27/05/2026
ඔයත් ෆාමසි වලින් antibiotics ඉල්ලන් බොනවද?
බලන්න මේ වැරද්ද ඔයාට බලපාන්නෙ කොහොමද කියල..
ප්රතිජීවක ඖෂධ කියන්නේ මොනවාද?
ප්රතිජීවක ඖෂධ එසේත් නැත්නම් Antibiotics භාවිත කරන්නේ ආසාදන සඳහා ප්රතිකාර කිරීමටයි. ආසාදන කෙරෙහි බැක්ටීරියා, වයිරස, දිලීර බලපානු ලබනවා. ප්රතිජීවක ඖෂධවල ප්රතිඵල තිබෙන්නේ බැක්ටීරියා සඳහා පමණයි. ප්රතිජීවක ඖෂධ භාවිත කළ යුත්තේ බැක්ටීරියා ආසාදන නිසා මතුව ඇති රෝග සුවපත් කිරීම සඳහා පමණමයි.
නිතර වැලඳෙන සෙම්ප්රතිශ්යාව වැනි වයිරස් ආසාදන සඳහා ප්රතිජීවක ඖෂධ භාවිතය සුදුසුද?
ප්රතිජීවක ඖෂධවල ප්රයෝජනය ඇත්තේ බැක්ටීරියා කියන විෂබීජයෙන් ඇතිවන ආසාදන සඳහා පමණයි. ශ්වසන පද්ධතිය ආශ්රිත ආසාදන තත්ත්ව බොහෝවිට ඇති වන්නේ වයිරස් නිසා. එමඟින් ඇතිවන සෙම්ප්රතිශ්යාවට ප්රතිජීවක ඖෂධ භාවිතයෙන් කිසිම ප්රයෝජනයක් අත්වෙන්නේ නැහැ. මේ නිසා අපට නිතර ඇතිවන සෙම්ප්රතිශ්යාව හෝ වයිරස් මඟින් ඇතිකරන ආසාදන සඳහා ප්රතිජීවක ඖෂධ භාවිත නොකළ යුතුයි.
ප්රතිජීවක ඖෂධ පිළිබඳ අනිසි භාවිතයන් මොනවා ද?
අද වනවිට එය මුළු ලෝකයටම ප්රශ්නයක් වෙලා. ජනතාව දැනුවත්ව හෝ නොදැනුවත්ව ප්රතිජීවක ඖෂධ අනිසි විදියට භාවිත කරනවා. ඇතැම් පිරිස් අනවශ්ය පරිදි ප්රතිජීවක භාවිත කරනවා. ඒත් වෛද්යවරු අපට ප්රතිජීවක ඖෂධ දෙන්නේ තිබෙන බැක්ටීරියා ආසාදන ආදිය හඳුනාගෙනයි. වෛද්යවරයා නිර්දේශ කළ මාත්රාවට ම අපි ප්රතිජීවක ඖෂධ භාවිත කළ යුතුයි. හිතුමතේ ප්රතිජීවක ඖෂධ භාවිතය රෝගියාට අවදානම්.
එහෙමනම් ප්රතිජීවක ඖෂධ අනිසි ලෙස ලබා ගැනීමෙන් අත්වන විපාක කෙබඳුද?
ප්රතිජීවක අනිසි භාවිතය නිසා අත්වන අහිතකර ප්රතිඵල අපට ප්රධාන කොටස් දෙකකට බෙදා දක්වන්න පුළුවන්. එකක් තමයි අපට අත්වන ප්රතිඵල. අපිට වෛද්යවරයෙක් නිර්දේශ කළ ප්රතිජීවක ඖෂධය වෛද්යවරයා නිර්දේශ කරන නියමිත මාත්රාවෙන්, නියමිත වෙලාවට, නියමිත කාල පරාසය තුළ ලබාගත යුතු වෙනවා. එසේ නොමැති වුණොත් අප තුළ තිබෙන බැක්ටීරියා ආසාදන රෝගය සුව වෙන්න කල්ගත වෙන්න පුළුවන්. ඒ වගේම සංකූලතා මතු වෙන්න පුළුවන්. එසේත් නැත්නම් නැවත රෝගය උත්සන්න විය හැකියි. ඒ වගේම ප්රතිජීවක ඖෂධ අනිසි භාවිතය නිසා ප්රතිජීවක ඖෂධ සඳහා ප්රතිරෝධය ඇතිවීම (Antibiotics Resistance) සිදු වෙනවා. නිතර ප්රතිජීවක ඖෂධ භාවිතයෙන් බැක්ටීරියා ප්රතිජීවක ඖෂධවලට ප්රතිරෝධයක් වර්ධනය කරගන්නවා. ඒ කියන්නේ ප්රතිජීවක ඖෂධවලට බැක්ටීරියා හුරුවෙනවා. ප්රතිජීවක ඖෂධ ප්රතිරෝධයක් දැක්වීම හේතුවෙන් බැක්ටීරියාවට එරෙහිව ක්රියා කිරීම අසාර්ථක වෙනවා.එවිට රෝගය සුවවීම කල් යනවා.
