24/08/2026
📓 Każdy kto czytał bestseller pt. „Cesarz wszech chorób. Biografia raka”, autorstwa światowej sławy hematologa, onkologa Siddharthy Mukherjee, zdumiał się zapewne czytając fragment: „Ojciec Sidneya (Farbera), polski flisak Szymon Farber , wyemigrował do Ameryki pod koniec XIX w. i został agentem ubezpieczeniowym”.
🩺Każdy naukowiec i lekarz na świecie poświęcający się walce z nowotworami litymi i nowotworami krwi, doskonale zna przełomowe odkrycia dr Sidneya Farbera. Dziś kojarzony jest głównie z noszącym jego imię Instytutem Onkologicznym Dana Farber Cancer Institute w Bostonie, w którym staż odbywał Dyrektor ds. Nauki w naszym Instytucie - prof. Przemysław Juszczyński.
💬 Według zachowanych danych genealogicznych ojciec Farbera, urodził się w 1872 r. w Łączanach koło Wadowic, w rodzinie żydowskiej od pokoleń związanej z Polską. To oczywiście tylko ciekawostka, ale warto ją przypomnieć specjalistom i pasjonatom hematologii.
Dr Sidney Farber był amerykańskim patologiem dziecięcym. Był do głębi poruszony i sfrustrowany liczbą dzieci umierających na białaczkę. Sto lat temu śmierć, często bolesna, następowała zwykle w ciągu kilku tygodni od postawienia diagnozy.
Dziś to choroba przewlekła, którą można wyleczyć lub kontrolować (zależnie od jej typu), ale przez wiele dziesięcioleci białaczka była symbolem zupełnej bezsilności medycyny.
🩸 Dlatego w 1947 r. Sidney Farber zdecydował się na zmianę specjalizacji, porzucił wykonywanie sekcji zwłok mając nadzieję na opracowanie skutecznej terapii i potencjalnego lekarstwa na białaczkę dziecięcą. Postanowił znaleźć środek chemiczny, który mógłby zniszczyć nieprawidłowe komórki powodujące białaczkę. Wcześniejsze badania przeprowadzone w czasie wojny wykazały, że różne rodzaje anemii można było wyleczyć za pomocą witaminy B12 i kwasu foliowego. Opierając się na swojej wiedzy o kwasie foliowym i jego roli w tworzeniu komórek nowotworowych, Farber uważał, że jeśli lek mógłby chemicznie zablokować ten proces, to jednocześnie zahamowałby produkcję szpiku kostnego.
Zimą 1947 roku Farber leczył aminopteryną 16 dzieci z ostrą białaczką limfoblastyczną, a u 10 z nich uzyskał czasową remisję. Badanie to uznano za pierwszą w historii udaną remisję białaczki, co dało podwaliny pod nowoczesną chemioterapię.
📣 Na kongresie hematologów 25 sierpnia 1948 r. dr Farber nie mógł ogłosić sukcesu w wyleczeniu białaczki, ale mógł po raz pierwszy w dziejach medycyny ogłosić dowód, że za pomocą substancji chemicznej można wywołać remisję białaczki, a to zupełnie zmieniło sposób myślenia o chorobie i spowodowało swego rodzaju przewrót kopernikański w hematologii.
Białaczki nie można przecież było wyciąć chirurgicznie jak inne nowotwory, zatem podanie „chemii” było absolutnym przełomem.
Toksyczną aminopterynę zastąpiono potem jej mniej toksycznym krewnym - metotreksatem, który do dziś należy do podstawowych leków medycyny.
Sidney Farber był jednym z ojców nowoczesnej chemioterapii nowotworów. To on zapoczątkował jej rozwój oparty na antymetabolitach, oraz stworzył fundamenty hematologii-onkologii dziecięcej jako odrębnej dziedziny. Poza tym znacząco przyczynił się do rozwoju idei leczenia skojarzonego i systemowego podejścia do raka. Odegrał też dużą rolę w budowaniu społecznego i politycznego wsparcia dla badań nad rakiem nie tylko w USA.
Farber wyprzedzał wizjonerstwem swoje czasy. Wdrożony przez niego regularny kontakt między pacjentem a pracownikiem medycznym był wówczas czymś niespotykanym. Dziś jest to powszechna praktyka. To Farber zdecydował, że wszystkie usługi dla pacjenta i jego rodziny – opieka kliniczna, żywienie, pomoc socjalna, poradnictwo – powinny być świadczone w jednym miejscu – w szpitalu. Wszystkie decyzje odnośnie pacjenta powinny być podejmowane zespołowo.
Odkrycia w medycynie to zasługa takich właśnie wizjonerów.
❤ Dobrze wiedzieć, że jeden z nich pochodził też z polskiej ziemi.
