06/03/2022
Stool Sample Tests.
Stool sample test යනු ආහාර ජීර්ණ පද්ධතියට බලපාන යම් යම් රෝගී තත්වයන් හඳුනා ගැනීමට උපකාරී වන මල ද්රව්ය සම්බන්ධ සිදු කරන පරීක්ෂණ මාලාවකි. මෙම රෝගී තත්වයන්ට ආසාදන (පරපෝෂිතයින්, වෛරස් හෝ බැක්ටීරියා වැනි), දුර්වල පෝෂක අවශෝෂණ හෝ පිළිකා ඇතුළත් විය හැකිය. Stool සාම්පලයක් විශ්ලේෂණය කිරීම සඳහා පිරිසිදු භාජනයකට stool සාම්පලයක් එකතු කර රසායනාගාරයට යවනු ලැබේ. රසායනාගාර විශ්ලේෂණයට අන්වීක්ෂීය පරීක්ෂණය, රසායනික පරීක්ෂණ සහ ක්ෂුද්රජීව විද්යාත්මක පරීක්ෂණ ඇතුළත් වේ. Stool වල වර්ණය, ඝනත්වය, ප්රමාණය, ගන්ධය සහ සෙම තිබේද යන්න මෙහිදී පරීක්ෂා කෙරේ. අන්වීක්ෂීය රුධිර කැටි, මේදය, පිත, සුදු රුධිරාණු සහ සීනි සදහා stool සාම්පල පරීක්ෂණය සිදු කළ හැකිය. Stool සාම්පලයේ pH අගය ද මැනිය හැකිය. මීට අමතරව ආසාදන තත්ව හදුනා ගැනීමේදී බැක්ටීරියා රෝපණය සදහා stool සාම්පල භාවිතා කරනු ලබයි.
◼ Stool sample test සිදු කරනු ලබන්නේ:
◾ ආහාර ජීර්ණ පද්ධතියේ, අක්මාවේ සහ අග්න්යාශයේ රෝග හඳුනා ගැනීම සදහා -
සමහර එන්සයිම ( trypsin හෝ elastase වැනි) stool තුළ තක්සේරු කිරීම මගින් අග්න්යාශය කෙතරම් හොඳින් ක්රියා කරනවාද යන්න දැන ගත හැකිය.
◾ දිගු කලක් පවත්නා පාචනය, රුධිරය සමග පාචනය, ඔක්කාරය, වමනය, ආහාර අරුචිය, උදරය ඉදිමීම, උදරයේ වේදනාව සහ උණ වැනි ආහාර ජීර්ණ පද්ධතියට බලපාන රෝග ලක්ෂණ වලට හේතුව සොයා ගැනීම සදහා
◾ අන්වීක්ෂීය රුධිර කැටි පරීක්ෂා කිරීමෙන් මහා අන්ත්රයේ පිළිකා නිර්ණය කිරීම
◾ Pinworms හෝ Giardia වැනි පරපෝෂිතයන් සොයා ගැනීමට
◾ බැක්ටීරියා, දිලීර හෝ වෛරස් වැනි ආසාදනයන්ට හේතුව සොයා ගැනීම සදහා
◾ ආහාර ජීර්ණ පද්ධතියෙන් පෝෂ්ය පදාර්ථ දුර්වල ලෙස අවශෝෂණය කර ගැනීම (malabsorption syndrome) පරීක්ෂා කිරීමට. මෙම පරීක්ෂණය සඳහා පැය 72 ක කාලයක් තුළ පිටවන සියලුම stool එකතු කර එහි අඩංගු මේද ප්රමාණය පරීක්ෂා කෙරේ.
◼ පරීක්ෂණය සදහා සූදානම් වන ආකාරය:
◾ බොහෝ ඖෂධ වලට මෙම පරීක්ෂණයේ ප්රතිඵලය වෙනස් කළ හැකිය. ඔබට සිදුකිරීමට ඇති stool sample test කෙබඳුද යන්න මත පදනම්ව, වෛද්ය උපදෙස් මගින් යම් යම් ඖෂධ ගැනීමෙන් වැළකීමට ඔබට සිදු වේ.
