School voor psychologie

School voor psychologie Wat heeft de wetenschappelijke, positieve psychologie mens&organisatie te bieden als het gaat om versterking van welbevinden en effectiviteit?

welbevinden motivatie zingeving waarden persoonlijke ontwikkeling

Een essentie 16De essentie der dingen, wat wordt er onder verstaan? Essentie wordt hier opgevat als het wezenlijke, de k...
28/08/2026

Een essentie 16
De essentie der dingen, wat wordt er onder verstaan? Essentie wordt hier opgevat als het wezenlijke, de kiem - oorsprong en de bestemming in één - in alles dat is geworden. Het duidt het begin en de voleinding aan van alles dat is. De essentie is zelf niet ‘geworden’, het is zonder begin omdat het altijd heeft bestaan, de oorzaak zonder oorzaak, het begin van alles.

Wat is de essentie van perspectief? Eerst maar even wat is het. Etymologie: het Latijnse woord 'per' betekent 'door heen' en ook 'volledig'; en voor het overige is het afgeleid van het Latijnse woord 'specere' wat kijken betekent. Door de tijd is de betekenis veranderd zoals bij nagenoeg alle woorden pleegt te gebeuren. In onze dagen betekent het 'vooruitzicht', als in 'perspectief hebben'. Dat is positief. Vaker duidt het het gezichtspunt aan van waaruit je naar de dingen kijkt. Wat bepaalt ons perspectief in beider betekenissen? Wie we zijn en zijn geworden. Onze genen, onze ervaringen, onze overtuigingen, aannames, levenslessen, inzichten en reflecties op dat alles. Meestal laat je perspectief wat dichtbij is groter schijnen dan wat verder weg is. Andersgezegd: wat er voor onze neus gebeurt voelt groter of belangrijker dan wat zich in de verte afspeelt, en ook: de korte termijn weegt zwaarder dan de langere. Je perspectief vertekent wat je ziet en zo is 'het hemd ons vaak nader dan de rok'. Gelukkig hebben we de mogelijkheid van van perspectief te wisselen. De Nederlandse filosoof Lammert Kamphuis noemt dit ‘perspectivische lenigheid’: het vermogen om iets vanuit een ander perspectief te bekijken. Zelfkennis - weten wat je dominante perspectief is - is volgens mij een sleutel tot die lenigheid. Een essentie van perspectief is nu: weten wie je bent (geworden) naar oorsprong en bestemming. Dan vind je – na vele keren lenig te zijn geweest - het ene juiste perspectief. Zou het zo kunnen zijn dat je dan pas echt perspectief hebt?

Een essentie 14De essentie der dingen, wat wordt er onder verstaan? Essentie wordt hier opgevat als het wezenlijke, de k...
27/07/2026

Een essentie 14
De essentie der dingen, wat wordt er onder verstaan? Essentie wordt hier opgevat als het wezenlijke, de kiem - oorsprong en de bestemming in één - in alles dat is geworden. Het duidt het begin en de voleinding aan van alles dat is. De essentie is zelf niet ‘geworden’, het is zonder begin omdat het altijd heeft bestaan, de oorzaak zonder oorzaak, het begin van alles.

