20/08/2026
HET GEWETEN ALS HAARLEMMEROLIE - EEN HOOFDSTUK UIT MIJN NIEUWE BOEK: BINNENSTEBUITEN
Wij mensen zijn, net als de paarden, groepsdieren met als eerste levensbehoeften: voldoende eten en veiligheid.
Er zit een fascinerend mechanisme in ons dat ervoor zorgt dat we krijgen wat we nodig hebben. Hier zijn we ons niet altijd van bewust.
Ons geweten
Persoonlijk
Toen je een hulpeloze zuigeling was, begon het al. Je wist precies welke geluidjes je moest maken om ervoor te zorgen dat jouw verzorger je voedde. (Stiekem hoop ik dat je heerlijk aan de borst van je moeder gezoogd bent)
Je ontwikkelde je radar. ‘Hoe stem ik mijn verzorgers zodanig goed dat ik niets tekortkom’?
In je kindertijd verfijn je dat vermogen en leer je hoe je ‘erbij hoort’ en in je familiesysteem veilig bent.
We noemen dat het persoonlijk geweten. De ongeschreven regels van thuis.
Collectief
Toen je groter groeide ging je je ook in andere sociale omgevingen bewegen. School, sportclubjes, opvang, vriendengroepjes etc. Daar leerde je omgaan met de verschillen.
Je kwam er achter dat de regels niet overal hetzelfde waren. Je oefende vaardigheden om je te handhaven in verschillende sociale omgevingen. Als dat goed is gegaan, kun je je nu goed redden tussen collega’s en ben je in staat om een eigen familiesysteem te vormen.
Universeel
Uiteindelijk zie je dat er ondanks de grote verschillen tussen mensen, dieren, planten en alle andere leven ook iets universeels is. Iets liefdevols dat ervoor zorgt dat dingen kunnen groeien, ontwikkelen en aanpassen aan de omstandigheden die zich voordoen.
Die evolutie mogelijk maken. Het is iets dat we allemaal voelen en snappen. Waar compassie is en ruimte.
Kun je je voorstellen dat iemand die geboren is in een maffiafamilie waarin altijd werd beloond voor een mate van wreedheid die ten goede van de eigen familie kwam, dat mechanisme normaal en ‘het goede’ is gaan vinden?
Dus dat diegene een moord kan plegen met een goed geweten?
Er kunnen grote verschillen zijn vooral in de verscheidenheid van collectieve gewetens. Het lijkt mij de uitdaging van onze tijd om open te staan voor de verschillen en compassievol te zijn naar elkaar.