◾ පරීක්ෂණයට පෙර සති 1 සිට 2 දක්වා ඔබට ප්රත්යාම්ල ඖෂධ, දිලීර නාශක ඖෂධ, ප්රතිජීවක, විරේක හෝ ප්රතිවිරේක ඖෂධ ගැනීම නතර කිරීමට අවශ්ය විය හැකිය.
◾ ඔබ ගන්නා සියලුම ඖෂධ වට්ටෝරු පිලිබදව ඔබේ වෛද්යවරයාට පැවසීමට වග බලා ගන්න.
◾ මෑතකදී බේරියම් ප්රතිවිරෝධක ද්රව්ය භාවිතා කරමින් එක්ස් කිරණ පරීක්ෂාවක්(X-ray test) සිදු කරන ලද නම් හෝ මෑත සතිවල රටින් පිටත සංචාරය කර ඇත්නම් හෝ ඒ පිලිබඳව ඔබේ වෛද්යවරයා දැනුවත් කිරීමට වග බලා ගන්න. පරීක්ෂණයේදී ගැටලුවක් ඇති කළ හැකි පරපෝෂිතයන්, දිලීර, වෛරස් හෝ බැක්ටීරියා සොයා බැලීමට මෙය ඔබේ වෛද්යවරයාට උපකාරී වේ.
◾ ඔබේ stool සාම්පලයේ රුධිරය පරීක්ෂා කරන්නේ නම්, පරීක්ෂණයට පෙර දින 2 සිට 3 දක්වා යම් යම් ආහාර ගැනීමෙන් වැළකී සිටිය යුතුය. මෙය රඳා පවතින්නේ ඔබ භාවිතා කරන stool test වර්ගය මත ය. ඔබේ ඔසප් කාලය තුළදී හෝ අර්ශස් රෝගය හේතුවෙන් රුධිර වහනය වීමක් සිදු වුවහොත් පරීක්ෂණය නොකරන්න.
◼ පරීක්ෂණය සිදු කරන කරන ආකාරය:
◾ Stool සාම්පල නිවසේදී, ඔබේ වෛද්යවරයාගේ කාර්යාලයේදී, වෛද්ය සායනයකින් හෝ රෝහලෙන් රැස් කර ගත හැකිය. ඔබ සාම්පල නිවසේදී එකතු කළහොත් ඔබට දිනපතා භාවිතා කිරීම සඳහා stool එකතු කිරීමේ කට්ටල ලබා දෙනු ඇත. සෑම කට්ටලයකම සාම්පල ලබා ගන්නා කූරු සහ ජීවාණුහරිත බදුන් දෙකක් ඇතුළත් වේ.
◾ දින 1 සිට 3 දක්වා ඔබට නියැදි එකකට වඩා එකතු කිරීමට අවශ්ය විය හැකිය. සෑම දිනකම එකම ක්රියා පටිපාටිය අනුගමනය කරන්න.
◼ සාම්පල එකතු කිරීම පහත පරිදි සිදු කරන්න:
◾ Stool සාම්පලයට මුත්රා පිට නොවන පරිදි, stool එකතු කිරීමට පෙර මුත්රා පිට කරන්න.
◾ ඔබ stool රැස් කිරීමට පෙර අත්වැසුම් පැළඳ ගන්න. ආසාදන පැතිරෙන විෂබීජ stool වල අඩංගු විය හැක. ඔබේ අත්වැසුම් ඉවත් කළ පසු ඔබේ අත් හොඳින් සෝදා ගන්න.
◾ Stool සාම්පලය (මුත්රා රහිතව) වියළි බදුනකට රැස් කරන්න. stool රැස් කිරීම සඳහා ප්ලාස්ටික් බේසමක් ඔබට භාවිතා කල හැක.
🔹 ඝන හෝ දියර stool රැස් කර ගත හැකිය.
🔹 ඔබට පාචනය ඇත්නම්, විශාල ප්ලාස්ටික් බෑගයකට මල ද්රව්ය රැස්කර පසුව බෑගය ප්ලාස්ටික් භාජනයට දැමීම සිදු කල හැකියි.
🔹 ඔබ මලබද්ධයට ගොදුරු වී ඇත්නම් ඔබට කුඩා e***a භාවිතා කල හැකිය.
🔹 වැසිකිළි බඳුනෙන් සාම්පලය රැස් නොකරන්න.
