30/05/2024
ဒီလို Iron Study အဖြေမျိုးနဲ့ကြုံတဲ့အခါ ရုတ်တရက်ဆိုရင် Anemia of Chronic Disease (ACD) လားလို့ တွေးမိပါလိမ့်မယ်။ ACD ဆိုရင် iron, TIBC နဲ့ transferrin saturation အကျ၊ ferritin အတက်လို့ မှတ်ထားတတ်ကြလို့ပါ။
လူနာက အသက် ၁၈ နှစ်အမျိုးသမီး၊ Temp 104-105°F နဲ့ နှစ်ရက်လောက်အပြင်းဖျားပြီးအန်လို့ ဆေးရုံရောက်လာတာပါ။
ဆေးရုံရောက်တဲ့အချိန်မှာစစ်တဲ့ CBC မှာ microcytic anemia ရှိလို့ Iron Study ထပ်စစ်ထားတော့ ဒီအဖြေထွက်နေတာရယ်၊ Hemoglobin က...
ဆေးရုံစတက်တဲ့အချိန် ၂၃ ရက်နေ့မှာ 9.1
၂၅ ရက်နေ့မှာ 8.4 နဲ့
၂၆ ရက်နေ့မှာ 7.7 ဖြစ်ပြီး
သွေးအားတဖြည်းဖြည်းကျလာလို့ သွေးရောဂါပါရဂူကို refer ခေါ်ပြတာပါ။
၂၆ ရက်နေ့ CBC မှာကြည့်ရင် microcytic anemia (MCV 55.1) နဲ့မို့ IDA လား Thalassemia လားလို့တွေးစရာအပြင် absolute lymphopenia, relative neutropenia ရှိနေတော့ underlying connective tissue disease တခုခုများရှိနေမလားလို့ သံသယဖြစ်စရာပါ။ နောက်ထပ်သံသယဖြစ်စရာက Salmonella infection or viral infection ပါ။
Pulse စမ်းကြည့်တော့ relative bradycardia မရှိပေမယ့် လျှာထုတ်ခိုင်းကြည့်တော့ coated tongue တွေ့ပါတယ်။
History ပြန်မေးကြည့်တော့ ဆေးရုံမတက်ခင်ရှေ့နှစ်ရက်လောက်မှာ ဝမ်းလျှောပြီး ဝမ်းပြန်ချုပ်သွားပါတယ်ဆိုတဲ့ history ရပါတယ်။
ANA 1/400 မို့ ENA ဆက်စစ်ကြည့်တော့ အဖြေက negative ထွက်တဲ့အပြင် clinically လည်း sign & symptom မရှိလို့ connective tissue disorder ရှိလို့မဟုတ်ဘဲ false positive ANA test လို့ပဲ ယူဆလိုက်ပါတယ်။ လူ ၁၀၀ မှာ ANA စစ်ကြည့်ရင် မှာ ၁၅ ယောက်လောက်က ဘာ connective tissue disease မှမရှိဘဲလည်း ANA positive ထွက်တတ်ပါတယ်။
ရှေ့မှာစစ်ထားပြီးသား CRP နဲ့ Procalcitonin အဖြေတွေအရ bacterial infection လို့ ယူဆရပါတယ်။ CXR မှာတော့ Rt. basal pneumonitis လို့ အဖြေထွက်ပါတယ်။ USG(abd) မှာ mild splenomegaly ။ Creatinine, liver function test, liver enzymes အဖြေတွေ normal။ Single ပေမယ့် reproductive age မို့ UCG စစ်ခိုင်းလိုက်တော့ negative။
