11/12/2025
Fobia społeczna
Według DSM-V fobia społeczna polega na występowaniu dokuczliwego lęku przed co najmniej jedną specyficzną sytuacją społeczną. Ludzie cierpiący na fobię społeczną obawiają się dokładnej obserwacji, bądź negatywnej oceny ze strony innych. Towarzyszy im także lęk przed zachowaniem się w zawstydzający, czy też powodujący wykluczenie społeczne sposób. Dlatego też, osoby z fobią społeczną często unikają sytuacji społecznych z obawy przed cierpieniem psychicznym.
Fobia społeczna pojawia się w którymś momencie życia u 12% populacji, zaś około 60 % pacjentów chorujących na to zaburzenie stanowią kobiety. Okazuje się, że fobia ta występuje najczęściej wśród młodych dorosłych. Liczniejsze przypadki diagnozy obserwuje się u osób mniej wyedukowanych, a także singli.
Fobia społeczna podnosi ryzyko opuszczenia szkoły oraz pracy, bezrobocia, korzystania z opieki społecznej. Związana jest ona z większą zależnością finansową oraz zwiększoną częstotliwością myśli samobójczych.
Uogólniona postać fobii społecznej charakteryzuje się najostrzejszymi objawami , często niesie za sobą również problemy w relacjach rodzinnych, romantycznych oraz kłopoty z korzystaniem z alkoholu.
Osoby z uogólnioną postacią społecznego zaburzenia lękowego przejawiają znaczny strach w większości sytuacji społecznych.
Skąd bierze się fobia społeczna?
❕Funkcjonowanie biologiczne
Wiele badań potwierdziło występowanie zwiększonej aktywacji ciała migdałowatego oraz otaczającej go kory mózgowej u osób z fobią społeczną wystawionych na działanie silnie emocjonalnych bodźców.
Zwiększona aktywacja tych obszarów związana jest z nasileniem objawów fobii społecznej.
Funkcjonowanie systemów neuroprzekaźników t.j. norepinefryna, dopamina, GABA, glutaminian czy serotonina również jest zaburzone u osób ze społecznym zaburzeniem lękowym.
❕Dziedziczenie genetyczne
Niezwykle istotna w dziedziczeniu fobii społecznej jest zmienna temperamentalna zwana zahamowaniem behawioralnym. Polega ono na występowaniu powtarzających się schematów behawioralnych, fizjologicznych i emocjonalnych. Zahamowanie behawioralne u dzieci charakteryzuje się nieśmiałością w stosunku do nieznajomych osób oraz występowaniem powściągliwości i wycofania w kontakcie z nowymi obiektami i sytuacjami.
U dzieci w wieku 2-6 lat, które mają wysoki poziom zahamowania behawioralnego występuje trzykrotnie wyższe prawdopodobieństwo wystąpienia fobii społecznej w przyszłości.
❕Psychologiczne czynniki predestynujące do wystąpienia fobii społecznej to:
1️⃣ Znęcanie się w dzieciństwie:
Związane jest z nasileniem objawów, upośledzeniem funkcjonowania i spadkiem odczuwanego poziomu życia u dorosłych z fobią społeczną.
Takie doświadczenia z dzieciństwa jak przemoc psychiczna i zaniedbanie emocjonalne są silnymi predyktorami późniejszego wystąpienia nasilonych objawów fobii społecznej.
2️⃣ Zastraszanie (bullying) w dzieciństwie i okresie dojrzewania:
Wykazano związek między wspomnieniami dotyczącymi doświadczenia bullyingu w dzieciństwie a występowaniem fobii społecznej w dorosłości.
3️⃣ Doświadczenie traumatyczne:
Fobia społeczna może powstać w wyniku warunkowania – doświadczenia towarzyskiego upokorzenia, klęski, krytycyzmu.
poczucie braku kontroli i nieprzewidywalności
Bardzo częste w przypadku doświadczenia nieprzewidywalnych i silnie stresujących zdarzeń, np. rozwodu rodziców, wykorzystania seksualnego.
4️⃣ Poczucie braku kontroli i nieprzewidywalności może powodować zachowania nieasertywne oraz uległe, które bardzo często występują u osób z fobią społeczną, głównie u tych, które doświadczyły prawdziwej porażki społecznej. Takie doświadczenie klęski napędza spiralę lęku oraz uległości.
Dlatego też fobia społeczna po części może wynikać z wychowywania przez nadopiekuńczych rodziców.
❕Poznawcze czynniki sprawcze powstawania i utrzymywania się symptomów fobii społecznej
1️⃣ spodziewanie się odrzucenia lub negatywnej opinii ze strony innych ludzi
2️⃣ przypuszczanie, że osoby z fobią w towarzystwie innych ludzi będą się zachowywać niedopuszczalnie, niezręcznie (powoduje to strach przed odrzuceniem)
3️⃣ negatywny dialog wewnętrzny – katastrofizacja na temat tego, co mogą pomyśleć inni oraz przesadna samokrytyka
4️⃣ hiperfiksacja na reakcjach swojego ciała oraz wymyślonym obrazie „Ja”
Te i inne poznawcze czynniki przeszkadzają w kontaktach z innymi ludźmi. Mogą sprawiać, że uwaga osób z fobią społeczna jest niezwykle rozproszona, co powoduje problem z podtrzymaniem interakcji z ludźmi. Może to zwrotnie napędzać myśli o nieumiejętności funkcjonowania w sytuacjach społecznych i dodatkowo zwiększać lęk oraz symptomy fobii społecznej.
❕Fobia społeczna nie zawsze występuje jako samodzielna jednostka chorobowa. Zaburzenia współwystępujące z fobią społeczną to: agorafobia, zaburzenie paniczne, zaburzenie lękowe uogólnione, depresja, zaburzenia dysmorficzne, zaburzenia psychotyczne, autyzm, zaburzenia osobowości, zaburzenia odżywiania itd.
❕Leczenie fobii społecznej
Leczenie fobii społecznej polega na zastosowaniu technik restrukturyzacji poznawczej (głównie w terapii poznawczo - behawioralnej) w celu identyfikacji negatywnych automatycznych myśli kryjących się za symptomami fobii społecznej.
Proces leczenia może obejmować zadawanie pytań podważających myślenie. Polega on również na manipulowaniu punktem skupiania uwagi oraz modyfikowaniu zniekształconego obrazu siebie.
Istotnym elementem, mogącym pomóc osobom z fobią społeczną, jest terapia ekspozycyjna na sytuację lękotwórczą, a także konfrontowanie pacjenta z sytuacjami lękowymi i testowanie konsekwencji różnych interwencji behawioralnych.
Bibliografia:
Butcher J. N., Hooley J. M., Mineka S. (2017), Psychologia zaburzeń, Sopot, GWP
Schneier, F., Goldmark, J. (2015). Social anxiety disorder. Anxiety disorders and gender, 49-67.
