17/06/2026
ШТО Е ИНТЕЛЕКТУАЛНА ПОПРЕЧЕНОСТ?
Интелектуалната попреченост, понекогаш наре- кувана и ментална ретардација, е невролоша состојба, односно состојба на МОЗОКОТ што се Манифестира со потпросечна интелигенцијаили ограничени когнитивни способности, односно:
1.способност за рационално и логично размислување.
2.способност за расудување и донесување заклучоци
3.способност за учење и паметење.
Лицата со интелектуална попреченост речиси секогаш имаат тешкотии во задржување на фо- кусот и вниманието, работната меморија и из- вршните функции на мозокот
Ограничувањата се поделени во две главни об- ласти:
: Интелектуално функционирање - се однесува на способноста на лицето да учи нови работи, да размислува, да донесува одлуки и да ги решава проблемите.
Адаптивно однесување — се однесува на развоj на вештини неопходни за секојдневниот живот, како што се способноста за комуникација со другите и грижата за себе.
Лицата со интелектуална попреченост можат и учат нови вештини, но тоа се случува полека и бара многу трпение. Вообичаено, на лицата со интелектуалната попреченост им е на помош во извршувањето на секојдневните активности.
ПРИЧИНИ
Секогаш кога некој фактор ќе предизвика застој во нормалниот развој на мозокот, може да дојде до интелектуална попреченост.
Најчестите дијагостицирани причини за интелек туална попреченост се:
1.Генетски состојби (генетски состојби, како што се Даунов синдром и фрагилен Х-синдром.
2.Проблеми во текот на бременоста (користење алкохол или дрога, недоволна исхранетост, или одредени инфекции кај родителот)
3.Проблеми при породување (интелек- туалната попреченост може да е резултат во случај кога бебето е лишено од кис- лород за време на породувањето или е родено предвремено)
Болест или повреда на бебето (инфекциите, како менингитис, голема кашлица или мали сипаници можат да доведат до интелектуална попреченост; тешка трауматска повреда на главата и мозокот, давење, екстремна неисхранетост, инфекции во мозокот, изложеност на токсични супстанции и сериозна злоупотреба на детето).
Ниту едно од горенаведените.
Кај две третини од сите деца што имаат дијагнос тирана интелектуална попреченост, причината е непозната.
кајдве ретини одсите деца што имаат дијагнос. тирана интелектуална попреченост причината е непозната!
СИМПОМИ?
Постојат голем број различни знации СИМПТОМИ на интелектуална попреченост кај децата, Зна- ците може да се појават за време на детство обично по 3-4 години, или нема да бидат за- бележани додека детето не достигне училишна возраст. Најчесто, првата детекција се случува во училишните години, каде што е видлив застојот во однос на врсниците, а зависи од сериозноса на попреченоста.
Најчестите знаци и симптоми на интелектуална попреченост се:
1.задоцнет психофизички развој
2.проблеми со ориентацијата во просторот и времето
3.проблеми со говорот и изразувањето
4.проблеми со учењето и памтењето
5.недостаток на основни животни вештини 6.недостаток на моторни вештини
7.неспособност за поврзување ЛОГИЧНИ акции и реакции
8.неспособност за логично мислење и решавање проблеми
9.проблеми во социјализација и комуникација проблеми во однесувањето дома и на друга локација
10.ниска толеранција на стрес и фрустрации
11.хиперактивност и импулсивност
12.изливи на бес и тантруми
ЗАСТАПЕНОСТ
Едно на 100 деца се соочува со интелектуална попреченост од различен степен. Застапеноста е речиси двапати поголема во земјите со ниски и средни приходи во споредба со земјите со високи приходи. Највисока застапеносте забележана кај децата и адолесцентите. Оваа состојба најчесто е застапена кај деца и лица со други невролошки состојби (комбинирана попреченост).
ДИГНОЗА И КАТЕГОРИЗАЦИЈА
Тестовите за ІО (коефициент на интелегенција) се алатка во процесот на дијагностика
на интелектуалната попреченост Просечниот резултат e 100 a мнозинството луге постигнуваат резултати мегу 35 и 115. ЕДНО лице се смета за интелектуално попречено ако има ІО резултат помал од 70
Иако резултатите од ІО-тестовите се уште cе рe- левантни и важни за роценување на нивото на интелектуална попреченост, новиот светски прирачник за диагностика (DSM-V) додава уште еден вид диагностички критериуми. Професио- налците во центрите за менталното здравје вр- шат процената на фунционалностите на лицето во три области:
1.задоцнет развој на когнитивните способности 2.без необични физички карактеристики и попречености
3.способни да научат практични животни вештини 4.способни да научат читање и математика 5.способни ла се вклопат во општествените процеси
6.способни да функционираат самостојно во секогдневниот живот.
Околу 85 % ОД луѓето со интелектуална попре- ченост спагаат ВО оваа категорија. Човек што може да чита, но има тешкотии да сфати што чита претставува пример за некој лесна интелекту- ална попреченост.
Умерена интелектуална попреченост ( IQ 35-49)
1.доцнења во развојот (говор, моторни вештини, меки вештини),
2 може да има физичка абнормалност или попреченост (дебел јазик, апнеа и слично)
3.можат да комуницираат на едноставен начин 4.можат да научат основни вештини за здравје и безбедност
5.можат да се грижат сами за себе
6.можат да патуваат сами на блиски и познати места.
Лицата со умерена интелектуална попреченост имаат основни комуникациски вештини, но не можат да комуницираат на сложени теми и про- блеми. Тие може да имаат тешкотии во социјал- ните ситуации поради општествени предрасуди. Можат да се грижат за себе, но понекогаш им е потребна помош и поддршка од типично лице или асистент.
Тешка интелектуална попреченост (IQ 20-34)
1.значителни одложувања во развојот
2.го разбираат говорот, но немаат способност да комуницираат
3.можат да научат дневни рутини
4.можат да научат да водат едноставна грижа за себе
5.потребен и препорачан е директен надзор и асистенција во социјални ситуации.
Околу 3-4 % од лицата со интелектуална попре- ченост спаѓаат во оваа категорија. Тие можат да комуницираат само на најосновните нивоа Тие не можат самостојно да ги извршуваат се- којдневните активности и имаат потреба од дне- вен надзор, помош и поддршка. Повеќето луѓе во оваа категорија не можат успешно да живеат самостоен и независен живот
Длабока интелектуална попреченост (IQ nop 20)
1.значајни доцнења во развојот во сите области . 2.очигледни физички абнормалности
3.можат да одговорат само на основни физички и социјални активности
4.потребен е внимателен надзор
5.потребно е придружник да помогне во секојдневните активности
6.неспособни за самостоіно живеење
Околу 1-2 % од лицата со интелектуална по- преченост спаѓаат во оваа категорија. Луѓето со длабока интелектуална попреченост бараат постојана 24-часовна помош, поддршка и грижа. Тие зависат од другите во сите аспекти на секојдневниот живот и имаат ограничена спо- собност за комуникација. Често лицата во оваа категорија имаати други физички ограничувања.