Wildal test က 1/20 dilution မှာ negative ထွက်ပေမယ့် Salmonella infection မဟုတ်ဘူးလို့ပြောလို့မရပါဘူး။ Salmonella ကြောင့်ဖြစ်တဲ့ Typhoid fever ရဲ့ early stage မှာ anti-H, anti-O antibody တွေ ကောင်းကောင်းမထွက်သေးခင်မှာ Wildal test က negative ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ Second week လောက်မှာမှ Wildal test က positive ထွက်တတ်ပါတယ်။ ငယ်ငယ်တုန်းက 3rd MB Microbiology မှာသင်ခဲ့ရတဲ့ Salmonella typhi infection ကိုရှာဖို့အတွက် 1st week မှာ blood "culture", 2nd week မှာ serum "antibodies" (Wildal test), 3rd week မှာ stool "culture", 4th week မှာ urine "culture", infection course တလျှောက်လုံးမှာ bone marrow "culture" တွေဟာ ideal specimen ဆိုတာကို ပြန်အမှတ်ရစရာပါ။
ဆေးရုံစတက်ကတည်းက Imepenem, Metro စပေးထားပြီးဖြစ်ပေမယ့် fever peak ကျလာပေမယ့် 102°F လောက်ရှိနေသေးလို့ CXR မှာတွေ့တဲ့ basal pneumonitis ရော Salmonella infection ရော နှစ်ခုလုံးကို cover ဖြစ်နိုင်မယ့် Azithro infusion ထည့်ခိုင်းလိုက်တဲ့အခါ နောက်နေ့မှာ temperature 99°F တကြိမ်ဖြစ်ပြီး အဖျားမရှိတော့။
ဒီ CBC အဖြေ၊ ဒီ Iron Study အဖြေနဲ့ လူနာရဲ့ clinical picture အရ ACD ထက်စာရင် Severe IDA မှာ infection ကြောင့် acute phase reactant ဖြစ်တဲ့ ferritin က မကျဘဲ တက်နေတယ်လို့ ယူဆပါတယ်။ သေချာချင်တယ်ဆိုရင်တော့ infection ကို control ရပြီး တစ်လလောက်ကြာတဲ့အချိန် ferritin level ပြန်စစ်ဖို့လိုပါမယ်။
Anaemia ရနေပေမယ့် retic count တက်မလာဘဲကျနေတဲ့အတွက် ရိုးတွင်းခြင်ဆီကမထုတ်နိုင်တဲ့အခြေအနေ (iron လိုကုန်ကြမ်းမရှိလို့မထုတ်နိုင်တာ၊ ဒါမှမဟုတ် bone marrow suppression ရနိုင်တဲ့ infection ရှိနေတာ) ကြောင့်လို့ ယူဆရပါတယ်။ MCV 55.1 နဲ့ RBC histogram ကိုကြည့်ရင် RBC population တွေက size သေးတဲ့ဘက် ဗယ်ဘက်မှာပဲကပ်နေတာတွေ့ရမှာပါ။ ACD ဆိုရင်လည်း transferrin saturation နဲ့ MCV ဒီလောက်အထိကျဖို့ရာ ရောဂါတော်တော်ဆိုးလာမှဖြစ်တတ်လို့ undelying chronic infection/inflammation တွေရှိထားခဲ့ဖူးတဲ့ history ကို ရောဂါရာဇဝင်မေးကတည်းကသိထားလောက်ပါပြီ။
ဒါဆိုရင် severe IDA ဖြစ်နေပေမယ့် ဘာလို့ TIBC ကမတက်ဘဲ normal ဖြစ်နေရသလဲလို့ စဉ်းစားစရာရှိလာပါတယ်။ infection/inflammation တွေကြောင့် acute phase response ရနေတဲ့ကာလမှာ IDA ရှိနေပေမယ့် TIBC မတက်ဘဲရှိတတ်ပါတယ်။ အသည်းမကောင်းရင်လည်း အသည်းကနေ transferrin protein တွေမထုတ်နိုင်လို့ IDA ရှိနေပေမယ့် TIBC မတက်ဘဲရှိတတ်ပါတယ်။ IDA နဲ့ ACD တွဲရှိနေရင်လည်း TIBC သိသိသာသာမတက်ဘဲရှိတတ်ပါတယ်။