Wat is de essentie van welbevinden? Mensen denken te weten waar ze het van krijgen. Maar ze hebben geen benul! Zo nemen veel mensen aan dat ze gelukkiger worden van meer geld, een betere baan, een relatie, succes, aanzien, spullen etc. En dat blijkt steeds weer volgens onderzoek niet te kloppen. Je bent natuurlijk wel even blij als je iets krijgt waar je naar verlangt hoor maar het duurt gewoon niet erg lang. Daar zorgt het mechanisme voor dat in de psychologie 'hedonistische adaptatie' heet. Zeg maar alles went. En de gouwe ouwe: bezit van de zaak is het einde van het vermaak. En wat ons welbevinden echt kan verhogen - zoals aandacht en tijd voor geliefden en naasten - dat geven we een lage prioriteit. Hoe dat komt? Men vermoedt dat onze tijd als jager-verzamelaar daar mede debet aan is. Een mensenleven was toen als een kinderhemd - kort - en veel stond uitsluitend in het teken van - nogal bescheten - overleving. Meer eten, status, invloed etc. droeg daar aan bij en dat vergrootte het welbevinden. Maar voor de moderne mens werkt dat niet meer. Alleen dat hebben onze genen nog niet door, laat staan wijzelf. Een essentie van welbevinden is namelijk 'bewust ervaren'. Je kunt ook zeggen: zolang je iets verlangt dan ben je er nog niet. Welbevinden moet gevoeld worden op het moment dat het zich voordoet. Liefst zo bewust, aandachtig mogelijk, minimaal 12 seconden. 'Savouring' heet dat in het Engels. En wat geeft nog meer welbevinden? De dankbaarheidsoefening: bepaal waar je dankbaarheid voor ervaart. Verder aardig zijn, aandacht voor de ander, anderen helpen of in het moment zijn en het goede doen. Ga er maar aan staan! Maar ga je er ook aan staan?

Een essentie 12De essentie der dingen, wat wordt er onder verstaan? Essentie wordt hier opgevat als het wezenlijke, de k...
23/07/2026

Een essentie 12
De essentie der dingen, wat wordt er onder verstaan? Essentie wordt hier opgevat als het wezenlijke, de kiem - oorsprong en de bestemming in één - in alles dat is geworden. Het duidt het begin en de voleinding aan van alles dat is. De essentie is zelf niet ‘geworden’, het is zonder begin omdat het altijd heeft bestaan, de oorzaak zonder oorzaak, het begin van alles.

De essentie van lijden? Wat verstaan we onder lijden? Lijden gaat over pijn ervaren. Fysieke of psychologische pijn. Pijn is subjectief. De één lijdt al bij het minste of geringste terwijl een ander pijn erbij vindt horen en zich verbijt en de kiezen op elkaar zet. Pijn is nodig. We leren namelijk uitsluitend van pijn. En zelfs dan willen we de les niet steeds leren en blijven doen wat we deden. Soms kan het niet anders, is de pijn niet te vermijden en we moeten door. Weten dat iets tot lijden kan leiden is meestal niet voldoende. We moeten het echt voelen, pijn lijden. In de comfortzone of de zone van ontspanning en rust staan we stil. En stilstand is vaak achteruitgang. Niet altijd overigens. Want soms is het goed om even stil te staan bij iets dat er is gebeurd, gebeurt of staat te gebeuren. Zoals in geval van ons onderwerp lijden. Een essentie nu die ik kan zien is leren. Nietzsche - filosoof met de hamer - stelde dat wat je niet doodt je sterker maakt. Helemaal waar misschien, maar als iemand lijdt voelt het toch wat hard en wrang om hiermee aan te komen. Het lijkt wat gemakkelijk om je zo te verhouden tot het lijden van anderen. Misschien is het in de eerste plaats voor ieder van ons maar het beste om ons zo 'voorbeeldig' te verhouden tot het eigen lijden? De essentie kun je dan alleen jezelf voorhouden, niet aan de ander. Dit gezegd hebbende vraag ik me af of ik met aflevering de zelfbedachte richtlijn niet schendt Daarvoor voor de zekerheid mijn welgemeende excuses.

Een essentie 11De essentie der dingen, wat wordt er onder verstaan? Essentie wordt hier opgevat als het wezenlijke, de k...
24/06/2026

Een essentie 11
De essentie der dingen, wat wordt er onder verstaan? Essentie wordt hier opgevat als het wezenlijke, de kiem - oorsprong en de bestemming in één - in alles dat is geworden. Het duidt het begin en de voleinding aan van alles dat is. De essentie is zelf niet ‘geworden’, het is zonder begin omdat het altijd heeft bestaan, de oorzaak zonder oorzaak, het begin van alles.

