06/05/2026
W procesie budowania odporności psychicznej ogromną rolę odgrywa to, jak człowiek interpretuje to, co mu się przytrafia. Innymi słowy: nie tylko samo doświadczenie ma znaczenie, ale też to, jak je rozumiemy i oceniamy.
Ludzie bardzo różnie reagują na trudne lub nieprzyjemne sytuacje. Dla jednych mogą one być czymś, co da się stopniowo „przetrawić” i włączyć do doświadczenia, dla innych mogą mocno zaburzać poczucie równowagi i utrudniać adaptację.
Duże znaczenie ma tu kilka rzeczy:
• jak bardzo dane wydarzenie jest dla nas silne,
• na ile jest zaskakujące lub nieprzewidywalne,
• oraz jak bardzo wiąże się z poczuciem bólu lub dyskomfortu (nie tylko fizycznego, ale też emocjonalnego).
Takie trudne doświadczenia mogą wpływać na to, jak działa nasza uwaga i sposób myślenia.
Na co dzień nasz mózg działa w oparciu o przewidywania, czyli pewne „wewnętrzne założenia” o tym, co się wydarzy. Dzięki temu możemy planować i działać w sposób uporządkowany (to tzw. myślenie „odgórne”, oparte na celach i interpretacji).
Jednak w sytuacji silnego stresu lub zagrożenia ten sposób działania może zostać osłabiony. Wtedy bardziej zaczynamy reagować „tu i teraz” na bodźce z otoczenia, a więc bardziej emocjonalnie, automatycznie, czasem też impulsywnie (czyli bardziej „oddolnie”).
W praktyce oznacza to, że:
• zamiast spokojnie analizować sytuację, łatwiej reagujemy na to, co nas najbardziej pobudza,
• trudniej utrzymać koncentrację na celu,
• a emocje, zwłaszcza lęk, zaczynają mocniej kierować uwagą.
Lęk ma tu szczególną rolę, bo zawęża uwagę i sprawia, że trudniej korzystać z bardziej „świadomego”, refleksyjnego sposobu myślenia. W efekcie w sytuacjach przeciążenia emocjonalnego tracimy część zdolności do spokojnej oceny sytuacji i regulowania własnych reakcji.
Na podst.: Yao, Z.-F., & Hsieh, S. (2019). Neurocognitive Mechanism of Human Resilience: A Conceptual Framework and Empirical Review. International Journal of Environmental Research and Public Health, 16(24), 5123. https://doi.org/10.3390/ijerph16245123
Photo by Monamie Chakravarti from Pexels: https://www.pexels.com/photo/pink-flower-growing-on-concrete-wall-36500350/