Thalassemia minor ကိုလည်း သံသယရှိနိုင်ပါသေးတယ်။ Thalassemia minor တွေမှာ အစတုန်းကသွေးသွင်းဖို့မလိုပေမယ့် infection ဝင်တဲ့ကာလမှာ hemolysis ပိုဆိုးလာလို့ Hb ကျကျလာပြီး သွေးသွင်းရတဲ့အထိဖြစ်တတ်ပါတယ်။ Thalassemia လူနာမှာလည်း IDA ရနိုင်ပါတယ်။
Thalassemia ရှိနေလားလို့သံသယရှိစေတဲ့နောက်တချက်က IDA မှာများသောအားဖြင့် RDW-SD တက်နေတတ်ပေမယ့် ဒီလူနာမှာ RDW-SD ကမတက်ဘဲ ကျတောင်ကျနေတာကြောင့်ပါ။ IDA မှာ ရိုးတွင်းခြင်ဆီကနေ အရွယ်သေးတဲ့သွေးနီဥရော ပုံမှန်အရွယ်သွေးနီဥရော ရောထုတ်ပေးနေသေးလို့ anisocytosis ရနေတာမို့ RDW တက်နေတတ်လေ့ရှိပါတယ်။ Thalassemia မှာတော့ ရိုးတွင်းခြင်ဆီကနေထွက်လာသမျှသွေးနီဥတွေက အရွယ်သေးနေတာမို့ RDW ကမတက်ဘဲ normal or decreased ဖြစ်နေတတ်ပါတယ် (Thalassemia မှာ ခြင်ဆီကနေ ဘာကြောင့် အရွယ်ငယ်တဲ့သွေးနီဥတွေပဲထုတ်ပေးသလဲဆိုတာနဲ့ RDW အကြောင်းကို ရှေ့ post တွေမှာ ရေးခဲ့ပြီးဖြစ်ပါတယ်)။
ဒါပေမယ့် IDA မှာလည်း RDW မတက်ဘဲ normal or decreased RDW ဖြစ်နိုင်တဲ့အခြေအနေတွေရှိပါတယ်။ IDA ဖြစ်ကာစကာလမှာ သွေးနီဥအရွယ်သေးတာသိပ်မဆိုးသေးတဲ့အတွက် RDW က normal ဖြစ်နေနိုင်သလို၊ IDA ရောဂါပြင်းထန်လာတဲ့အခါ ရိုးတွင်းခြင်ဆီမှာသွေးနီဥထုတ်ဖို့အတွက်သုံးဖို့ရာ သံဓာတ်အရမ်းနည်းနေတဲ့အတွက် ရိုးတွင်းခြင်ဆီကနေထွက်လာသမျှသွေးနီဥတွေဟာ ဆိုဒ်တူဂိုက်တူအရွယ်သေးသေးတွေပဲထွက်လာလို့ RDW က normal or decreased ဖြစ်နေနိုင်ပါတယ်။
Hemoglobin Electrophoresis အဖြေထွက်လာတော့ normal pattern မို့ Thalassemia မဖြစ်နိုင်ဖို့များပါပြီ။ မဖြစ်နိုင်ဖို့များပြီလို့ပြောရတဲ့အကြောင်းအရင်းက တချို့ clinically significant မဖြစ်တဲ့ Thalassemia trait တွေမှာ alpha & beta globin gene ကို genetic test အထိစစ်ဆေးတော့မှ Thalassemia gene ပါမှန်းသိတာ ရှိတတ်လို့ပါ။
IDA လို့ယူဆတဲ့အတွက် Iron Sucrose infusion စလိုက်ပါတယ်။ Iron sucrose infusion နဲ့စပြီး oral iron treatment လိုက်ထားတာငါးရက်လောက်ကြာတဲ့အချိန် ၂၉ ရက်နေ့မှာစစ်တဲ့ CBC မှာ Ret-He နဲ့ Retic count ပါအောင်ထည့်စစ်ဖို့ မှာလိုက်ပါတယ်။ CBC အဖြေထွက်လာတော့ Ret-He အဖြေက 21.5 ပဲရှိလို့ IDA ဖြစ်ဖို့ပိုသေချာသွားပါတယ်။ Ret-He 25.4 pg နဲ့အောက်ဆိုရင် IDA ဖြစ်ဖို့ 90.4% sensitivity, 100% specificity ရှိပါတယ်။ IV Iron နဲ့ oral iron စပေးထားပေမယ့် bone marrow iron store ကိုပြန်ပြည့်ဖို့ အချိန်လိုပါသေးတယ်။ Iron threapy မစခင်စစ်ထားတဲ့ CBC မှာ Ret-He အဖြေသာပါခဲ့ရင်တော့ iron threapy ကို respond လုပ်မလုပ် ကောင်းကောင်းနှိုင်းယှဉ်လို့ရမှာပါ။
Hb ပြန်တက်၊ retic count ပြန်တက်လာတာက iron treatment ကို respond လုပ်လို့ရယ် lymphopenia ရနေတာ ပြန် recover ဖြစ်လာတာက နဂိုရနေတဲ့ lymphopenia က infection ကြောင့်ရနေတာမို့ infection ကိုကုလိုက်တဲ့အခါ ပြန်ကောင်းလာတယ်လို့ ကောက်ချက်ချလို့ရပါတယ်။
IDA က အစကတည်းကရှိတာကို အခုအပြင်းဖျားလို့ဆေးရုံတက်လာမှ သွေးစစ်ကြည့်မှသိရတာပါ။ IDA လို့ ရောဂါသိရုံနဲ့ မပြီးသေးပါဘူး။ သံဓာတ်အားနည်းသွေးအားနည်းရောဂါ (IDA) ရှိနေတဲ့လူနာတိုင်းမှာ သံဓာတ်နည်းရတဲ့အကြောင်းအရင်းကို အမြဲဆက်ရှာဖို့ အရေးကြီးပါတယ်။
လူနာကိုမေးကြည့်တော့ အစာအိမ်ရောဂါလက္ခဏာမရှိ၊ ကတ္တရာစေးလိုဝမ်းမည်းမည်းမသွား၊ ကော်ဖီနှစ်ရောင်ညိုညစ်ညစ်တွေမအန်၊ ဆီးထဲဝမ်းထဲသွေးမပါဖူး၊ လိပ်ခေါင်းရောဂါမရှိ၊ ခန္ဓာကိုယ်အနှံ့ ဘယ်နေရာကမှထိခိုက်ဒဏ်ရာမရဘဲသွေးထွက်နေတာမျိုးမရှိ၊ ထိခိုက်ဒဏ်ရာရလို့သွေးများများစားစားထွက်ဖူးတာမျိုးလည်းမရှိ၊ သွေးလည်းမလှူဖူးဘူးလို့ အဖြေထွက်ပါတယ်။ အသားမစားဘဲရှောင်တာရှိလား အစားအသောက်ရှောင်လားဆိုတော့လည်း မရှောင်။ ရာသီပေါ်တဲ့အချိန်မှာ သွေးဆင်းတာများတာတော့ရှိပါတယ်။ ထမင်းစားတဲ့အချိန် ရေနွေးကြမ်းသောက်လားဆိုတော့ အမြဲသောက်တတ်ပါတယ်တဲ့။ လက်ဖက်စားတာများလားဆိုတော့ လက်ဖက်ကြိုက်လို့ခနခနစားပါတယ်တဲ့။
သွေးမဆုံးခင်အရွယ်အမျိုးသမီးတွေမှာ ရာသီသွေးဆင်းတာကြောင့် သံဓာတ်အားနည်းတတ်ပါတယ်။ ရာသီသွေးဆင်းတာများတဲ့အပြင်၊ လက်ဖက်အစားများ အစာစားတဲ့အချိန်မှာ ရေနွေးကြမ်းသောက်လေ့သောက်ထရှိတဲ့အတွက် လက်ဖက်ရွက်မှာပါတဲ့ဓာတ်ကြောင့် အူကနေသံဓာတ်စုပ်ယူနိုင်စွမ်းနည်းပြီး သံဓာတ်အားနည်းသွေးအားနည်းရောဂါဖြစ်လာတာလို့ ကောက်ချက်ချလိုက်ပါတယ်။ သံချဖို့ရယ်၊ စားရမှာ၊ ရှောင်ရမှာတွေ၊ သံဓာတ်အားဆေးဆက်သောက်ဖို့တွေမှာကြား၊ iron treatment ကို respond လုပ်လားမလုပ်လား သွေးစစ်ပြီးပြန်ခေါ်ကြည့်ဖို့ချိန်းပြီးတဲ့နောက် ဆေးရုံဆင်းလို့ရပါပြီ။
Blood Talks - သွေးစကား
Dr. ပြည့်ဖြိုးအောင်
၃၁.၅.၂၄
