04/08/2026
โค๏ธ Van mens tot mens โค๏ธ
Het artikel in Visie over 'plotseling verlies'.
โEr bestaat geen draaiboek voor plotselinge sterfgevallenโ
Anja de Roos over haar werk als uitvaartverzorger.
Ieder sterfgeval is anders. Het afscheid van een doodgeboren kindje vereist een andere aanpak dan dat van een grootouder die na een ziekbed de ogen voor het laatst sluit. Tijdens het afscheid speelt de uitvaartverzorger een belangrijke rol, ook als de dood onverwacht komt.
Het parkeerterrein van crematorium de Haskerpoort ligt er verlaten bij. Buiten miezert het. Binnen in de huiskamer is een van de muren versierd met fotobehang van een bos waar enkele zonnestralen een weg langs de bomen weten te vinden. Directeur Arnout de Jong vertelt dat hier dagelijks gemiddeld twee uitvaarten plaatsvinden. Op die manier wil hij nabestaanden โde ruimte biedenโ. Arnout: โToen ik zelf nog als uitvaartverzorger werkte, moest ik me regelmatig aan een strak schema houden. Als โmijnโ familie vertrok na de afscheidsdienst van hun dierbare, liepen zij op de gang soms langs de volgende groep nabestaanden die stond te wachten. Juist die ruimte en de persoonlijke benadering van nabestaanden vind ik belangrijk. Vanuit die gedachte ben ik graag het verlengstuk van uitvaartbegeleiders.โ
Eรฉn van die uitvaartverzorgers, Anja de Roos, luistert mee als Arnout vertelt over het crematorium waar zij al zo vaak een uitvaart begeleidde. Schuin tegenover haar zit de 32-jarige Richella Wardenier. Ze neemt een nip van haar koffie, terwijl Anja haar aanspreekt.
โHet staat nog op mijn netvlies; ik stapte hier net naar buiten toen jij belde.โ Ze blikt terug op 12 januari 2021: de dag dat Richellaโs 28-jarige zusje Alisa overleed door suรฏcide.
Ieder mens is anders en daarmee ook iedere uitvaart. Vanuit die gedachte werkt Anja, die in 2015 haar uitvaartonderneming startte.
Sindsdien begeleidt ze regelmatig nabestaanden die plotseling een dierbare verloren. Ze ervaart het als dankbaar werk. Maar ook moeilijke perioden passeren door de keuze voor deze baan. Anja: โOp 21 november 2016 ยญโ destijds had ik ook een eigen rijschool naast de uitvaartonderneming ยญโ kreeg ik de verschrikkelijke boodschap dat een van mijn oud-leerlingen was verongelukt. De nabestaanden vroegen of ik zijn begrafenis wilde regelen. Beroepstechnisch gezien verliep alles goed, maar die week had persoonlijk zoโn enorme impact op me, dat ik mijn werk een aantal maanden heb moeten neerleggen.โ
Zoโn ongeluk komt voor nabestaanden uit het niets. Wat voor impact heeft dat op hen?
โNabestaanden krijgen in veel gevallen een periode van voorbereiding. Ze leven een aantal weken, misschien maanden naar het overlijden van een dierbare toe. Hoewel het definitieve afscheid voor hen ook moeilijk blijft, merk ik vaak al snel een zekere berusting bij degenen die achterblijven. Die zie ik bij plotselinge sterfgevallen niet.โ
Achtbaan van emoties...
โDe gevoelens die gepaard gaan met plotseling overlijden zijn rauwer dan rauw,โ ziet Anja in de praktijk. โNabestaanden zitten vaak in een achtbaan van emoties: van in stilte aan de grond genageld staan tot letterlijk tegen de muren opvliegen, waarbij soms de nodige spullen tegen die muren kapotgeslagen worden. Ineens komen er zo veel vragen op. Het meest frustrerende is dat nabestaanden die vaak nooit beantwoord zullen krijgen.โ
Ook Richella zit nog vol vragen. Ze omschrijft haar zus Alisa als een vrolijke, sociale studente die actief meedeed bij jaarclubs en studentenverenigingen van haar studie Frans in Maastricht. Toen ze tijdens het begin van de coronacrisis haar baantje verloor en haar sociale activiteiten wegvielen, brak een eenzame en mentaal zware periode aan. Eind 2020 kwam Alisa zelfs in een psychose terecht en werd ze opgenomen.