De essentie van waarheid? Eerst even wat het is: waarheid betreft wat waar is, wat waar is dat wat overeenstemt met de feiten, feiten betreffen wat is voorgevallen en feiten spreken voor zich. Duidelijk toch? NEE! Feiten zijn zelden eenduidig. Aan hetzelfde feit kent de één een andere betekenis of gewicht toe dan een ander mens. Er zit zeker iets waars in de stelling van Nietzsche dat 'feiten niet bestaan, alleen interpretaties'. Is er iets in onze werkelijkheid waarover iedereen het eens is? Die overeenstemming zou dan welhaast een essentieel en onderscheidend kenmerk van waarheid moeten zijn, dat het altijd en overal even waar is. In onze werkelijkheid is er veel wat hier als waar geldt, daar, in een andere cultuur of maatschappelijk systeem, niet waar. Je zou dat 'beperkt waar' of 'beleefd als waar' kunnen noemen. Maar absoluut waar is het dan dus niet. Een kenmerk van absolute waarheid is dus dat die niet vatbaar is voor meerder uitleg of verschillende interpretaties. Een essentie van waarheid in absolute zin is dat het niet betwijfelbaar is, een zekerheid, een rots waar je je aan vast kunt houden, altijd overal. Bestaat er wel zoiets als absoluut waar? Iets dat iedereen (h)erkent als waar en 'zo is het'? Bijvoorbeeld dat liefde te verkiezen is boven haat? Waarvan denk jij dat het absoluut waar is?

De essentie 10De essentie der dingen, wat wordt er onder verstaan? Essentie wordt hier opgevat als het wezenlijke, de ki...
20/04/2026

De essentie 10
De essentie der dingen, wat wordt er onder verstaan? Essentie wordt hier opgevat als het wezenlijke, de kiem - oorsprong en de bestemming in één - in alles dat is geworden. Het duidt het begin en de voleinding aan van alles dat is. De essentie is zelf niet ‘geworden’, het is zonder begin omdat het altijd heeft bestaan, de oorzaak zonder oorzaak, het begin van alles.

Bregman pleit voor een deugdzaam leven èn wijst de vrije wil af. Dat kun je afleiden uit zijn nieuwe boek "Morele revolutie" (februari 2026). Nu is de aanduiding 'vrije wil' op zich al een ongerijmdheid. De wil is tenslotte een psychologische functie en de veronderstelling dat een functie 'vrij' kan zijn heeft veel impliciet vreemde consequenties: zo zou de mens dan de slaaf van de wil zijn. Beter is het te spreken van 'vrije keuze'. Heeft de mens iets te kiezen? Vaak niet: wat we willen wordt meestal bepaald door krachten - van binnen en van buiten - waar we geen of nauwelijks invloed op hebben. Maar toch heeft ieder van ons soms iets te kiezen, iets te willen. Ik kan dat illustreren met het volgende experiment: iedere aandachtige lezer kan 1 besluiten mee te doen of niet 2 de aandacht op dit moment te richten op de voetzolen en daar enkele seconden bij te houden. Die mogelijkheid van kiezen mee te doen of niet, èn zo ja, het richten van de aandacht is bewijs voor de mogelijkheid van de vrije keuze. Het heeft als functie om een verlangen om te zetten in een bewust genomen besluit. Het gaat vooraf aan de handeling zelf. Met Bregman hoop ik overigens dat de mens vaker kiest voor een deugdzaam leven. Niet opgelegd maar van binnenuit. Dat dit - vrij kiezen - geen fluitje van een cent is, weet Paulus als geen ander. Hij verzucht: wat ik wil doe ik niet, wat ik niet wil doe ik. Herken je dat, net als ik? Het ik is dus niet 1 ding, net als de wil: we kunnen iets nillen dat we willen. Wat zijn wij mensen toch gekke wezens. Nllen (niet willen (naar het Latijnse 'nolens') is het bewuste besluit iets niet doen. Wat is nu de, nee bescheidener: een essentie van de wil? Het vermogen om bewust te besluiten tot een bepaald voornemen. Een belangwekkende vraag is: wie of wat stuurt, heeft controle over of bepaalt nu de wil, heeft de vrije keuze soms?

