02/05/2026
"ခြင်တစ်ကောင်ရဲ့ အကိုက်ခံရမှုက သင့်အသက်ကို အန္တရာယ်ဖြစ်စေနိုင်သလား?"
"ဖျားတာပဲ... ခဏနေ ပျောက်သွားမှာပါ" ဆိုပြီး ပေါ့ဆနေတတ်ကြပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အဲဒီအဖျားက "ငှက်ဖျား" ဖြစ်နေရင်တော့ အသက်အန္တရာယ်အထိ စိုးရိမ်ရပါတယ်။
၁။ ကူးစက်ပြန့်ပွားပုံ (Transmission)
ငှက်ဖျားရောဂါဟာ လူတစ်ဦးကနေ တစ်ဦးကို တိုက်ရိုက်မကူးစက်ပါဘူး။ (Plasmodium) ဆိုတဲ့ ကပ်ပါးပိုးရှိတဲ့ (Anopheles) ခြင်မ ကိုက်ရာကနေ ကူးစက်တာဖြစ်ပါတယ်။
• ကူးစက်ပုံအဆင့်ဆင့်: ပိုးရှိတဲ့ခြင်က လူကိုကိုက်လိုက်တဲ့အခါ ပိုးဟာ သွေးထဲကနေတစ်ဆင့် အသည်းဆီကို ရောက်သွားပါတယ်။ အသည်းထဲမှာ ပိုးတွေပွားများလာပြီးနောက် သွေးနီဥတွေထဲကို ပြန်လည်ဝင်ရောက်ပြီး သွေးနီဥတွေကို ဖျက်ဆီးပါတယ်။
• အခြားနည်းလမ်းများ: ရှားပါးသော်လည်း ပိုးရှိသော သွေးသွင်းခြင်း၊ ဆေးထိုးအပ် မျှဝေသုံးစွဲခြင်းနဲ့ မိခင်မှတစ်ဆင့် သန္ဓေသားထံ ကူးစက်ခြင်းတို့ ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။
၂။ ရောဂါလက္ခဏာများ (Symptoms)
ခြင်ကိုက်ခံရပြီးနောက် (၁၀) ရက်ကနေ (၁၅) ရက်အတွင်း လက္ခဏာများ စတင်ပြလေ့ရှိပါတယ်။ အဓိက လက္ခဏာ (၃) ဆင့်ရှိပါတယ်။
• အချမ်းဆင့်: တုန်နေအောင် ချမ်းလာမယ်၊ တစ်ကိုယ်လုံး တုန်တုန်ယင်ယင်ဖြစ်မယ်။
• အပူဆင့်: ကိုယ်ပူချိန် အပြင်းအထန် တက်လာမယ် (၁၀၃°F - ၁၀၅°F အထိ ရှိနိုင်ပါတယ်)၊ ခေါင်းကိုက်မယ်၊ အော့အန်မယ်။
• အချွေးဆင့်: ခဏအကြာမှာ ချွေးတွေအများကြီးထွက်ပြီး အဖျားပြန်ကျသွားမယ်။ လူက အရမ်းနုံးသွားမယ်။
သတိပြုရန်: အချို့ငှက်ဖျားအမျိုးအစားတွေမှာ ဖျားလိုက်၊ ပျောက်လိုက်ဖြစ်တတ်တာကြောင့် သာမန်အဖျားလို့ ထင်ပြီး ပေါ့ဆတတ်ကြပါတယ်။
၃။ ကုသမှုနောက်ကျရင် ဖြစ်လာနိုင်တဲ့ အန္တရာယ်
အချိန်မီ မကုသရင် ငှက်ဖျားပိုးဟာ သွေးနီဥတွေကို အမြောက်အမြား ဖျက်ဆီးပစ်တာကြောင့် အောက်ပါ နောက်ဆက်တွဲ ပြဿနာတွေ ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။
