Anahatha

25/08/2026

Een andere kijk op psychisch lijden 🌱

Jim van Os is de laatste gast van dit seizoen van Zomergasten. En wat mij betreft een bijzonder inspirerende keuze.
Zijn visie op psychisch lijden staat haaks op hoe we er vaak nog mee omgaan: opname, medicatie en vervolgens de boodschap dat je er maar mee moet leren leven.

Van Os kijkt allereerst naar de mens achter het lijden. Naar het verhaal, de omgeving en wat iemand nodig heeft. Daarbij ziet hij ervaringsdeskundigen als een belangrijke hulpbron. Want iemand die zelf psychisch heeft geleden en daar steviger uit is gekomen, weet én voelt vaak als geen ander wat iemand doormaakt.

Onlangs verscheen een nieuw boek van hem: Wat psychisch lijden is.
Een belangrijk uitgangspunt daarin is dat mentale problemen niet automatisch betekenen dat je ‘ziek’ bent.
Jim van Os laat zien dat het anders kan. Dat we in de psychiatrie niet alleen moeten kijken naar diagnoses en symptomen, maar vooral naar de mens, zijn verhaal en zijn mogelijkheden.

Voor mij is hij daarmee een belangrijke pionier én een voorbeeld van hoe de psychiatrie anders ingericht zou kunnen worden.
Een gesprek dat hopelijk velen aan het denken en voelen zet.

Want die twee zijn onafscheidelijke partners. Als je ze uit elkaar haalt gaan ze van zich laten horen. Minder weergeven

Psychiater Jim van Os (Utrecht, 1960) is op zondag 30 augustus de zesde en allerlaatste gast in VPRO Zomergasten. Janine Abbring interviewt hem aan de hand van door hem geselecteerde tv-, online- en filmfragmenten. Van Os: ‘Met mijn fragmentkeuzes wil ik laten zien wat film wél kan laten zien als het over waanzin gaat, wat je met pure wetenschap misloopt.'

Jim van Os geldt als een van de meest invloedrijke en vernieuwende denkers binnen de internationale geestelijke gezondheidszorg. Hij is als hoogleraar Psychiatrische Epidemiologie verbonden aan het Universitair Medisch Centrum Utrecht (UMC) en is er voorzitter van de divisie Hersenen. Van Os staat bekend om zijn kritiek op de traditionele psychiatrie en pleit voor een zorgsysteem dat niet vertrekt vanuit rigide medische labels, maar vanuit de sociale context en de persoonlijke ervaringen van de patiënt.

23/05/2026

Gisteren deelde ik dat ik gevisiteerd zou worden door mijn beroepsvereniging.
Maar wat houdt dat nu precies in?
Een visitatie bij CAT Collectief Alternatieve Therapeuten is een kwaliteitscontrole en beroepsreflectie van mijn praktijk als therapeut.
Omdat ik een vergoedbare therapeut ben houdt dat het volgende in:
* controle of ik werkt volgens de eisen van de Wkkgz en de CAT-/GAT-beroepscode;
* bekijken van mijn praktijkvoering:
* cliëntendossiers
* intake en behandelplannen
* privacy/AVG
* informed consent
* klachtenregeling
* hygiëne en professionaliteit;
* check van mijn website en communicatie;
* het in gesprek gaan over mijn werkwijze, grenzen van mijn vakgebied en doorverwijzen;
*aandacht voor bijscholing, intervisie en professionele ontwikkeling.

Het is zeker geen examen, maar meer een collegiale kwaliteitscheck en ondersteuning. Bij CAT-vergoedbaar gebeurt dit meestal eens per 5 jaar, met een eerste visitatie vaak eerder na toelating en deze heb ik in 2021 gehad.
* documenten worden vooraf aanleveren of klaargelegd
* een gesprek met visiteurs
* een praktijk- en of online controle.
* daarna ontvang je een verslag met aandachtspunten of goedkeuring.

Dat gesprek vond vrijdag 22 mei plaats in mijn praktijk. En het was totaal anders dan vijf jaar geleden. Toen zaten we midden in de coronaperiode en moest alles online plaatsvinden. Bovendien had er toen nog geen echte opslag van herinneringen plaatsgevonden. Die ervaring had ik nu wél.

Dit zijn de regels waar ik me aan mag conformeren sinds ik me bij deze club heb aangesloten. In eerste instantie lijkt het iets praktisch: een lijstje afwerken, vragen beantwoorden, klaar. Maar wanneer je het niet alleen mentaal benadert, maar werkelijk aanwezig bent bij wat er vanbinnen gebeurt, ontstaat er iets anders.

Dan wordt zichtbaar welke oude patronen geraakt worden, welke emoties onder de oppervlakte leven en hoeveel ruimte er nog in jezelf nodig is om dat allemaal te kunnen dragen.

Het eerste wat ik tegenkwam was weerstand. Weerstand tegen regels, tegen autoriteit, tegen anderen die mij vertellen wat ik ‘moet’ doen. Fascinerend eigenlijk, wanneer je bereid bent eerlijk te kijken naar je onbewuste reacties.

