08/08/2026
Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych (ZOMR)
🧠 Stan zapalny wywołany przedostaniem się drobnoustrojów do płynu mózgowo-rdzeniowego (PMR), obejmujący opony pajęczą i miękką oraz przestrzeń podpajęczynówkową. Nieleczony szerzy się na tkankę nerwową mózgu (zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych i mózgu).
🩸 Do zakażenia dochodzi najczęściej drogą krwi, rzadziej przez ciągłość, jako powikłanie infekcji ucha środkowego, zatok przynosowych lub urazu czaszki.
🦠 Czynniki wywołujące ZOMR to najczęściej wirusy (np. enterowirusy, wirus świnki, wirus kleszczowego zapalenia mózgu, adenowirus), bakterie (np. meningokoki, pneumokoki, Haemophilus influenzae typu b (Hib), paciorkowce, gronkowiec, krętki z rodzaju Borrelia, prątki gruźlicy), grzyby (np. Candida).
👨👩👧👦 Najczęstszy rezerwuar to ludzie (chorzy lub nosiciele), rzadziej zwierzęta dzikie i domowe.
🌬 Droga zakażenia – w zależności od patogenu droga kropelkowa, przez kontakt bezpośredni, wektory (komary, kleszcze), droga pokarmowa, rzadziej inne.
😷 Stopień i okres zakaźności zależą od etiologii – zakaźność duża zwykle w ZOMR wirusowych, mniejsza lub mała w przypadku bakteryjnych (np. w przypadku meningokoków konieczny jest bliski kontakt przez dłuższy czas) i grzybiczych.
🧠 Obraz kliniczny ZOMR jest niejednorodny i zależny od wieku chorego.
Klasyczne objawy ZOMR to:
- ból głowy (silny, pulsujący lub rozpierający, nie ustępuje po lekach przeciwbólowych), nudności i wymioty
-gorączka >39°C, światłowstręt, przeczulica, drażliwość
-pobudzenie psychoruchowe i zaburzenia świadomości (do śpiączki włącznie), napady padaczkowe (drgawki), niedowłady
Objawy typowe stwierdzane u dzieci starszych i dorosłych, często są nieobecne u najmłodszych pacjentów. W 1. roku życia choroba może się objawiać gorączką lub hipotermią, dusznością, żółtaczką, zmniejszonym łaknieniem, wymiotami, biegunką, drgawkami, drażliwością lub apatią. Napady nasilonego niepokoju lub nieukojonego płaczu mogą stanowić objawy wzmożonego ciśnienia śródczaszkowego w tej grupie wiekowej.
🤒 Przebieg kliniczny ZOMR również może być różny. Choroba może rozwijać się powoli, w ciągu kilku dni, może też mieć gwałtowny przebieg, z objawami posocznicy i szybkim pogarszaniem się stanu ogólnego w ciągu kilku godzin.
☠️ Ryzyko i nasilenie powikłań jest większe w przypadku ropnego i bakteryjnego nieropnego ZOMR (gruźlica, listerioza) oraz grzybiczych ZOMR niż w przypadku zapaleń wirusowych: stan padaczkowy (w ostrym okresie) i padaczka, wodogłowie, obrzęk mózgu, niedowład lub porażenie spastyczne, upośledzenie funkcji poznawczych i zaburzenia mowy, niepełnosprawność intelektualna, upośledzenie słuchu (do głuchoty włącznie), ropień mózgu, tętniak pozapalny, poprzeczne zapalenie rdzenia kręgowego, zaburzenia czynności zwieraczy.
Jak można ochronić się przed ZOMR?
💉 Szczepiąc się przeciwko: pneumokokom, meningokokom, Hib i gruźlicy (tylko dzieci), śwince i ospie wietrznej, poliomyelitis, KZM, japońskiemu zapaleniu mózgu.
💊 Profilaktyka farmakologiczna wskazana w wybranych przypadkach po bliskim kontakcie z chorym na ropne ZOMR wywołane przez meningokoki i Hib.