• ဦးနှောက်ငှက်ဖျား: ပိုးကြောင့် ဦးနှောက်အတွင်း သွေးကြောငယ်လေးများ ပိတ်ဆို့ပြီး သတိလစ်ခြင်း၊ တက်ခြင်း ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။
• ပြင်းထန် သွေးအားနည်းခြင်း: သွေးနီဥတွေ ပျက်စီးလို့ သွေးအားနည်းပြီး အသက်ရှူရခက်ခဲလာခြင်း။
• ကိုယ်တွင်းအင်္ဂါများ ပျက်စီးခြင်း: ကျောက်ကပ်၊ အသည်း သို့မဟုတ် သရက်ရွက် ပျက်စီးခြင်း။
• သေဆုံးခြင်း: အထူးသဖြင့် ကလေးငယ်များနှင့် ကိုယ်ဝန်ဆောင်မိခင်များတွင် အသက်အန္တရာယ် ပိုမိုစိုးရိမ်ရပါတယ်။
၄။ ရောဂါရှာဖွေခြင်းနှင့် ကုသမှု (Diagnosis & Treatment)
"ဖျားတာနဲ့ သွေးစစ်ပါ" ဆိုတာ ငှက်ဖျားအတွက် အရေးကြီးဆုံး ဆောင်ပုဒ်ပါ။
• ရောဂါရှာဖွေခြင်း: သွေးဖောက်စစ်ဆေးခြင်း (Blood Film) သို့မဟုတ် အမြန်စစ်ဆေးသည့်ကိရိယာ (RDT kit) များဖြင့် မိနစ်ပိုင်းအတွင်း သိနိုင်ပါတယ်။
• ကုသမှု: ဆရာဝန်ညွှန်ကြားတဲ့ ငှက်ဖျားပျောက်ဆေး (ဥပမာ - ACT ဆေးပြားများ) ကို သောက်ရပါမယ်။
• ဆေးပတ်လည်အောင်သောက်ပါ: လူက သက်သာသွားပေမယ့် ခန္ဓာကိုယ်ထဲမှာ ပိုးအကြွင်းအကျန် မရှိစေဖို့ ဆေးကို ကုန်အောင်သောက်ဖို့ အလွန်အရေးကြီးပါတယ်။ ဆေးပတ်မလည်ရင် နောက်တစ်ကြိမ် ပြန်ဖြစ်တဲ့အခါ ဆေးယဉ်ပါးမှု ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။
✅ ကာကွယ်ဖို့ နည်းလမ်းကောင်းများ
1. ဆေးစိမ်ခြင်ထောင်ဖြင့် အိပ်စက်ပါ။
2. နေဝင်မိုးချုပ်ချိန် အပြင်ထွက်ပါက အင်္ကျီလက်ရှည်၊ ဘောင်းဘီရှည် ဝတ်ပါ။
3. ခြင်ပြေးဆေး (Cream/Spray) များ လိမ်းပါ။
4. အိမ်ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ရေတင်ကျန်နိုင်သော နေရာများကို ရှင်းလင်းပါ။
5. အဖျားတက်ရင် သွေးစစ်ပါ။
6. ✅ လုံခြုံအောင်ဝတ်ပါ ( အင်္ကျီလက်ရှည်၊ ဘောင်းဘီရှည် ဝတ်ဆင်ပါ)
7. ✅ ပတ်ဝန်းကျင်ကို သန့်ရှင်းပါ"(ခြင်ခိုအောင်းနိုင်တဲ့ ချုံနွယ်တွေ ရှင်းလင်းပါ
“ငှက်ဖျားရောဂါဟာ ကြောက်စရာကောင်းပေမယ့် စောစောသိ၊ စောစောကုသရင် ရာနှုန်းပြည့် ပျောက်ကင်းနိုင်ပါတယ်။ မိမိကိုယ်တိုင်နဲ့ မိသားစုဝင်တွေ ဖျားနာတာနဲ့ ပေါ့ဆမနေဘဲ အမြန်ဆုံး သွေးစစ်ဆေးဖို့ မမေ့ပါနဲ့။ လူတိုင်း ငှက်ဖျားအန္တရာယ်ကနေ ကင်းဝေးကြပါစေ။"