ප්රතිජීවක ඖෂධ භාවිතයේදී අනුගමනය කළ යුතු කරුණු මොනවාද?
වෛද්යවරයෙක් ප්රතිජීවක ඖෂධ ලබාදීමේදී නියමිත මාත්රාව, නියමිත වෙලාව ආදිය සඳහන් කරනවා. ඒ පිළිවෙළටම ප්රතිජීවක ඖෂධ ලබා ගැනීම කළ යුතුයි. ඖෂධ නියම කරන්නේ දින 4කට නම් දින 2කින් රෝගය සුව වීම නිසා එම ඖෂධය ලබාගැනීම නතර කළහොත්, ශරීරයේ ඇති බැක්ටීරියා නැවත වර්ධනය වීමක් සිදු වෙන්න පුළුවන්. ප්රතිජීවක ඖෂධ අතරමඟ නතර කිරීම කළ යුතු දෙයක් නෙවෙයි. වෛද්යවරයා නිර්දේශ කළ කාල සීමාවටම, රෝග ලක්ෂණ සුව වුවත් ප්රතිජීවක ඖෂධ භාවිත කළ යුතුයි.
අපි යම්කිසි රෝගයකට වෛද්යවරයා හමුවී ඖෂධ ලබාගෙන භාවිත කරනවා. පසුව නැවත එවැනි රෝග ලක්ෂණ පැමිණි විටදී වෛද්යවරයෙකු හමු නොවී පැරණි ඖෂධ තුණ්ඩුවටම ඖෂධහලකින් බෙහෙත් ගන්නවා. එය නොකළ යුතු දෙයක්. එය අනතුරුදායක වෙන්න පුළුවන්.
එක් අයකුට දෙන බෙහෙත් වට්ටෝරුවක් තවත් කෙනෙකු භාවිතයට ගැනීම සුදුසුද?
එක් පුද්ගලයෙක්ට දෙන ඖෂධ වට්ටෝරුවක් ගෙදරදී හෝ ගෙදරින් පිටතදීවත් එකිනෙකා අතර හුවමාරු කර ගැනීම නොකළ යුතු දෙයක්. එකම රෝග ලක්ෂණවලින් වුවත් විවිධ රෝග ඇති වෙන්න පුළුවන්. රෝගයක් නිශ්චිතව තීරණය කළ හැක්කේ වෛද්යවරුන්ට පමණයි. එහෙත් දරුවන් කිහිපදෙනකු සිටින නිවාසවල එක් දරුවකුට අසනීප වූ විටදී එක් දරුවකුට නියම කරන ඖෂධ අනෙක් දරුවනුත් අසනීප වූ විටදී ඔවුන්ටත් දෙනවා. ඒත්, ප්රතිජීවක ඖෂධ සම්බන්ධයෙන් එය සිදු නොකළ යුතු දෙයක්.
වෛද්යවරුන් ඖෂධ නිර්දේශ කිරීමේදී විවිධ අසාත්මිකතාවන් ඇතිදැයි විමසනවා. වෛද්යවරයා දෙන ප්රතිජීවක ඖෂධවල යම් අසාත්මිකතා ඇති නම් එම ප්රතිජීවක ඖෂධ කාණ්ඩයෙන් නැතිව වෙනත් ප්රතිජීවක ඖෂධ කාණ්ඩයකින් බෙහෙත් ගත යුතුයි. ප්රතිජීවක විශාල කාණ්ඩ සහිත ඖෂධයක්. එකිනෙකට වෙනස් වූ ප්රතිජීවක ඖෂධ තිබෙනවා. ඒ අනුව වෛද්යවරයෙකුගේ නිර්දේශයක් නැතුව එකිනෙකා අතර ප්රතිජීවක ඖෂධ හුවමාරු කර ගැනීම ඔස්සේ විවිධ ගැටලු ඇතිවෙන්න පුළුවන්. ඒ වගේම කෙතරම් දැඩි නීති තිබුණත් ඖෂධහල්වලින් පරණ තුණ්ඩුවලට හෝ වෛද්ය නිර්දේශයකින් තොරව ඖෂධ ගැනීම දැකගන්න පුළුවන්. ප්රතිජීවක ඖෂධ කිසිදු අවස්ථාවක වෛද්ය නිර්දේශයකින් තොරව භාවිතයට නොගත යුතුයි.