De essentie 9De essentie der dingen, wat wordt er onder verstaan? Essentie wordt hier opgevat als het wezenlijke, de kie...
03/04/2026

De essentie 9
De essentie der dingen, wat wordt er onder verstaan? Essentie wordt hier opgevat als het wezenlijke, de kiem - oorsprong en de bestemming in één - in alles dat is geworden. Het duidt het begin en de voleinding aan van alles dat is. De essentie is zelf niet ‘geworden’, het is zonder begin omdat het altijd heeft bestaan, de oorzaak zonder oorzaak, het begin van alles.

Naar aanleiding van de vorige aflevering over spontaniteit kwam de vraag bij mij op of er een verband is met het Taoistische 'wu wei', dat zoveel betekent als 'niet-doen', maar bovenal ongedwongen handelen, handelen zonder iets te forceren. Forceren en streven is de weg van ons ik, niet-doen is de weg van het niet-ik (= nik: suggestie voor nieuw woord). Niet doen is niet 'niets doen'. Beheersen, je inhouden zijn hierbij gewoon vormen van doen-forceren. De overeenkomst tussen wu wei en spontaniteit zit in het 'ongedwongene'. Maar de twee moeten toch van elkaar onderscheiden worden. Want waar de bron van spontaniteit ligt buiten ons bewustzijn, is dat bij wu wei anders. Bewustzijn werkt verstorend op spontaniteit, terwijl het bij wu wei de sleutel is. In het boeddhistisch-taoïstisch geschrift 'Het geheim van de gouden bloem' wordt gesproken van ‘doelgericht zijn zonder het na te streven’. Stel je voor, je bevindt je in een netelige situatie en je wilt ingrijpen, een daad stellen. Dat kan spontaan, impulsief of door eerst innerlijk te overwegen. Vooraf weten we meestal niet hoe het uit zal pakken. Er is een 4de weg: niet-doen. Handelen zonder een eventueel eigen belang of ik-gericht streven, vanuit een besef van het doel of de bedoeling. Een essentie van wu wei is het bewuste niet-ik/nik dat doelgericht niets nastreeft. Het niet-ik/nik verglijdt dan in iets anders.

De essentie 8De essentie der dingen, wat wordt er onder verstaan? Essentie wordt hier opgevat als het wezenlijke, de kie...
23/03/2026

De essentie 8
De essentie der dingen, wat wordt er onder verstaan? Essentie wordt hier opgevat als het wezenlijke, de kiem - oorsprong en de bestemming in één - in alles dat is geworden. Het duidt het begin en de voleinding aan van alles dat is. De essentie is zelf niet ‘geworden’, het is zonder begin omdat het altijd heeft bestaan, de oorzaak zonder oorzaak, het begin van alles.

Wat is de essentie van spontaan. Dat willen we allemaal wel, spontaan zijn, dus het is iets om eens in te duiken. Het woord spontaan verwijst naar het Latijnse woord 'sponte' wat uit eigen beweging, vrijwillig of vanzelf betekent. Ik voeg eraan toe 'zonder bij na te denken', 'zonder bijgedachte'. Er wordt geen druk uitgeoefend, van binnen noch van buiten, je handelt vrij. Het verlangen, de wil en het denken spelen geen rol, althans bewust en voorzover wij weten. Dat heeft het gemeen met impulsiviteit. De uitkomst van spontaan handelen is altijd 'goed', laten we zeggen ‘naar aardse maatstaven’. Aan de vruchten kent men de boom. Of zit het anders? Even denken, heb ik weleens meegemaakt dat de uitkomst van spontane handeling niet goed was? Eerlijk gezegd kan ik zo snel niks bedenken, maar dat zegt niet alles. Misschien kun jij dat wel? Wat je spontaan doet kent in ieder geval geen plan, geen vooropzet. Het denken speelt geen rol. Bij spontaniteit is dat geen punt, zelfs essentieel. Maar bij impulsiviteit heb je achteraf vaak het gevoel van spijt en je neemt je voor de volgende eerst even na te denken. De grens tussen spontaniteit en impulsiviteit is dun en vloeiend. Waar impulsief gedrag vaak alleen voortkomt uit een innerlijke toestand, bijv. drift of instinct, zit dat bij spontaniteit anders. Spontaniteit heeft als kenmerk dat het is afgestemd op de context, er is harmonie tussen binnen- en buitenwereld. Een essentie van spontaniteit lijkt 'harmonieus handelen'. Vraag aan jezelf: wanneer handelde jij laatstelijk spontaan?

