08/06/2026
करैत (Common Krait): नेपालमा पाइने अत्यन्त विषालु रात्री सक्रिय सर्प
करैत नेपालमा पाइने एक अत्यन्त विषालु सर्प हो। यसको विष स्नायुतन्त्रमा असर गर्ने स्नायुविष (Neurotoxin) प्रकारको हुन्छ। यो सर्प प्रायः रातको समयमा सक्रिय हुन्छ र धेरैजसो सुतिरहेको मानिसलाई घरभित्रै टोक्ने गर्छ।
करैतको टोकाइको खास विशेषता भनेको सुरुमा पीडा नदेखिनु हो। टोकिएको थाहा पनि नपाई सुतिरहने अवस्था आउन सक्छ। तर केही घण्टाभित्रै बिरामीलाई बोल्न, निल्न र सास फेर्न गाह्रो हुन थाल्छ। समयमै उपचार नगरेमा यसले मृत्युसम्म पुर्याउन सक्छ।
सर्प किन टोक्छ?
कुनै पनि सर्पले मानिसलाई अनावश्यक रूपमा आक्रमण गर्दैन। जब उसले आफूलाई खतरा महसुस गर्छ, तब मात्रै टोक्छ। त्यसैले हामीले पनि सर्प नआओस् भन्नु भन्दा पनि, उसलाई हाम्रो वरिपरि आउन नदिन वातावरण तयार गर्नुपर्छ।
सर्पदंशबाट बच्ने सजिला उपायहरू:
• घर सफा राख्ने, विशेष गरी भुइँमा कपडा, झोला, जुत्ता अलपत्र नराख्ने।
• राति सुत्दा झ्याल–ढोका राम्रोसँग बन्द गर्ने।
• झुल प्रयोग गरेर सुत्ने, ओछ्यान तल र वरिपरि हेरेर मात्रै सुत्ने।
• कोठामा उज्यालो राख्ने — अँध्यारोमा करैत सक्रिय हुने सम्भावना बढी हुन्छ।
सर्पले टोकेको खण्डमा के गर्नुहोस्?
• झारफुक, तन्त्र–मन्त्र वा घरेलु जडिबुटीमा समय नफाल्नुहोस्।
• सकेसम्म सर्पको रंग, बनावट वा फोटो लिएर राख्नुहोस् – उपचारमा सहायता पुग्छ।
• तुरुन्त नजिकको Anti Snake Venom (ASV) उपलब्ध सरकारी अस्पताल वा स्वास्थ्य संस्थामा पुर्याउनुहोस्।
• बिरामीलाई सक्दो शान्त राख्ने प्रयास गर्नुहोस्, कम हिँड्ने र नचलाउने – यसले विषको फैलावट ढिलो पार्छ।
करैतजस्ता सर्पहरू सँगै बस्न नहुने भए पनि, तिनीहरूको व्यवहार बुझेर सजग भइयो भने, अनावश्यक डरभन्दा टाढा रही सुरक्षित जीवन बिताउन सकिन्छ।
- Dr Saroj Khanal "Ovels"
