක් ලියලා දුන්නොත්, ඒ බෙහෙත් කොච්චර මිල අධික වුණත් ලෙඩේ හොඳ වෙන්න කල් යනවා.
ඒ වගේම තමයි අපේ අම්මාගේ ආදරය. පොඩි කාලේ අපි වැටිලා තුවාල වුණාම අම්මා ඇවිත් තුවාලෙට පිම්බම, නැත්නම් ආදරෙන් අතගෑවම අපේ වේදනාව එකපාරටම නැතිවෙලා යනවා. ඒක පිටිපස්සේ තියෙන්නේ අම්මාගේ ආදරයත් එක්ක අපේ මනසට ලැබෙන ලොකු විශ්වාසය කියන Placebo Effect එකයි.
ඇත්තටම මේ සිදුවීම් අපිට කියලා දෙන්නේ එකම එක ලොකු පාඩමයි. අපේ ශරීරය කියන්නේ නිකම්ම නිකම් මස්, ලේ, ඇටකටු වලින් හැදුණු යන්ත්රයක් නෙමෙයි. ඒක පාලනය කරන්නේ අපි ඇතුළේ තියෙන අදෘශ්යමාන බලවේගයක් වුණු 'මනස' විසින්.
ඔබ නිතරම ලෙඩ රෝග ගැන හිතනවා නම්, "මට හෙම්බිරිස්සාව හැදෙයිද, මට අමාරු වෙයිද" කියලා බයෙන් ඉන්නවා නම්, ඔබ අතවනන්නේ Nocebo Effect එකටයි. ඔබ ඔබේ මනසින්ම රෝග වලට දොර ඇරලා දෙනවා. හැබැයි ඔබ නිතරම ධනාත්මකව හිතනවා නම්, "මම නීරෝගී, මගේ ඇඟට ඕනම ලෙඩක් එක්ක සටන් කරන්න පුළුවන්" කියලා විශ්වාස කරනවා නම්, ඒ විශ්වාසයම ඔබේ ශරීරයේ ප්රතිශක්තිකරණ පද්ධතිය දහස් ගුණයකින් ශක්තිමත් කරනවා.
අපේ සිතුවිලි කියන්නේ නිකම්ම හුළඟේ පාවෙලා යන දේවල් නෙමෙයි, ඒවාට පුළුවන් අපේ ශරීරයේ සෛල පවා වෙනස් කරන්න.
ඉතින්, මේ ගැන ඔබට හිතෙන්නේ කුමක්ද? ඔබේ ජීවිතයේ කවදාහරි දවසක මෙන්න මේ වගේ Placebo Effect එකක් නැත්නම් සිතුවිලි වල බලයෙන් ලෙඩක් සුවවුණු අවස්ථාවක් අත්විඳලා තියෙනවද? නිකමට හිතලා බලන්න... අපි අපේම සිතුවිලිවල සිරකරුවන් වෙලා දුක් විඳිනවා වෙනුවට, ඒ සිතුවිලිම පාවිච්චි කරලා අපේ ජීවිතේ ලොකුම සුවපත් කරන්නා බවට අපේ මනස පත්කරගන්න බැරිද?
ඔබේ හිත ශක්තිමත් නම්, මේ ලෝකේ කිසිම ලෙඩකට බැහැ ඔබව පරාජය කරන්න!
Written By : Vishwakarma Admin
Source : Medical Journals and Psychological Studies on Placebo & Nocebo Effects (Harvard Medical School Publications)