De essentie 7De essentie der dingen, wat wordt er onder verstaan? Essentie wordt hier opgevat als het wezenlijke, de kie...
13/03/2026

De essentie 7
De essentie der dingen, wat wordt er onder verstaan? Essentie wordt hier opgevat als het wezenlijke, de kiem - oorsprong en de bestemming in één - in alles dat is geworden. Het duidt het begin en de voleinding aan van alles dat is. De essentie is zelf niet geworden, het is zonder begin omdat het altijd heeft bestaan, de oorzaak zonder oorzaak, het begin van alles.

Aansluitend bij de vorige aflevering: ik zie het leven als een leerschool. Ik geef toe dat ik het af en toe - in het bijzonder als het o zo wijze lot weer eens toeslaat - ook wel lastig vind aan die gedachte steun te ontlenen. Leren doe je normaal laten we zeggen voor een 'diploma', maar dat zit er niet echt in bij een 'leerschool van het leven'. Het doel van het leven kan echter toch niet zijn dat we ons hele leven lang alleen maar op school zitten? We moeten ons 'lesje' toch een keer geleerd hebben? Ik vraag me de laatste tijd steeds vaker af, welk inzicht - de essentie van leren - we dan wel moeten verkrijgen? Opnieuw aansluitend bij de vorige aflevering, laten we even onze gedachten bepalen bij de essentie van 'inzicht'. Inzicht duidt op een verworven of misschien juister ons toegevallen/ gegund begrip. Begrip is op zichzelf altijd 'goed', al kan het iets betreffen dat 'slecht' is als in 'inzien, begrijpen dat iets slecht is'. De essentie van inzicht is naar mijn min of meer bescheiden mening 'diep begrip'. Ben je er dan, met inzicht en de essentie er van? Nee, het gaat er natuurlijk om inzicht in gedrag te vertalen. Je een inzicht, diep begrip, zo volledig eigen maken dat het spontaan in gedrag getoond wordt, vanzelf leidend is bij je keuzes. Begrip zal altijd blijken uit de vruchten van je doen en laten. Zo lang die zuur zijn heb je het nog niet begrepen, dus nog geen inzicht verworven, de les niet geleerd. Wanneer begreep jij laatstelijk iets, wat bleek uit de vruchten?

De essentie 6De essentie der dingen, wat wordt er onder verstaan? Essentie wordt hier opgevat als het wezenlijke, de kie...
07/03/2026

De essentie 6
De essentie der dingen, wat wordt er onder verstaan? Essentie wordt hier opgevat als het wezenlijke, de kiem - oorsprong en de bestemming in één - in alles dat is geworden. Het duidt het begin en de voleinding aan van alles dat is. De essentie is zelf niet geworden, het is zonder begin omdat het altijd heeft bestaan, de oorzaak zonder oorzaak, het begin van alles.

