17/09/2026
Цуврал нийтлэлийн Өдөр 26. Зургаан мянган дансны нууц
Нортвестернийн Их Сургуулийн Келлоггийн бизнесийн сургуулийн судлаачид хэдэн мянган хүний бодит өрийн түүхийг хамарсан аварга том датаг шинжлүүлжээ. Хэдэн жилийн турш хийсэн төлбөр бүр, хаагдсан болон дахин нээгдсэн данс бүрийг нэг бүрчлэн нягталсан байна.
Тэд "Хүн өрнөөсөө бүрэн гарах эсэхийг юу хамгийн сайнаар урьдчилан таамагладаг вэ?" гэсэн асуулт тавив.
Эхэндээ хүмүүсийн таамаглаж байсан хариултууд олон байлаа. Орлогын хэмжээ, нийт өрийн дүн, хүүгийн түвшин, эсвэл боловсрол гэх мэт. Гэвч дата шинжилгээний үр дүн огт өөр бодит үнэнийг зааж өгчээ.
1. Хаагдсан дансны тоо
Хамгийн хүчтэй урьдчилан таамаглагч нь юу байсан гээч? Хаагдсан дансны тоо. Энд ямар хэмжээний өр хаагдсан нь огт хамаагүй байв. Хамгийн гол нь хэдэн данс бүрмөсөн хаагдсан бэ? гэдэг л чухал байжээ. Жижиг өрүүдээ эхэлж хааж чадсан хүмүүс эцэст нь өрнөөсөө бүрэн салах магадлал мэдэгдэхүйц өндөр байв. Энэ бол цэвэр эдийн засгийн логиктэй зөрчилддөг. Математикийн хувьд хамгийн өндөр хүүтэй өрөө л хамгийн түрүүнд дарж байж хамгийн бага хүүтэй өрөө дараа нь төлөх ёстой шүү дээ. Гэвч хүн бол тоон хүснэгт биш, сэтгэл зүйтэй амьд больдогт л хамаг учир бий.
2. Марафоны логик
Өр төлөх гэдэг бол богино замын уралдаан биш, харин хоёр, гурван жил үргэлжилдэг жинхэнэ марафон юм. Марафоныг физик хууль бус, урам зориг дуусгаж байдаг. Хэрэв та хамгийн том, хамгийн өндөр хүүтэй өр рүүгээ шууд дайрвал сар бүр мөнгө төлж байгаа мөртлөө хоёр жилийн турш ямар ч данс хаагдахгүйг харах болно. Тархинд ямар ч "амжилтын дохио" ирэхгүй. Дохио ирэхгүй бол эрч хүч шавхагдаж, хүмүүс шантардаг.
Харин жижиг өрүүдийг нэг нэгээр нь хаах бүрд тэс өөр зүйл өрнөнө. Тухайн өрийн сарын төлбөр автоматаар чөлөөлөгдөж, дараагийн өр рүү илүү хүчтэй нэмэгдэнэ. Цасан бөмбөлгийн эффект өсөж эхэлнэ. Үүнээс гадна тархинд бодит ялалтын мэдрэмж ирж, урам зориг бадарна.
Каталина Кэттл болон хамтрагчдынх нь бие даасан туршилтууд ч энэ нөлөөг бүрэн баталсан байдаг. Ахиц дэвшил мэдрэгдэх тусам хүмүүсийн тууштай байдал эрс нэмэгддэг аж.
3. Тэгвэл ямар стратеги сонгох вэ?
Бодит амьдрал дээр хэрэглэх практик дүрэм.
Хэрэв таны өрүүдийн хүү хоорондоо ойролцоо бол жижигээс нь эхэлж хаа. Сэтгэл зүйн түлш, урам зориг бол хамгийн чухал.
Хэрэв ямар нэгэн өр чинь бусдаас эрс ялгарах жилийн 40-50 хувь мэт галзуу өндөр хүүтэй байвал түүнийг л хамгийн түрүүнд унага. Учир нь тэр өр таны бүх хүчин чармайлтыг залгиж байдаг юм.
Хүсвэл энэ хоёр аргыг хослуулж болно. Галзуу өндөр хүүтэй ганц өрөө эхлээд дарж устгаад, үлдэгдэл өрүүдээ жижигээс нь цуврал болгон хааж болно.
4. Хамгийн олон хүний алгасдаг алхам
Бас нэгэн чухал алхам байдаг ч дийлэнх хүмүүс үүнийг огт бодож ч үздэггүй. Тэр бол зээлдүүлэгчтэйгээ ярилцах. Хүүг бууруулах, хугацааг сунгах, эсвэл дахин санхүүжүүлэх боломж олон тохиолдолд бодитоор оршиж байдаг. Банк эсвэл санхүүгийн байгууллагын хувьд огт төлөгдөхгүй гацаа болсон өр байснаас, бага хүүтэй ч тогтмол төлөгдөх өр байх нь хамаагүй ашигтай байдаг юм. Гэвч энэ боломж зөвхөн урьдчилаад асуусан хүнд л нээгддэг жамтай.
Өнөөдөр
Өнөөдөр та 2 зүйл хийх бөгөөд эрэмбэ хийж, стратегиа сонгоно. Тэмдэглэлдээ яагаад тэр стратегийг сонгосноо нэг өгүүлбэрээр бич. Шалтгааныг бичсэн шийдвэр удаан тэсдэг. Дараа нь эхний өр хэзээ хаагдахыг тооцоолж, тэр огноог календарьт тэмдэглэ. Тэр өдөр ирэхэд төсөвтөө багтсан жижиг баяр хий. Хэрэв танд өр байхгүй бол энэ мөнгө шууд дэр рүү явна.
Амьдралыг чинь өөрчлөх 3 асуулт
1. Хоёр эрэмбийг харьцуулж үзвэл би аль стратегийг сонгох вэ, яагаад?
2. Эхний өр хэзээ хаагдах вэ, тэр өдрөө яаж тэмдэглэх вэ?
3. Зээлдүүлэгчтэйгээ ярихаас намайг юу зогсоож байна вэ?
Харин маргааш бид 16.00 цагт Монголын түүхэн дэх хамгийн хатуу санхүүгийн хичээлийг эргэн харна. Дэрэн доор мөнгө хадгалах нь яагаад аюулгүй биш болохыг тоогоор үзнэ.
Эх сурвалж:
Гал, Д., МакШейн, Б. (2012). Жижиг ялалтууд дайнд ялахад тусалж чадах уу? Маркетингийн судалгааны сэтгүүл 49(4).
Кэттл, К. болон бусад. (2016). Хэрэглэгчийн судалгааны сэтгүүл 43(3).
О.Минухатун
Нейропсихологич