Mijn eerste impuls was direct: “Dat doe ik niet, ik stap eruit.” Wegkijken. Wegbewegen. Vluchten uit de situatie voordat ik werkelijk hoefde te voelen wat er geraakt werd.
Een deel van mij wist heel goed wat er gebeurde, maar de impulsiviteit op dit thema was sterker.

De volgende beweging was het zoeken van bevestiging buiten mezelf. Ik raadpleegde een collega die hierin een andere keuze had gemaakt, waardoor ik mijn eigen reactie kon rechtpraten.
Toch voelde ik ergens daaronder dat het niet klopte. Niet omdat ik per se mee móést doen, maar omdat ik voelde dat ik opnieuw op het punt stond om de handdoek in de ring te gooien. Een patroon dat ik maar al te goed van mezelf ken.

Toen de eerste lading wat gezakt was, ben ik gaan zitten met de situatie. Wat werd er nu eigenlijk écht van mij gevraagd? Want vragen mag altijd. Daar zit iets wezenlijk anders in dan het gevoel hebben dat je iets moet. Op het moment dat iets als “moeten” voelt, lever je een deel van je autonomie in. Terwijl je bij een bewuste keuze juist in verbinding blijft met jezelf. Dat verschil werd ineens heel helder voelbaar.

Na die overdenking besloot ik het opnieuw aan te gaan. Niet vanuit druk, maar vanuit bewustzijn. Ik nam ruim de tijd om het plan en de vragenlijst door te nemen en af te handelen. En juist daarin lag opnieuw een oud patroon verscholen: het vooruit blijven schuiven van dingen, waardoor ik uiteindelijk weer in tijdsnood zou komen. Alleen al het herkennen daarvan bracht rust in mijn systeem.

Vanuit die rust kon ik ineens helder zien wat eerst aandacht nodig had. Zaken rondom de website bleken belangrijker dan ik eerder wilde erkennen. Daar had ik mijn webdesigner bij nodig, iemand met wie ik sinds het live gaan van de website geen contact had gehad. Juist door deze situatie ontstond er opnieuw verbinding.
Een fijn en eerlijk contact, waarin ik beter leerde voelen wat ik wel en niet kan vragen. En waarin die heerlijke Achterhoekse nuchterheid voelbaar werd: dat niet overal direct een factuur tegenover hoeft te staan.

Misschien zit daar nog wel de grootste beweging voor mij. Ervaren dat ik niet alles alleen hoef te doen. Dat ik hulp mag vragen aan mensen die ergens deskundig in zijn. Dat vragen niet hetzelfde is als afhankelijk zijn. Dat ik daarin steeds minder bang hoef te zijn. Ook dat zijn oude patronen, diep opgeslagen in het lichaam, op celniveau voelbaar aanwezig.

Het was bijzonder om opnieuw zo duidelijk te voelen hoeveel stress, paniek, angst en boosheid er nog op verschillende thema’s zit. Niet als iets dat weg moet, maar als iets dat zichtbaar wil worden. Juist door deze situatie aan te gaan, kwam ik weer een stukje dichter bij mijn eigen kern. Dichter bij mezelf.

En precies daar gaat psychosociaal lichaamsgericht werken voor mij over. Niet alleen begrijpen met je hoofd wat er gebeurt, maar het lichaam meenemen in het proces. Voelen waar spanning leeft, waar oude ervaringen zich hebben vastgezet en waar ruimte mag ontstaan voor iets nieuws. Dat is wat ik al jaren in mijn praktijk doe. Iedere keer opnieuw, met een beetje meer kennis, meer ervaring en vooral met alles wat ik eerst zelf bereid ben aan te kijken en te doorvoelen.

Vragen om bij stil te staan:
* Welke situatie roept bij jou direct weerstand op, nog voordat je werkelijk hebt gevoeld waar het over gaat?
* Wanneer voelt iets voor jou als een keuze, en wanneer als “moeten”?
* Welke oude patronen herken jij in het uitstellen, vermijden of wegvluchten uit situaties?
* Waar in je lichaam voel jij stress, boosheid of angst het sterkst aanwezig?
* Wat zou er gebeuren als je jezelf toestaat om hulp te vragen, zonder dat dit voelt als falen of afhankelijkheid?
* Hoe groot is jouw innerlijke ruimte om ongemak, emoties en verandering werkelijk te dragen?

* Voel je tijdens het lezen herkenning in jouw eigen processen, patronen of lichamelijke reacties? Merk je dat je steeds opnieuw tegen dezelfde thema’s aanloopt, terwijl je ergens voelt dat er meer onder zit dan alleen het mentale verhaal?
* Soms helpt het om daar niet alleen naar te kijken, maar samen te onderzoeken wat jouw lichaam je eigenlijk probeert te vertellen. Niet om jezelf te “fixen”, maar om meer bewustzijn, rust en ruimte in jezelf te creëren.
* Voel je nieuwsgierigheid of herkenning en wil je sparren of psychosociaal lichaamsgericht werken aansluit bij wat jij nu nodig hebt?
Dan ben je welkom om contact met me op te nemen. Samen kunnen we kijken waar je tegenaan loopt en wat jou kan ondersteunen in jouw proces.

Silvia
psychosociaal lichaamsgerichte therapeut