10/08/2026
के हो मुखमा बारम्बार घाउ आउने रोग??
बेचेट रोग (Behçet’s Disease)
के हो यो?? रोग:
बेचेट रोग एक दीर्घकालीन, पटक पटक बल्झिने (relapsing) systemic inflammatory disease रोग हो। यसले शरीरका विभिन्न भागका रक्तनलीमा सूजन गराउन सक्छ, त्यसैले यसलाई vasculitis को रूपमा पनि लिइन्छ। मुख तथा जननेन्द्रियमा पटक–पटक घाउ खटिरा आउने, आँखा पटक पटक सुन्निने रातो हुने दुख्ने तथा छालामा विभिन्न प्रकारका घाउ वा गाँठा देखिनु यसका प्रमुख विशेषता हुन्। कहिलेकाहीँ जोर्नी, स्नायु प्रणाली, रक्तनली र पाचन प्रणाली पनि प्रभावित हुन सक्छन्।
किन हुन्छ?:
बेचेट रोगको निश्चित कारण अझै पूर्ण रूपमा पत्ता लागेको छैन। शरीरको प्रतिरक्षा प्रणाली असामान्य रूपमा सक्रिय हुनु यसको मुख्य आधार मानिन्छ।
HLA-B51 नामक मार्करसँग यसको सम्बन्ध देखिए पनि HLA-B51 भएको प्रत्येक व्यक्तिलाई बेचेट रोग हुन्छ भन्ने होइन।
प्रमुख लक्षणहरू:
१. मुखमा घाउ (Oral ulcers)
बारम्बार मुखभित्र दुख्ने घाउ आउनु यसको सबैभन्दा सामान्य लक्षण हो। घाउ केही दिनदेखि केही हप्तासम्म रहन सक्छ र आफैं निको हुन सक्छ।
२. जननेन्द्रियमा घाउ (Ge***al ulcers)
लिंग, अण्डकोष वा योनी क्षेत्रमा दुख्ने घाउ आउन सक्छ। निको भएपछि दाग बस्न सक्छ।
३. आँखाको समस्या
आँखामा सूजन अर्थात् uveitis हुन सक्छ। आँखा रातो हुने, दुख्ने, प्रकाश सहन नसक्ने र दृष्टि धमिलो हुने जस्ता लक्षण देखिन सक्छन्। उपचार नगरेमा दृष्टिमा स्थायी असर पर्न सक्छ।
४. छालाका समस्या
खुट्टामा दुख्ने रातो गाँठा (erythema nodosum), acne-जस्ता घाउ तथा अन्य छालाका परिवर्तन देखिन सक्छन्।
५. जोर्नीको समस्या
घुँडा, खुट्टाका अन्य ठूला जोर्नी आदिमा दुखाइ र सूजन हुन सक्छ। प्रायः जोर्नीमा स्थायी क्षति कम हुन्छ।
६. रक्तनलीमा असर
ठूला तथा साना रक्तनलीमा सूजन भएर रगत जम्ने समस्या : deep vein thrombosis (DVT), thrombophlebitis, pulmonary artery aneurysm वा arterial aneurysm जस्ता गम्भीर समस्या हुन सक्छन्।
७. स्नायु प्रणालीमा असर
केही बिरामीमा टाउको दुख्ने, पक्षघात हुने बेहोस हुने,meningitis/encephalitis तथा टाउकोमा रगत जम्ने जस्ता समस्या हुन सक्छन्।
८. पाचन प्रणाली
पेट दुख्ने, पखाला तथा आन्द्रामा अल्सर हुन सक्छ।
रोग को निदान कसरी गरिन्छ?
बेचेट रोगका लागि एउटै निश्चित रगत जाँच छैन। निदान मुख्यतः लक्षण, शारीरिक परीक्षण र रोगको लक्षण हरुको आधारमा गरिन्छ।
अरु परीक्षणहरूमा:
CBC, ESR, CRP
- ANA तथा अन्य आवश्यक जाँचहरु
- HLA-B51
- आँखाको जाँच
- आवश्यकताअनुसार CT/MRI, Doppler वा angiography
- Pathergy test केही अवस्थामा निकै उपयोगी हुन सक्छ। यो छालामा सुई रोपेर गरिने साधारण जाँच हो।
HLA-B51 पोजेटिभ हुँदैमा रोग छ भन्न सकिँदैन।
उपचार:
उपचार रोगले कुन अंगलाई कति प्रभावित गरेको छ भन्ने कुरामा निर्भर हुन्छ।
यो रोग लागेमा बाथ रोक को चिकित्सक ले उपचार गर्नु पर्दछ।।
- Topical corticosteroid
- Colchicine
- आवश्यकताअनुसार अन्य बाथरोग का औषधि
- जस्तै स्टेरोइड वा अन्य ।
आँखा, स्नायु प्रणाली वा रक्तनलीजस्ता महत्वपूर्ण अंग प्रभावित भएमा आँखा , नसा को डाक्टर ले हेर्नु पर्दछ।
बेचेट रोग सामान्यतया बल्झिने प्रकृतिको हुन्छ। अर्थात् केही समय लक्षण धेरै हुने र केही समय कम हुने वा हराउने हुन सक्छन्। धेरै बिरामीमा रोग नियन्त्रण गर्न सकिन्छ। तर आँखाको सूजन, ठूलो रक्तनलीको समस्या तथा नसा स्नायु प्रणालीमाअसर भएमा गम्भीर परिणाम हुन सक्छ।
निष्कर्ष के?
यो रोगले एउटै अङ्गमा मात्र असर पुर्याउने नभएर विभिन्न अंगहरूमा असर गर्ने हुन्छ।तसर्थ रोग निको हुने अनि फेरि बल्झिने हुन् सक्छ।
रोग लागेमा राम्रो उपचार का साथै लामो समय औषधि सेवन गर्नु पर्दछ र अनुगमन पनि समयमै गर्नु पर्दछ।।
डा विनयकुमार रेग्मी