Richella: โNadat ze op 10 december thuiskwam om verder uit te rusten, voerden mijn moeder, broertje en ik de nodige gesprekken met haar, omdat ze de waarde van het leven nauwelijks nog zag. We probeerden haar uit alle macht op andere gedachten te brengen. Achteraf vragen we ons nog weleens af of we daar genoeg aan gedaan hebben. Ze gaf soms ook aan dat ze uit het leven stappen tรฉ erg vond. Maar toen kwam 12 januari. Ze knapte zichzelf op en ging rond half zeven de deur uit om te wandelen. Niet veel later hoorde mijn broertje de sirenes van de hulpdiensten. Toen wist hij: het is foute boel.โ Alisa schreef geen afscheidsbrief. Alleen haar telefoon, waar de webpagina met de treintijden nog openstond, bleef achter.
Geen draaiboek...
Anja vertelt hoe ze na Richellaโs belletje direct de auto instapte en vol spanning naar het gezin in Heerenveen reed, niet wetend wat haar exact te wachten stond. โEenmaal binnen probeer ik in zoโn situatie het gesprek aan te gaan, maar niet alle nabestaanden zitten daar direct op te wachten. Het belangrijkste blijft dat ik er simpelweg voor hen ben. Bij een plotseling sterfgeval wil ik niet werken vanuit een protocol: zaken snel afwerken omdat dit zo hoort of moet. Mijn ervaring leert dat niemand daar op dat moment behoefte aan heeft. Er bestaat geen draaiboek voor dit soort heftige situaties, zeker omdat iedereen verschillend met het verlies omgaat. Pas als je goed luistert en probeert te voelen wat er speelt, kun je als uitvaartbegeleider een passend afscheid regelen.โ
Na verloop van tijd vraagt Anja voorzichtig of de nabestaanden een afscheidslocatie weten. Volgens de uitvaartondernemer duikt die gedachte vaak dรกn pas voor het eerst op. โInderdaad,โ beaamt Richella. โJe weet niet wat je overkomt; de klap is meestal nog niet eens binnengekomen en dan moet je al keuzes maken rond het afscheid. Maar daar ontkom je niet aan. Er was in Alisaโs geval helemaal niets geregeld, ze had niet eens een uitvaartverzekering. En nooit hebben we met haar kunnen praten over de muziek die tijdens de uitvaart gedraaid zou worden en welke kleuren ze graag zou zien bij haar afscheidsdienst. Je probeert in zoโn periode uiteindelijk alles aan te grijpen om het afscheid zo mooi mogelijk te maken.โ
Kleine handjes...
Maar dat is niet het enige waar je je mee bezig moest houden,โ zegt Anja tegen Richella. Richalla knikt bevestigend. Anja raadde de gezinsleden aan om Alisa nog te zien. Alleen Richella zette die stap en Anja ging met haar mee naar het mortuarium. Anja: โIk besloot eerst te kijken, zodat ik Richella zo goed mogelijk kon voorbereiden op wat ze onder ogen zou krijgen. Uiteindelijk mocht ze alleen Alisaโs handen zien.โ
De uitvaartverzorgster kijkt naar Richella. โIk vergeet jouw reactie nooit meer toen je haar handen voorzichtig vastpakte. โAlisa, het zijn jouw kleine handjesโ.โ De grote zus lacht. โZe had ook kleine handjes.โ Vervolgens wijst ze naar een armbandje met een bedeltje om haar pols. โIn dit bedeltje zit een identieke vingerafdruk van Alisa, die hebben wij die dag samen hebben afgenomen. Zo waardevol. Ik wist niet eens dat zoiets kon en mocht.โ
Richella vervolgt: โIk heb het ook voor mijn moeder en broertje gedaan, zij konden het echt niet. Het was ook heel zwaar, maar ik heb er absoluut geen spijt van. Ze lag daar niet alleen met โvreemde mensenโ, haar zus stond er ook bij. En ik weet dat Alisa niet meer thuiskomt, mijn moeder vindt het moeilijker om dat te accepteren.โ โEn daarom adviseer ik nabestaanden ook om iets te zien,โ vult Anja aan. โAl zie je maar een ring, een tatoeage of een vinger van je dierbare; dat zijn zulke belangrijke momenten in het rouwproces.โ
Puurste vorm...