🔹 නියැදිය සමඟ වැසිකිලි කඩදාසි, ජලය හෝ සබන් මිශ්ර නොකරන්න.
◾ බදුන පියනෙන් හොදින් වසා ඔබේ නම, ඔබේ වෛද්යවරයාගේ නම සහ stool සාම්පලය රැස් කළ දිනය සදහන් කර ලේබල් කරන්න. සෑම දිනකම එකතු කිරීම සඳහා එක් බදුනක් භාවිතා කරන්න. ඔබේ වෛද්යවරයා ඔබට වෙනත් උපදෙස් ලබා නොදුනහොත් දිනකට එක් වරක් පමණක් සාම්පලයක් එකතු කරන්න.
◾ මුද්රා තැබූ බදුන හැකි ඉක්මනින් ඔබේ වෛද්යවරයාගේ කාර්යාලයට හෝ විද්යාගාරයට ගෙන යන්න. නියමිත කාලය තුළ ඔබේ නියැදිය විද්යාගාරයට ලබා දිය යුතුය. සාම්පලය නියමිත වේලාවට රසායනාගාරයට ලබා ගැනීමට ඔබට අපහසු වේ යැයි ඔබ සිතන්නේ නම් ඔබේ වෛද්යවරයා ඒ පිලිබදව දැනුවත් කරන්න.
◾ ඔබේ වෛද්යවරයාගේ කාර්යාලයේදී හෝ රෝහලේදී stool සාම්පල රැස් කරන්නේ නම්, ප්ලාස්ටික් භාජනයට stool රැස් කරනු ලැබේ. රසායනාගාර විශ්ලේෂණය සඳහා සෞඛ්ය වෘත්තිකයෙක් නියැදිය ඇසුරුම් කරයි.
◾ සාම්පල මේද සඳහා පරීක්ෂා කරන්නේ නම් ඔබට දින 3 ක් එක දිගට stool සාම්පල එකතු කිරීමට අවශ්ය වේ.එහිදී පළමු දිනයේ උදෑසනම ඔබ stool එකතු කිරීමට පටන් ගන්න. සාම්පලය විශාල භාජනයකට දමා ශීතකරණයේ තැබීම සිදුකරන්න.
◾ රටින් බැහැරව සංචාරය කිරීමෙන් පසු ආහාර දිරවීමේ රෝග ලක්ෂණ ඇත්නම් දින 7 සිට 10 දක්වා ඔබට stool සාම්පල කිහිපයක් ලබා දීමට සිදු විය හැකිය.
◾ ඇතැම් විට ගුද මාර්ගයට ඇතුළු කරන swab එකක් භාවිතයෙන් stool සාම්පලයක් එකතු කෙරේ. Swab එක ගුද මාර්ගය තුළට ඇතුළු කර මෘදු ලෙස කරකවා පසුව ඉවත් කර ගනී. එය පිරිසිදු, වියලි භාජනයක බහා වහාම රසායනාගාරයට යවනු ලැබේ.
◼ සාම්පල රැස් කිරීමේදී වේදනාවක් දැනේද?
Stool සාම්පලයක් රැස් කිරීමේදී වේදනාවක් නොමැත. ඔබ මලබද්ධයට ගොදුරු වී ඇත්නම් stool පිට කිරීමට වෙහෙසීම වේදනාකාරී විය හැකිය.
සාම්පලය එකතු කිරීම සඳහා ඔබේ සෞඛ්ය වෘත්තිකයා ගුද මාර්ගයට ඇතුළු කරන swab එකක් භාවිතා කරන්නේ නම්, ඔබේ ගුදමාර්ගය තුළට swab එක ඇතුළු කළ විට ඔබට යම් පීඩනයක් හෝ සුළු අපහසුතාවයක් දැනෙනු ඇත.
◼ අවදානම් තත්ව
ඕනෑම මලපහ සාම්පලයක රෝග බෝ කළ හැකි විෂබීජ අඩංගු විය හැකිය. ආසාදනය පැතිරීම වැළැක්වීම සඳහා ඔබේ දෑත් හොදින් සේදීම සහ සාම්පලය ප්රවේශමෙන් හැසිරවීම සිදු කල යුතුය.
