08/05/2026
Mooi omschreven… 
De volumeknop die niemand ziet
Ik ben geen wetenschapper of arts. Ik heb geen hersenscanner in de schuur staan, geen labjas in de kast, geen onderzoeksbudget op mijn naam. Wat ik wél heb, is iemand in mijn omgeving die hoogsensitief is. En dat is genoeg om te zien dat de werkelijkheid achter dat woord veel minder romantisch is dan de term doet vermoeden.
Het artikel in de Gelderlander gaf me een extra laag. Daarin werd uitgelegd dat het brein niet simpelweg reageert op wat er gebeurt, maar voortdurend voorspellingen maakt. Een intern systeem dat probeert te raden wat de volgende seconde brengt. En bij sommige mensen, zo legden onderzoekers van het Donders Instituut uit, staat dat systeem anders afgesteld. Niet kapot, niet zwakker, maar anders. Alsof er in het hoofd een knop zit die bepaalt hoeveel gewicht je geeft aan prikkels van buitenaf. En bij hoogsensitieve mensen staat die knop structureel hoger.
Die knop is geen keuze. Je draait hem niet even terug omdat het handig uitkomt. Hij staat waar hij staat. Daardoor komen geluiden, blikken, emoties en subtiele veranderingen in sfeer harder binnen. Het brein registreert sneller dat iets afwijkt van de verwachting. Het corrigeert, vergelijkt en herinterpreteert voortdurend. Dat maakt iemand opmerkzaam, empathisch en scherp. Maar het maakt iemand ook sneller moe.
In het dagelijks leven is dat geen abstracte theorie, maar een realiteit die zich laat voelen. Waar ik een rumoerige ruimte binnenstap en denk: het is druk, maar vooruit, zie ik bij die ander de schouders al omhoog kruipen. Waar ik een opmerking vergeet, blijft die ander er de hele avond op kauwen. Waar ik een dag vol afspraken afsluit met een geeuw, sluit die ander hem af met een soort innerlijke kortsluiting.
Het artikel benadrukte dat hoogsensitiviteit geen overgevoeligheid is in de karikaturale zin. Het is een brein dat strenger controleert, dat voortdurend checkt of de werkelijkheid wel klopt met de voorspelling. Een systeem dat geen detail overslaat. Dat verklaart waarom dieper nadenken, empathie en nuance zo vanzelfsprekend lijken bij hoogsensitieve mensen. Maar het verklaart ook de keerzijde: de overprikkeling, de vermoeidheid, de momenten waarop iemand zich moet terugtrekken omdat het simpelweg niet meer gaat.
En dat is het deel dat ik het moeilijkst vind om te zien. Niet de gevoeligheid zelf, maar de tol ervan. De momenten waarop iemand die je graag mag, iemand die scherp is, warm, opmerkzaam, ineens leegloopt. Niet omdat er iets mis is, maar omdat het brein al uren op hoog vermogen draait. De wereld komt harder binnen dan bij mij, en dat laat sporen na.
Het artikel benoemde dat deze manier van verwerken zowel een kracht als een last is. Maar in het echte leven zie je vooral die last. De uitputting na een dag die voor mij gewoon druk was. De tranen die niet voortkomen uit zwakte, maar uit een systeem dat simpelweg te veel heeft moeten verwerken. De stilte die geen keuze is, maar een noodzaak.
Misschien zijn hoogsensitieve mensen niet degenen die “tegen een st***je moeten kunnen”, zoals de nuchtere Nederlander graag roept. Misschien zijn zij juist degenen die de wereld scherper zien dan wij. Niet omdat ze willen, maar omdat hun brein weigert om dingen te negeren die wij allang hebben weg gefilterd. Ze zijn niet fragieler, maar fijner afgesteld. En dat is een kwaliteit die in onze tijd van doordenderende prikkels eerder een last dan een luxe lijkt.
Ik kijk nu anders naar die persoon in mijn omgeving. Niet als iemand die moet leren omgaan met prikkels, maar als iemand die leeft met een brein dat simpelweg meer registreert. Meer nuance, meer detail, meer menselijkheid. Dat is soms mooi, maar vaak ook pijnlijk. Voor hen om te voelen. Voor mij om te zien.
Conclusie
Hoogsensitiviteit is geen etiket en geen trend. Het is een neurologische afstelling: een knop die anders staat, waardoor de wereld intenser binnenkomt. Dat levert scherpte op, maar ook uitputting. De wetenschap helpt ons dat te begrijpen, maar het dagelijks leven laat zien wat het werkelijk betekent.
Moraal van het verhaal
Wie meer voelt, draagt meer. En wie meer draagt, verdient geen oordeel, maar ruimte. Niet om zich aan te passen aan de wereld, maar om de wereld te laten leren zachter te zijn.
Levensles
Niet iedereen staat op dezelfde stand van de knop. Soms is het verstandig om zachter te praten, rustiger te bewegen en beter te kijken. Niet omdat het moet, maar omdat iemand anders anders is afgesteld dan jij. En misschien is dat precies wat menselijkheid betekent: afstemmen, niet overstemmen.
Bronvermelding
Gebaseerd op inzichten uit het artikel “Meer dan gevoelig: het brein van hoogsensitieve mensen staat anders afgesteld” in De Gelderlander, over onderzoek van het Donders Instituut, Radboud Universiteit Nijmegen.
Aquarel ai gegenereerd