Laten we eens proberen de essentie van 'leren' nader te bepalen. 'Leren' niet in de zin van kennis of een vaardigheid overdragen aan iemand anders, maar zelf iets onder de knie krijgen. Dat kan gaan om kennis of een vaardigheid. De kern is van leren is dat het niet alleen er om gaat kennis in je hoofd te stampen, leren omvat meer dan iets in je geheugen stampen of een handeling herhalen (alhoewel dat een functie kan hebben). Om dit toe te lichten het volgende: bij leren rekenen gaat het er niet om dat je leert een paar specifieke sommen op te lossen maar een principe begrijpt waarmee alle of in ieder geval heel veel sommen kunt uitrekenen; als je maar een paar zinnen kent in een andere dan je moerstaal dan is dat niet voldoende om te zeggen dat je de vreemde taal beheerst. Laten de etymologie van het woord leren eens bekijken: de Proto-Indo-Europese wortel is 'leis', wat spoor of voetspoor betekent. Leren was toen - bij jager-verzamelaars - het volgen van een spoor. Dat werd in het Proto-Germaans 'lizjanan' wat 'volgen' en ook 'ervaren' betekent. In het Middelnederlands werd dit 'le(e)ren' (bron Gemini AI). In onze tijd is 'leren' gericht op inzicht verwerven op en bepaald terrein. Dat inzicht blijkt uit juiste toepassing van kennis of vaardigheid. De essentie van leren is volgens mij inzicht. Wat denk jij? En: wanneer 'leerde' jij laatstelijk iets?

De essentie 5De essentie der dingen, wat wordt er onder verstaan? Essentie wordt hier opgevat als het wezenlijke, de kie...
27/02/2026

De essentie 5
De essentie der dingen, wat wordt er onder verstaan? Essentie wordt hier opgevat als het wezenlijke, de kiem - oorsprong en de bestemming in één - in alles dat is geworden. Het duidt het begin en de voleinding aan van alles dat is. De essentie is zelf niet geworden, het is zonder begin omdat het altijd heeft bestaan, de oorzaak zonder oorzaak, het begin van alles.

Kan het tegenovergestelde ons ook iets leren over de essentie van de essentie? Wie weet. Wat is het tegenovergestelde van essentie? Het materiële, het stoffelijke, tastbare, het zintuigelijke, het veranderlijke. Als je alle schillen van een ui - de stoffelijke, tastbare aanzichten - weghaalt, dan resulteert dat in een leegte in stoffelijk opzicht. Leert ons dit iets over essentie? In ieder geval dat essentie niet tastbaar is, je kunt het niet vastpakken. De essentie ligt in alles verborgen als informatie over wat het was, is en kan worden. Wat is de drager van die informatie? In geval van een levend organisme zouden we dat de genen kunnen noemen. In een graankorrel bijvoorbeeld bevatten ze informatie over wortels, halm, aar, chlorofyl, graankorrels, kaf, koolhydraten, olie, eiwitten, vitamines, samenwerking met, cq groeien door licht, lucht, water, aarde. En de 'dode dingen'? Die laat ik even voor wat ze zijn maar wellicht ligt de informatie over hun essentie opgeslagen in de moleculaire, materiële structuur. De informatie zelf is altijd onstoffelijk. Bestaat essentie zonder stof? Volgens mij bepaalt de essentie de vorm die het stoffelijke aanneemt: essentie bestaat zonder 'existentie' volgens mij. Existentialisten dachten het omgekeerde: essentie bestaat niet zonder existentie, dus iets bestaat vóór dat de essentie bestaat. Harrie Kuitert zei eigenlijk hetzelfde met zijn gevleugeld woord: alles van boven komt van benee. Als je het woordje 'alles' vervangt door 'veel', dan acht ik het op een bepaalde manier juist voor onze tijdgebonden werkelijkheid. In Hermetische geschriften lezen we: zo boven, zo beneden. Dichterlijker dan Kahlil Gibran het zei kan nauwelijks: "Een enkele beweging van de geest houdt alle wetten van het leven in. In een enkele druppel water vind je het geheim van een eindeloze zee." Het leven beweegt zich van het ene naar het andere uiterste. Tot je in het midden leeft, waar de essentie woont. Waar 'leef' jij?

Adres

Chansonsdreef 101
Harderwijk
3845GG

Website

Meldingen

Wees de eerste die het weet en laat ons u een e-mail sturen wanneer School voor psychologie nieuws en promoties plaatst. Uw e-mailadres wordt niet voor andere doeleinden gebruikt en u kunt zich op elk gewenst moment afmelden.

Contact De Praktijk

Stuur een bericht naar School voor psychologie:

Snelkoppelingen

Delen

Type