◼ පරීක්ෂණයේ ප්රතිඵල
Stool sample test මගින් pH අගය, ඔක්සිහරණ සාධක සහ මේදය සඳහා අගයන් පරීක්ෂා කළ හැකිය.
Stool test හි ප්රතිඵල සදහා සාමාන්යයෙන් අවම වශයෙන් දින 1 සිට 3 දක්වා ගත වේ.
සාමාන්ය තත්ව:
◾ stool දුඹුරු, මෘදු සහ මනාව ඝනත්වයෙන් ඇති බව පෙනේ.
◾ stool සාම්පලයේ ලේ, සෙම, සැරව, හානිකර බැක්ටීරියා, වෛරස්, දිලීර හෝ පරපෝෂිතයන් නොමැත.
◾ stool නළයක හැඩය ගනී.
අසාමාන්ය තත්ව:
◾ Stool කළු, රතු, සුදු, කහ හෝ කොළ පැහැයක් ගනී.
◾ Stool දියරමය ස්වරූපයෙන් හෝ ඉතා ඝන ස්වරූපයෙන් පවතී.
◾ Stool සාම්පලයේ ලේ, සෙම, සැරව, හානිකර බැක්ටීරියා, වෛරස්, දිලීර හෝ පරපෝෂිතයන් අඩංගු වේ.
◾ Stool වල එන්සයිම ( trypsin හෝ elastase වැනි) අඩු මාත්රාවන් වලින් අඩංගු වේ.
බොහෝ තත්ව මඟින් stool test වල ප්රතිඵලය වෙනස් කළ හැකිය. ඔබේ රෝග ලක්ෂණ හා ඔබේ සෞඛ්ය සමඟ සම්බන්ධ විය හැකි අසාමාන්ය ප්රතිඵල ගැන ඔබේ වෛද්යවරයා ඔබ සමඟ සාකච්ඡා කරනු ඇත.
◼ අසාමාන්ය අගයන්
◾ Pancreatitis, Sprue (celiac disease), Cystic fibrosis, සහ මේද අවශෝෂණයට බලපාන වෙනත් ආබාධ වැනි රෝග නිසා stool සාම්පලයේ මේද ප්රමාණය ඉහළ යා හැකිය.
◾ කාබෝහයිඩ්රේට් හෝ මේදය දුර්වල ලෙස අවශෝෂණය කර ගැනීම නිසා අඩු pH අගයන් ඇති විය හැක. ඉහළ pH අගයක් සහිත stool සාම්පල මගින් අන්ත්රයේ ප්රදාහයන් , අන්ත්රයේ පිළිකාවක් හෝ ප්රතිජීවක ඖෂධයක් භාවිත කිරීම අදහස් විය හැකිය.
◾ ආහාර ජීර්ණ පද්ධතියේ රුධිර වහනය හේතුවෙන් stool සාම්පලයේ රුධිරය අඩංගු විය හැක.
◾ Stool සාම්පලයේ සුදු රුධිරාණු තිබීම අන්ත්රයේ ප්රදාහයන් නිසා හෝ බැක්ටීරියා ආසාදනයක් නිසා විය හැකිය.
◾ කුඩා දරුවන් තුළ පාචනය ඇතිවීමට Rotaviruses බහුලව බලපායි. අතීසාරය පවතී නම් stool තුළ Rotaviruses තිබේදැයි සොයා බැලීමට පරීක්ෂණ සිදුකළ හැකිය.
◾ Stool සාම්පලයේ ඔක්සිහරණ සාධක ඉහළ මට්ටමක පැවතීම සමහර සීනි වර්ග ජීර්ණය කිරීමේ ගැටලුවක් විය හැකිය.
◾ අඩු මට්ටමක ඔක්සිහරණ සාධක sprue (celiac disease), cystic fibrosis හෝ මන්දපෝෂණය නිසා ඇති විය හැක. colchicine හෝ උපත් පාලන පෙති වැනි ඖෂධ භාවිතයද මීට හේතු විය හැක.
මෙවැනි තවත් වටිනා තොරතුරු සහිත ලිපියකින් නුදුරේදීම හමුවෙමු...
Reference: https://www.uofmhealth.org/health-library/aa80714
https://www.webmd.com/a-to-z-guides/what-is-a-stool-culture
Article by:-
Heshani Jayarathne
Madhu Nisansala