ප්රතිජීවක දීර්ඝකාලීනව ලබාගත යුතු විශේෂ අවස්ථා තිබෙනවාද?
ප්රතිජීවක ඖෂධ ඇත්තටම භාවිත කරන්නේ බැක්ටීරියා මඟින් ඇතිවන ආසාදන රෝගවලට ප්රතිකාර කිරීමට සහ එම රෝග වළක්වා ගැනීමටයි. වයිරස්වලට සහ දිලීරවලට දෙන වෙනම කාණ්ඩ තිබෙනවා. අස්ථි සහ සන්ධි සම්බන්ධ රෝග තත්ත්වවලදී ඇතැම් අවස්ථාවල දින කිහිපයක්, සති කිහිපයක් හෝ මාස කිහිපයක් ප්රතිජීවක ඖෂධ ලබා දීමට සිදුවෙනවා. එය තීරණය කරන්නේ වෛද්යවරයායි. ප්රතිජීවක ඖෂධ දීර්ඝකාලීනව දෙන්න පුළුවන් අවස්ථා තියෙනවා. යම් රෝගයක් ශරීරයේ වර්ධනය වීම වළක්වන්නත් ප්රතිජීවක ඖෂධ ලබා දෙන අවස්ථා වෙනවා.
මෙය පාලනය කරගන්නේ කොහොමද?
ඒ අද වනවිට ලෝකයටම බලපා තිබෙන විශාල ගැටලුවක්. එයට හේතු වෙලා තියෙන්නේ ප්රතිජීවක ඖෂධ අවභාවිතය (misuse) සහ අධිභාවිතයයි (overuse). අනවශ්ය ලෙස සහ අනවශ්ය ප්රමාණයට ප්රතිජීවක ඖෂධ භාවිත කිරීමක් ලොව පුරා දැක ගන්න පුළුවන්. මෙය මිනිසුන් අතර පමණක් නොවේ, ඇතැම් විට සතුන්ට, මත්ස්යයින්ට විවිධ හේතූ මත ප්රතිජීවක ඖෂධ දෙනවා. ඒත් බොහෝ විට මෙය අනිසි ලෙස භාවිත කිරීම ඉතා ඉහළ මට්ටමක පවතිනවා. ප්රතිජීවක ඖෂධ සඳහා ප්රතිරෝධය පාලනය කිරීමට අනිසි භාවිතයෙන් වැළකෙන්න ඕනෑ. ඒ වගේම ප්රතිජීවක ඖෂධ භාවිතය අවම කරගන්න ඕනෑ. මේ සඳහා මහජනතාවට වගේම ප්රතිජීවක ඖෂධ ජනතාවට නිර්දේශ කරන සෞඛ්ය කාර්ය මණ්ඩලයේ වෛද්යවරුන්, පශු වෛද්යවරුන්ට මෙන්ම කෘෂිකර්මාන්තයේ, මත්ස්ය කර්මාන්තයේ නිරත සෑම කෙනෙකුටම මෙහිදී විශාල වගකීමක් පැවරෙනවා. ප්රතිජීවක ඖෂධ අනිසි භාවිතයෙන් වැළකී අවශ්ය දේටම පමණක් ප්රතිජීවක ඖෂධ භාවිත කළ යුතුයි.
මෙහිදී ජනතාව හුරු කළ යුත්තේ කොහොමද?
මෙහි විපාක පිළිබඳව ජනතාව දැනුවත් කරන්න ඕනේ. වෛද්යවරුන්ට මෙහිදී විශාල වගකීමක් තියෙනවා. එසේම, ප්රතිජීවක ඖෂධ නිසි භාවිතය පිළිබඳව ජනමාධ්ය, සමාජ මාධ්ය ඔස්සේ දැනුවත් කළ යුතුයි. සෞඛ්ය දැනුම ඉහළ නැංවීම සඳහා විවිධ සෞඛ්ය වැඩසටහන් ක්රියාත්මක කිරීම ඔස්සේද මෙය සිදු කළ හැකියි
අයිතිය ජ්යෙෂ්ඨ කථිකාචාර්ය විශේෂඥ වෛද්ය ගයනා ගුණරත්න සහ දිනමින කතෘ රුවන් පුෂ්ප කුමාර
