08/09/2026
Rak jelita grubego – profilaktyka, diagnostyka i nowoczesne leczenie
Rak jelita grubego (RJK) należy do najczęstszych nowotworów złośliwych w Polsce i na świecie. Rozwija się najczęściej powoli, często przez wiele lat bez wyraźnych objawów. Jednak w wielu przypadkach można zapobiec jego powstaniu albo wykryć chorobę na bardzo wczesnym, dobrze rokującym etapie.
Jak często występuje?
Według danych GLOBOCAN 2022 na świecie rozpoznano około 1,93 mln nowych przypadków raka jelita grubego, a około 904 tys. osób zmarło z jego powodu. Rak jelita grubego jest trzecim najczęściej rozpoznawanym nowotworem na świecie i drugą najczęstszą przyczyną zgonów nowotworowych.
W Polsce w 2022 r. odnotowano około 18,8 tys. nowych zachorowań – 10,3 tys. u mężczyzn i 8,5 tys. u kobiet. Z powodu tego nowotworu zmarło niemal 12 tys. osób. Ryzyko zachorowania wyraźnie zwiększa się z wiekiem, ale choroba może wystąpić również u osób młodszych.
Jak rozwija się rak jelita grubego?
Wiele przypadków raka jelita grubego powstaje z polipów, czyli zmian rozwijających się w błonie śluzowej jelita. Początkowo polip może być całkowicie niegroźny i nie powodować żadnych dolegliwości. Niektóre polipy z czasem mogą jednak przekształcić się w raka.
Dlatego kolonoskopia ma wyjątkową wartość: pozwala nie tylko wykryć raka, ale również dzięki niej możemy znaleźć i usunąć zmiany przedrakowe, zanim staną się nowotworem.
Rak jelita grubego może długo nie dawać żadnych objawów, jednakże niepokój powinny wzbudzić przede wszystkim:
• krew w stolcu lub krwawienie z odbytu,
• utrzymująca się zmiana rytmu wypróżnień – biegunki, zaparcia lub ich naprzemienne występowanie,
• uczucie niepełnego wypróżnienia lub parcia na stolec,
• nawracające bóle lub dyskomfort brzucha,
• niewyjaśniona utrata masy ciała,
• osłabienie, męczliwość lub niedokrwistość.
Pojawienie się wyżej wymienionych objawów nie oznacza automatycznie raka, ale wymaga konsultacji lekarskiej.
Kto jest bardziej narażony?
Ryzyko wystąpienia raka zwiększają m.in. wiek, występowanie raka jelita grubego u bliskich krewnych, nieprawidłowa dieta, nadmierna masa ciała, mała aktywność fizyczna, palenie tytoniu i nadmierne spożywanie alkoholu. Istotne znaczenie mają również niektóre choroby jelit oraz predyspozycje genetyczne.
Kolonoskopia przesiewowa – najważniejsze badanie profilaktyczne
Kolonoskopia jest obecnie podstawowym badaniem diagnostycznym pozwalającym na wczesne wykrywanie raka i zmian przedrakowych jelita grubego. Podczas badania lekarz ogląda całą dostępną długość jelita, a w razie potrzeby może pobrać wycinek lub usunąć polip.
Badanie przesiewowe jest szczególnie istotne dla osób w wieku 50–65 lat, a także dla osób 40–49-letnich, których krewny pierwszego stopnia chorował na raka jelita grubego. W tym przypadku nie jest wymagane skierowanie.
U osoby bez dodatkowych wskazań i z prawidłowym wynikiem kolonoskopia przesiewowa jest zasadniczo powtarzana co 10 lat, natomiast przy wykryciu polipów lub innych nieprawidłowości termin kolejnego badania ustala lekarz indywidualnie.
Ważne: kolonoskopia przesiewowa jest przeznaczona dla osób bez objawów sugerujących chorobę nowotworową. Jeśli występują niepokojące objawy, należy zgłosić się do lekarza niezależnie od wieku.
Endoskopia zabiegowa – nie każdy guz wymaga operacji
Współczesna endoskopia pozwala w wybranych przypadkach usunąć zmianę nowotworową lub przednowotworową bez klasycznej operacji chirurgicznej.. O tym, czy jest to możliwe, decydują m.in. wielkość i wygląd zmiany, jej lokalizacja oraz prawdopodobna głębokość naciekania.
W zależności od charakteru zmiany stosuje się m.in.:
• polipektomię – usunięcie mniejszych polipów,
• EMR – endoskopową resekcję błony śluzowej, stosowaną m.in. w przypadku większych zmian powierzchownych,
• ESD – endoskopową dyssekcję podśluzówkową, umożliwiającą precyzyjne, często jednoczasowe usunięcie większych lub bardziej wymagających zmian,
• FTR – endoskopową resekcję pełnej grubości ściany jelita, stosowaną w wybranych, trudnych zmianach.
Europejskie Towarzystwo Endoskopii Gastrointestinalnej (ESGE) wskazuje, że większość powierzchownych zmian jelita grubego może być skutecznie leczona endoskopowo, natomiast ESD należy rozważyć w wybranych zmianach, szczególnie gdy istnieje podejrzenie ograniczonego naciekania podśluzówki lub gdy standardowa resekcja pętlą nie zapewni radykalnego usunięcia.
Najważniejsza zasada: decyzja pomiędzy leczeniem endoskopowym a operacją powinna być podejmowana indywidualnie, z uwzględnieniem obrazu endoskopowego, radiologicznego, wyniku histopatologicznego i oceny zaawansowania choroby.
Wczesne wykrycie ma ogromne znaczenie
Im wcześniej rak jelita grubego zostanie wykryty, tym większa jest szansa na skuteczne leczenie. W niektórych przypadkach odpowiednio wykonana resekcja endoskopowa może być jedynym potrzebnym leczeniem miejscowym, pozwalając uniknąć operacji i zachować ciągłość jelita.
Jeżeli choroba jest bardziej zaawansowana, leczenie może wymagać operacji oraz – zależnie od sytuacji – chemioterapii, radioterapii lub nowoczesnego leczenia systemowego. Plan terapii ustalany jest indywidualnie, często przez zespół specjalistów.
Nie czekaj na objawy.
Regularna kolonoskopia może zapobiec rozwinięciu się raka albo wykryć go wtedy, gdy możliwości skutecznego leczenia są największe i mniej inwazyjne.
Źródła statystyk i zaleceń: Krajowy Rejestr Nowotworów/Narodowy Portal Onkologiczny, NFZ oraz IARC/GLOBOCAN 2022; zalecenia ESGE dotyczące resekcji zmian jelita grubego.
https://youtu.be/JoKSX8ln5fQ?feature=shared
