23/08/2026
АНХ СУРГУУЛЬД ОРЖ БАЙГАА ХҮҮХЭД
Энэ жил Боловсролын яамнаас 1-р ангийн эхний дөрвөн долоо хоногт хүүхдүүдийг шинэ орчиндоо аажмаар дасах, өөртөө итгэлтэй суралцахад нь дэмжихээр төлөвлөж байгаа нь надад их зөв санагдлаа.
Нэгдүгээр анги гэдэг хүүхдийн хувьд зүгээр нэг дараагийн анги биш. Сурах үйлийн суурь тавигдаж, “сургууль гэж ямар газар вэ, би энд ямар сурагч байх вэ?” гэсэн анхны мэдрэмж, ойлголт нь бүрэлдэж эхэлдэг маш чухал үе.
Анх сургуульд ороход багш нь шинэ, анги танхим нь шинэ, ангийн хүүхдүүд нь шинэ, сургуулийн орчин, дүрэм, бусад ажилтнууд гээд бараг бүх зүйл цоо шинэ байдаг. Том хүний хувьд бидэнд энгийн мэт санагдаж болох ч зургаан настай хүүхдийн хувьд энэ бол маш том шилжилт. Тиймээс эхний өдрөөс нь “сууж сур, дүрмээ дага, хурдан сур” гэж яарахаас илүү эхлээд орчинтойгоо танилцах, багштайгаа холбоо тогтоох, ангидаа өөрийгөө аюулгүй мэдрэх, аажмаар дасах цаг өгөх нь үнэхээр чухал санагддаг.
Хүүхэд “Энд би зүгээр юм байна. Надад туслах том хүн байна. Би чадна.” гэж мэдэрч эхлэхэд сурах үйл ч араас нь илүү тайван, итгэлтэйгээр эхэлнэ дээ.
Энэ үед эцэг эхчүүд бид ч бас хүүхдээ “хурдан дасгах” гэж яарах биш, дасан зохицох үйл явцыг нь дэмжих хэрэгтэй.
Нэгдүгээр ангийн эхний хэдэн долоо хоногт эцэг эхчүүдэд дараах зүйлсийг зөвлөмөөр байна.
1. Эхний үед хичээлээс илүү “сургууль ямар санагдаж байна?” гэдгийг анзаараарай
Өдөр бүр:
“Өнөөдөр хэдэн үсэг сурсан?”
“Багш чинь юу заасан?”
“Даалгавраа хийсэн үү?” гэж асуухаас өмнө:
“Өнөөдөр хамгийн гоё зүйл нь юу байсан?”
“Юу жаахан хэцүү байсан?”
“Хэнтэй хамт суусан бэ?”
“Хэн чамд тусалсан бэ?” гэж асуугаарай.
Энэ асуултууд хүүхдэд:
“Аав, ээжид миний зөвхөн дүн биш, миний мэдрэмж бас чухал юм байна” гэсэн мэдрэмж өгдөг.
2. Сургууль тараад шууд олон асуултаар “байцаах” хэрэггүй
Зарим хүүхэд сургууль дээрээ өдөржин өөрийгөө барьж, дүрэм дагаж, шинэ зүйлд анхаарч явсаар гэртээ ирэхдээ их ядарсан байдаг.
Тиймээс гэртээ ирмэгц нь: хооллох, ус уулгах, жаахан тоглох, хөдөлгөөн хийх, амрах боломж өгөөд дараа нь ярилцаж болно.
Зарим хүүхэд шууд ярина.
Зарим хүүхэд орой унтахдаа л өдрийнхөө тухай ярьдаг.
Аль аль нь хэвийн.
3. Өглөөг аль болох тайван болгоорой
Өглөө бүр:
“Хурдлаач!”
“Хоцорлоо!”
“Чи яагаад юмаа бэлдээгүй юм?” гэсэн уур амьсгалтай эхлэх нь хүүхдийн аль хэдийн шинэ орчинтой тулгарч байгаа ачааллыг нэмдэг.
Боломжтой бол:
* цүнхээ орой бэлдэх
* хувцсаа урьд орой нь сонгох
* өглөө босох цагийг тогтмол болгох
* өглөөний хоолонд хугацаа гаргах
* сургуульдаа явахдаа яарахгүй байх жижигхэн дадлууд бий болгоорой.
4. Салах мөчийг хэт удаан болгохгүй байх
Хүүхэд: “Ээж ээ, битгий яваач” гэж уйлж болно.
Тэр үед:
“Уйлах хэрэггүй.”
“Том хүүхэд байж.”
“Бусад хүүхэд уйлахгүй байна.” гэж хэлэхийн оронд:
“Чамд хэцүү байгааг ойлгож байна. Би чамайг сургуулиас чинь авна. Багш чинь энд чамтай хамт байна.”гэж тайван, итгэлтэй хэлээд салж болно. Эцэг эх өөрөө эргэлзэж, дахин дахин буцаж ирэх тусам хүүхдэд:
“Энд үнэхээр аюултай юм болов уу?” гэсэн мэдрэмж төрөх үе бий.
