27/07/2026
"ӨӨ ЯАНА АА, БИ МАРТЧИХЖЭЭ, УУЧЛААРАЙ..." ГЭДЭГ НЬ ТА ТҮҮНД ЧУХАЛ БИШ ГЭСЭН ҮГ ҮҮ?
Бид амьдралдаа хэн нэгнээс "Өө яана аа, би мартчихжээ, уучлаарай..." гэдэг үгийг цөөнгүй сонсдог. Бас өөрсдөө ч хэлдэг. Ийм үед сэтгэл хөдлөлийн гүнд "Энэ хүн намайг үл тоож байна, би түүнд тийм ч чухал биш юм байна" гэх гомдол, харамсал үлдэх нь бий. Гэвч тархи судлал, нейросайнсын үүднээс харвал энэ нь хэт өрөөсгөл, шинжлэх ухааны үндэслэлгүй дүгнэлт юм. Тархи мэдээллийг хэрхэн боловсруулж, яагаад мартдаг учир шалтгааныг энгийнээр тайлбарлая.
Хүний ухамсарт тархийг маш их ажилтай, ширээн дээр нь бичиг цаас овоорчихсон байгаа нэгэн компанийн захиралтай зүйрлэж болно. Энэ захирлын ширээний багтаамж буюу бидний ажлын санах ой маш хязгаартай бөгөөд нэг удаад ердөө 4-5 л чухал бичиг цаасыг дээр нь дэлгэж тавих зайтай байдаг. Хэрэв тухайн хүний амьдралд ажлын дарамт, гэр бүлийн асуудал, санхүүгийн хямрал эсвэл эрүүл мэндийн шаналал гээд маш том хавтастай хэргүүд зэрэг гарч ирвэл нөгөө жижигхэн ширээг тэр чигт нь бүрхчихдэг. Та тэр хүний хувьд ирээдүйд нь үнэхээр чухал байсан ч, тантай холбоотой "цаас" тухайн агшинд ширээний буланд, өөр том хавтаснуудын доор дарагдаад үлдчихдэг байна. Тэр таныг үнэгүйдүүлсэндээ биш, ширээн дээр нь өөр зүйл багтах зай байгаагүйд л хамаг учир бий.
Бас нэгэн шалтгаан нь анхаарал сарнилт буюу "гэнэтийн гал" юм. Хүн ирээдүйд хийх зүйлээ төлөвлөх нь утсан дээрээ сэрүүлэг тавьж буйтай адил байдаг. "Маргааш тэр хүн рүү заавал ярина даа" гэж бодож байтал яг тэр цагт нь гэнэт өөр нэгэн яаралтай ажил ундарч, эсвэл машин нь эвдрэх зэргээр гэнэтийн түймэр дэгддэг. Тархи гэнэт гарсан галыг унтраахаар тийшээ хамаг анхаарлаа хандуулахдаа өмнө нь тавьсан сэрүүлгээ сонсохгүй өнгөрчихдөг байна. Гал гарсан үед хүн хамгийн үнэтэй эд зүйлсээ биш, хажуудах түймрээ л хамгийн түрүүнд унтраадагтай ижил логик юм.
Үүнээс гадна тархи бол ажиллахын тулд маш их энерги зарцуулдаг эрхтэн билээ. Хэрэв тухайн хүн маш их ядарч, нойргүйдэлд орсон бол тархины систем нь яг л батерей нь дуусаж буй утас шиг "Эрчим хүч хэмнэх горим"-д шилждэг. Энэ үед ирээдүйг төлөвлөх, бусдыг санах зэрэг нарийн үйлдлүүдээ автоматаар хааж, зөвхөн одоо байгаа газартаа амьд үлдэх, сууж байх зэрэг үндсэн функцуудоо л ажиллуулдаг байна.
Тэгвэл тэр хүн тантай эргээд тааралдах үед юу болдог вэ? Түүний нүдээр дамжиж таны дүр төрх тархинд нь очих агшинд ширээний буланд дарагдчихсан байсан нөгөө "чухал цаас" хамгийн дээр нь гэнэт гараад ирдэг. Тэр агшинд захирал ширээгээ хараад "Өө яана аа, энэ маш чухал ажил байсан байна шүү дээ! Би яагаад булан руу шидчихэв ээ?" гэж ухаараад сандарч, уулга алддаг хэрэг.
Хэрэв та тэр хүний хувьд үнэхээр чухал биш байсан бол тантай тааралдсан ч түүний тархинд ямар ч цаас сэргэж ирэхгүй, сандрах ч үгүй, "Өө яана аа" гэж чин сэтгэлээсээ уучлалт гуйх ч үгүй байх байсан. Сандарч, гэмшиж байна гэдэг нь харин ч таныг өөрийнхөө амьдралд чухал гэдгийг ухамсарлаж байгаагийн илрэл юм. Тархи бол төгс компьютер биш, зүгээр л ядардаг, гацдаг махбодын эрхтэн учраас дотны хүмүүсийнхээ санамсаргүй мартамхай чанарыг хувийн гомдол болгож хувиргах шаардлагагүй билээ.
Хүндэтгэсэн,
Цахим Эмч