Richella pakt haar telefoon en laat een aantal van de fotoโs zien die die dag werden gemaakt. Haar stem beeft. Daarom gaat Anja naast haar zitten en legt een hand op haar schouder. Richella scrolt voorbij een foto die erg lijkt op de situatie van nu. Samen staan ze bij de brancard waar Alisa op lag. โDit moment is ook tekenend hoe waardevol ik het vond dat jij erbij was. Anders had ik dit alleen moeten doen.โ
โDit vind ik ook zo mooi aan mijn werk,โ reageert Anja.
โJe helpt mensen. Maar je treft hen daarnaast in hun kwetsbaarst mogelijke toestand: in hun puurste vorm. Je bent direct een vertrouwenspersoon en bouwt daardoor een zekere band op.
En zolang dat nodig en haalbaar is, probeer ik die ook te onderhouden. Soms spreek ik nabestaanden een jaar later nog steeds zo nu en dan,โ knipoogt ze naar Richella.
Richella, je bent nu terug op de plek waar de afscheidsdienst van Alisa plaatsvond. Hebben jullie waardig afscheid kunnen nemen?
โZeker. We draaiden de laatste nummers die Alisa had geluisterd via Spotify en de kleur roze voerde die dag de boventoon. En ze lag in een mooie witte kist. Anja heeft geprobeerd een zo passend en mooi mogelijk afscheid te bewerkstelligen; dat is gelukt.โ
Ook mensen die in het verlengde van Anja een aandeel leverden, droegen zo hun steentje bij, vertelt Richella. โDe bloemist in het dorp bood een gratis bloemstukje aan voor bij de uitvaart.
En we kochten een urn voor na de crematie; een roze met drie vlindertjes. Echt iets dat bij Alisa paste. Ik vergeet het gezicht van mijn moeder toen ze afrekende nooit meer. Er ging echt een flink bedrag vanaf. Het voelt ongelofelijk en overweldigend wat mensen je gunnen in zoโn zware tijd. Hoe erg de situatie ook is, het helpt wel in het verzachten van de pijn.โ Er verschijnt een brede glimlach op Richellaโs gezicht. โHet zorgt voor hele mooie herinnering aan een vreselijke tijd.โ
Van mens tot mens..
Anja: โDat blijft juist zo belangrijk in die periode. Die warmte, de menselijke maat, die helpt je om รณรณk met een goed gevoel terug te kunnen kijken op zoโn dag van afscheid. Als uitvaartverzorger, maar zeker ook als hulpverlener, eigenaar van een uitvaartcentrum of bloemist heb je uiteindelijk maar รฉรฉn belangrijke taak: er van mens tot mens zijn. Dat zorgt voor die kleine zonnestraaltjes in zoโn donkere periode.โ
Buiten is de lucht nog steeds grijs en regent het zacht. In tegenstelling tot eerder deze morgen staat het parkeerterrein vol met autoโs. Familie en vrienden zullen binnen straks afscheid nemen van een dierbare. Ook Anja gaat weer op pad. Vanmiddag moet ze weer een uitvaart in goede banen leiden.
