23/06/2026
Wat gebeurt er eigenlijk als je hoofd zegt dat alles goed gaat, maar je lichaam gespannen blijft reageren?
Onlangs heb ik mijn certificaat in de Polyvagaal Theorie behaald, gebaseerd op het werk van Stephen Porges en verder praktisch vertaald door Deb Dana. Wat mij hierin aanspreekt, is dat het niet gaat over wat er "mis" is met iemand, maar over hoe ons zenuwstelsel ons probeert te beschermen.
Volgens de Polyvagaal Theorie scant ons zenuwstelsel voortdurend onze omgeving op signalen van veiligheid of gevaar. Dat gebeurt grotendeels onbewust. Wanneer we ons veilig voelen, kunnen we ontspannen, verbinden, leren en creatief zijn. Wanneer ons systeem gevaar waarneemt, schakelen we automatisch over op vechten, vluchten of terugtrekken.
Dat zien we terug in de praktijk.
Een cliënt kan bijvoorbeeld zeggen: "Ik weet dat ik veilig ben, maar toch blijf ik gespannen." Het lichaam staat dan nog in een staat van alertheid. Door bewust aandacht te geven aan signalen van veiligheid, lichaamsgerichte oefeningen en massage, kan het zenuwstelsel stap voor stap ervaren dat het niet voortdurend op scherp hoeft te staan.
Ook bij mijn werk in het onderwijs met kinderen zie je dit terug. Een kind dat druk gedrag laat zien, snel boos wordt of zich juist afsluit, doet dat niet altijd bewust. Vaak vertelt het zenuwstelsel een verhaal van stress, overprikkeling of een behoefte aan meer veiligheid en verbinding.
Een mooie vraag uit het werk van Deb Dana is dan niet: "Wat is er mis met mij?" maar: "Wat probeert mijn zenuwstelsel mij te vertellen?"
Praktische tools kunnen verrassend eenvoudig zijn:
* bewust contact maken met je ademhaling
* een wandeling in de natuur
* muziek die rust of plezier oproept
* contact met een vertrouwd persoon
* aandacht voor plekken in het lichaam die wél ontspannen voelen
* het herkennen van je eigen signalen van veiligheid
Wanneer we ons zenuwstelsel beter leren begrijpen, ontstaat er vaak meer mildheid voor onszelf én voor anderen.
Niet omdat stress of trauma zomaar verdwijnen, maar omdat we leren hoe we de weg terug naar veiligheid en verbinding kunnen vinden.