14/07/2026
żródło: Strona | 𝗣𝘀𝘆𝗰𝗵𝗼𝗗𝘆𝗻𝗮𝗺𝗶𝗰𝘀 𝗟𝗮𝗯 Nowa Publikacja
𝗗𝗹𝗮𝗰𝘇𝗲𝗴𝗼 𝗻𝗶𝗲 𝗸𝗮ż𝗱𝗲 𝘁𝗿𝗮𝘂𝗺𝗮𝘁𝘆𝗰𝘇𝗻𝗲 𝗱𝗼ś𝘄𝗶𝗮𝗱𝗰𝘇𝗲𝗻𝗶𝗲 𝗽𝗿𝗼𝘄𝗮𝗱𝘇𝗶 𝗱𝗼 𝗽𝘀𝘆𝗰𝗵𝗼𝗽𝗮𝘁𝗼𝗹𝗼𝗴𝗶𝗶?
Dlaczego jedni po doświadczeniu traumy rozwijają depresję lub zaburzenia osobowości, a inni nie?
Trauma relacyjna – zwłaszcza doświadczana ze strony osoby, której ufamy lub od której jesteśmy zależni (tzw. betrayal trauma, trauma zdrady) – od dawna uznawana jest za jeden z najważniejszych czynników ryzyka problemów psychicznych. Nadal jednak nie do końca wiadomo, jakie mechanizmy psychologiczne sprawiają, że doświadczenie traumy jest związane z późniejszymi trudnościami w funkcjonowaniu. Nasze najnowsze badanie miało odpowiedzieć właśnie na to pytanie.
⸻
𝗝𝗮𝗻́𝗰𝘇𝗮𝗸, 𝗠. 𝗢., 𝗚𝗮𝗴𝗹𝗶𝗮𝗿𝗱𝗶𝗻𝗶, 𝗚., 𝗞𝗮𝗺𝘇𝗮, 𝗔., 𝗖𝗼𝗹𝗹𝗶, 𝗔., 𝗙𝗼𝗻𝗮𝗴𝘆, 𝗣., & 𝗡𝗼𝗹𝘁𝗲, 𝗧. (𝟮𝟬𝟮𝟲).
Betrayal trauma and adult mental health: The role of mentalizing and dissociation. PLOS ONE.
⸻
Przebadaliśmy 209 dorosłych osób pochodzących zarówno z populacji klinicznej, jak i ogólnej. Interesowało nas, czy trauma zdrady doświadczona w dzieciństwie i w dorosłości wiąże się z nasileniem objawów depresji oraz poziomem funkcjonowania osobowości zgodnym z modelem ICD-11. Sprawdzaliśmy również, czy związek ten wyjaśniają dwa procesy psychologiczne: hipomentalizacja (trudność w rozumieniu stanów psychicznych) oraz dysocjacja.
𝗖𝗼 𝗽𝗼𝗸𝗮𝘇𝗮ł𝘆 𝘄𝘆𝗻𝗶𝗸𝗶?
◼︎ Analizy pokazały, że po uwzględnieniu tych procesów psychologicznych związek między traumą a psychopatologią przestawał być istotny statystycznie. Innymi słowy, związek ten był przede wszystkim wyjaśniany przez procesy psychologiczne: mentalizację i dysocjację.
◼︎ Oba mechanizmy okazały się istotne, jednak hipomentalizacja konsekwentnie wyjaśniała większą część efektów pośrednich niż dysocjacja, zarówno w przypadku depresji, jak i funkcjonowania osobowości.
◼︎ Model wyjaśniał 46% zróżnicowania objawów depresji oraz 57% zróżnicowania poziomu funkcjonowania osobowości, co wskazuje na dużą rolę analizowanych procesów psychologicznych. Te wyniki sugerują, że zaburzenia mentalizacji, i w mniejszym stopniu tendencja do dysocjacji, mogą być kluczowymi procesami łączącymi traumę relacyjną z nasileniem objawów depresji oraz trudnościami w funkcjonowaniu osobowości.
𝗖𝘇𝘆 𝗺𝗼𝗺𝗲𝗻𝘁 𝘄𝘆𝘀𝘁ą𝗽𝗶𝗲𝗻𝗶𝗮 𝘁𝗿𝗮𝘂𝗺𝘆 𝗺𝗮 𝘇𝗻𝗮𝗰𝘇𝗲𝗻𝗶𝗲?
Zakładaliśmy, że trauma z dzieciństwa będzie silniej wiązać się z zaburzeniami osobowości, natomiast trauma doświadczona w dorosłości – przede wszystkim z depresją.
Wyniki częściowo potwierdziły tę hipotezę. Trauma zdrady doświadczona w dorosłości była silniej związana z nasileniem objawów depresji niż trauma z dzieciństwa. Jednocześnie zarówno trauma z okresu dzieciństwa, jak i z dorosłości były w podobnym stopniu powiązane z poziomem funkcjonowania osobowości.
Sugeruje to, że relacyjne doświadczenia traumatyczne w dorosłości mogą wiązać się nie tylko z aktualnym nasileniem objawów depresji, ale również z trudnościami osobowościowymi. W obu przypadkach zależności te były wyjaśniane przede wszystkim przez procesy psychologiczne – zwłaszcza trudności w mentalizacji, a w mniejszym stopniu przez dysocjację.
𝗢𝗴𝗿𝗮𝗻𝗶𝗰𝘇𝗲𝗻𝗶𝗮
Badanie miało charakter przekrojowy, dlatego nie pozwala określić kierunku zależności ani wyciągać wniosków przyczynowo-skutkowych. Wszystkie zmienne oceniano metodą samoopisową, a doświadczenia traumatyczne były raportowane retrospektywnie.
𝗗𝗹𝗮𝗰𝘇𝗲𝗴𝗼 𝘁𝗼 𝘄𝗮ż𝗻𝗲 𝗱𝗹𝗮 𝗽𝗿𝗮𝗸𝘁𝘆𝗸𝗶?
Wyniki wspierają współczesne modele psychoterapii, które zakładają, że skuteczna pomoc po traumie nie polega wyłącznie na pracy nad samymi wspomnieniami traumatycznych doświadczeń. Równie ważne jest odbudowywanie zdolności do rozumienia emocji, myśli i intencji oraz ograniczanie procesów dysocjacyjnych. To właśnie te mechanizmy mogą stanowić wspólny, transdiagnostyczny szlak prowadzący od traumy relacyjnej do różnych form psychopatologii.