5. Багшийг хүүхдийнхээ өмнө “аюулгүй том хүн” болгож өг
Эцэг эхийн үг хүүхдэд маш хүчтэй нөлөөлнө.
“Багшдаа хэлээрэй.”
“Чамд тусламж хэрэгтэй бол багшаасаа асуугаарай.”
“Багш чинь чамд тусална.” гэж хэлж байгаарай.
Харин багштай холбоотой асуудал гарсан бол хүүхдийн өмнө багшийг муулахын оронд томчууд хоорондоо тусдаа ярилцаж шийдэх нь илүү зөв.
Хүүхдэд:
“Манай багш аюулгүй хүн үү, аав ээж багшид итгэдэг үү?” гэдэг мэдрэмж маш чухал.
6. Бусад хүүхэдтэй бүү харьцуулаарай
“Тэр хүүхэд аль хэдийн уншиж байна.”
“Чиний найз чинь уйлахгүй байгаа биз дээ.”
“Бүгд хийж байхад чи яагаад чадахгүй байгаа юм?” гэдэг үг хүүхдийг хурдан сургадаггүй.
Харин:
“Чи өдөр бүр жаахан жаахнаар сурч байгаа.”
“Шинэ зүйлд дасахад хугацаа ордог.”
“Чадахгүй байгаа зүйлээ сурч болно.” гэдэг мэдрэмж нь хүүхдийн өөртөө итгэх итгэлийг хамгаална.
7. Эхний сард нэмэлт ачааллыг боломжтой бол багасгаарай
Нэгдүгээр анги өөрөө хүүхдэд маш том шинэ ачаалал.
Шинэ цагийн хуваарь, шинэ хүмүүс, шинэ дүрэм, сууж сурах, даалгавар, эрт босох гээд тархи нь өдөр бүр маш их шинэ мэдээлэл боловсруулж байдаг.
Тиймээс боломжтой бол эхний хэдэн долоо хоногт:
**олон дугуйлан + олон нэмэлт хичээл + орой хүртэл даалгавар**
гэсэн хуваарь гаргалгүй, хүүхдэд **тоглох, хөдөлгөөн хийх, амрах, гэр бүлийнхэнтэйгээ тайван байх цаг** үлдээгээрэй.
8. “Өөрөө хийж чадна” гэсэн жижиг чадваруудыг дэмжээрэй
Сургуульд орохын өмнө эсвэл эхний хэдэн долоо хоногт хүүхэд:
* цүнхээ нээж, хаах
* харандаа, баллуураа хураах
* хүрмээ өмсөх
* гутлаа солих
* усны саваа онгойлгох
* ариун цэврийн өрөө ашиглах
* тусламж хүсэх
* нэр, ангиа хэлэх эрэг жижиг зүйлсээ өөрөө хийж чаддаг болох нь маш их өөртөө итгэх мэдрэмж өгдөг.
Бүхнийг өмнөөс нь хийж өгөхийн оронд:
**“Чи эхлээд оролдоод үз. Хэрэгтэй бол би тусална.” **гэж дэмжээрэй.
9. Алдаа гаргахыг нь хэвийн зүйл болго
Нэгдүгээр ангийн хүүхэд:
харандаагаа мартана,
дэвтрээ буруу гаргана,
үсгээ буруу бичнэ,
даалгавраа ойлгохгүй үе гарна.
Энэ бол суралцах үйл явц.
“Чи яагаад дахиад мартчихав?” гэхийн оронд:
“Дараагийн удаа мартахгүйн тулд яаж бэлдэх вэ?” гэж хамт шийдэл хайгаарай. Хүүхэд алдаанаас айдаггүй байх тусам шинэ зүйл сурах зоригтой байдаг.
10. Хамгийн түрүүнд хүүхэдтэйгээ сэтгэлийн холбоогоо хадгалаарай.
Нэгдүгээр ангийн эхний сардаа хүүхэд хамгийн их сонсох ёстой үг нь:
“Чи хэд авсан?” биш.
Харин:
“Би чамд хайртай.”
“Чи сураад явж байгаа.”
“Хэцүү байвал надад хэлж болно.”
“Бид хамтдаа шийднэ.” гэдэг үгс байгаасай.
Нэгдүгээр ангийн эхний зорилго нь хүүхдийг хамгийн хурдан уншуулж, бичүүлж сургах биш байх.
Харин хүүхэд:
“Би сургуульдаа аюулгүй.
Багш надад тусална.
Алдаа гаргаж болно.
Би сурч чадна.” гэж мэдэрдэг болох.
Ийм суурин дээр суралцах хүсэл, өөртөө итгэх итгэл, бие даах чадвар аажмаар ургана.
