29/08/2026
„Wszystko zaczyna się w głowie”.
To zdanie od dawna mnie uwiera, bo brzmi niewinnie, a jednak przemyca bardzo uproszczoną wizję człowieka taką, w której psychika staje się początkiem i przyczyną wszystkiego, a wystarczająco silna myśl miałaby niemal magiczną moc zmieniania rzeczywistości.
Tymczasem człowiek nie zaczyna się w głowie.
Zaczyna się znacznie wcześniej w ciele, w relacji z pierwszymi ważnymi osobami, w sposobie, w jaki był dotykany, uspokajany, karmiony, widziany albo niewidziany, w tym, czy jego potrzeby znajdowały odpowiedź, czy raczej musiał nauczyć się je wyciszać, odkładać albo przestać rozpoznawać.
Zaczyna się w doświadczeniu, które nie zawsze od początku ma słowa i nie zawsze jest dostępne świadomości, a jednak zostawia ślad; w tym, co wydarza się pomiędzy człowiekiem a światem, zanim jeszcze pojawi się możliwość powiedzenia: „taki właśnie jestem”.
To, co później nazywamy naszymi przekonaniami, schematami, reakcjami czy sposobem myślenia, często nie jest więc początkiem historii, ale jej kolejną warstwą czymś, co powstało jako odpowiedź na wcześniejsze doświadczenia i miało kiedyś jakiś sens, nawet jeśli dziś przynosi cierpienie.
Dlatego nie zawsze możemy po prostu „zmienić myślenie”, bo myśl nie powstała w próżni; za nią może stać pamięć relacji, lęk zapisany w ciele, potrzeba ochrony, dawne doświadczenie odrzucenia, wstyd, którego nikt wtedy nie pomógł pomieścić, albo sposób bycia ze sobą, którego człowiek nauczył się bardzo wcześnie, żeby móc przetrwać w świecie takim, jaki wówczas miał.
I być może właśnie dlatego psychoterapia nie polega na tym, żeby nauczyć człowieka myśleć „pozytywnie”, lecz na tym, żeby wspólnie przyjrzeć się temu, skąd właściwie wzięło się to, co dziś myśli, czuje i robi.
Bo zanim zapytamy: „Co masz w głowie?”, warto czasem zapytać: „Co musiało się wydarzyć, żebyś właśnie w taki sposób zaczął o sobie myśleć?”
Nie wszystko zaczyna się w głowie.
Czasem głowa jest tylko miejscem, w którym po latach próbujemy zrozumieć coś, co zaczęło się dużo wcześniej.
____________________
Ola Przybyła -psycholożka psychoterapeutka