24/10/2025
Poznajcie historię kolejnego żołnierza pochodzącego z Krościenka Wyżnego – oficera, majora, ale przede wszystkim artylerzysty. Przed Państwem mjr. Jan Marszałek.
Nasz dzisiejszy Bohater przyszedł na świat 17 lipca 1892 r. w Krościenku Wyżnym, które w tamtym okresie znajdowało się w Województwie Lwowskim. Był synem Tomasza i Konstancji z Barglów.
Będąc w 6 klasie gimnazjum należał do tzw. kół kształceniowych pod nazwą „Promień”, a następnie „Demokratyczne”. Ich celem było nie tylko kształtowanie osobowości, ale przede wszystkim krzepienie ducha narodowego i miłości do Ojczyzny. W listopadzie 1913 r. został członkiem Związku Strzeleckiego „Strzelec”, gdzie zajęcia prowadzone były przez p. Dziobka – profesora gimnastyki Szkoły Powszechnej w Gorlicach. Po ukończeniu Szkoły Powszechnej w Krośnie wstąpił do 8. klasy gimnazjum w Jaśle. Egzamin dojrzałości zdał w Gorlicach w 1914 r.
Posiadając przygotowanie wojskowe oraz patriotyczne, które zdobył przez półroczną przynależność do związku „Strzelec” wstąpił 8 sierpnia 1914 r. do formujących się w Krakowie oddziałów Legionów Polskich (wspólnie z kolegami: dr Żywcem oraz dr Kasprzakiem), a już po niespełna półtora miesiącu zasilił, wraz z oddziałem uzupełniającym dowodzonym przez por. Bolesławicza, 1. Brygadę Legionów.
Po kilkutygodniowym przeszkoleniu w Krakowie, wraz z I oddziałem uzupełniającym I Brygadę Legionów, w dniu 20 września 1914 r. został wcielony do VI Batalionu I Brygady Legionów, służąc pod rozkazami m.in.: kpt Kazimierza Piątka (ps. Herwin, rannego podczas walk o wzgórze Kozinek-Płaczkowice w bitwie pod Konarami 19 maja 1915 roku, w wyniku czego zmarł następnego dnia w szpitalu wojskowym w Pęcławicach Górnych wraz z czterema innymi oficerami), czy kapitanem Albinem Fleszarem (ps. Satyr., urodzonym w Kąkolówce późniejszym majorze Legionów Polskich, który popełnił we wrześniu, bądź listopadzie 1916 r. samobójstwo w wyniku przyjęcia przez Austriaków wniosku Józefa Piłsudskiego o dymisję z dnia 26 września 1916 r.
Został przydzielony do 4 kompanii 6. Batalionu 1 Brygady Legionów Polskich, z którym brał udział w bitwach pod: Laskami i Krzywopłotami, gdzie w listopadzie 1914 r. został ranny, co zmusiło go do odbycia trwającego cztery miesiące okresu rekonwalescencji.
Po powrocie do pełni sił stawił w 1 Pułku Artylerii Polowej legionów, aby poprzez służbę w 3 i 4 batalionie powrócić wraz z formacją legionami do Ojczyzny.
Po wydaniu w roku 1916 aktu 5 listopada niemiecki generał-gubernator Hans Hartwig von Beseler rozpoczął wiosną 1917 organizowanie Polskiej Siły Zbrojnej (niem. Polnische Wehrmacht) i postanowił w jej skład włączyć Legiony Polskie. Spowodowało to konieczność złożenia przysięgi na wierność cesarzowi Niemiec Wilhelmowi II. Józef Piłsudski zalecił legionistom, by nie składali przysięgi. Większość żołnierzy I i III Brygady demonstracyjnie uchyliła się od niej 9 lipca 1917. Po tzw. Kryzysie przysięgowym, Jan Marszałek wstąpił do armii austriackiej, gdzie w raz z innymi towarzyszami broni ukończył naukę w Szkole Oficerskiej Artylerii w Preszburgu, trwającą od stycznia do kwietnia 1918 r.
W okresie od 1 maja 1918 r. do 30 października 1918 r. służył w stopniu chorążego w 30. Pułku Artylerii Polowej, natomiast w listopadzie 1918 r. wstąpił do formujących się oddziałów artylerii w Przemyślu, w którego zdobyciu i obronie brał czynny udział, a następnie w 1 Pułku Artylerii Polowej gen. Knolla-Kownackiego brał udział w zdobyciu Lwowa oraz walkach do dnia 10 stycznia 1919 r.
Został mianowany podporucznikiem, biorąc czynny udział w formowaniu się 3. Pułku Artylerii Polowej formującego się pod dowództwem gen. Rożena, gdzie po sformowaniu w ciągu kilku dni wyruszył na front, będąc 1-wszym oficerem baterii, dowódcą której był płk. dypl. Jerzy Englisch. W tej jednostce, przemianowanej w późniejszym czasie na 4. Pułk Artylerii Polowej, służył w walkach frontowych podczas wojny Polsko-Ukraińskiej, walcząc m.in. pod: Magierowem, Niemirowem, Sądową-Wiśnią, Nowym Miastem. Pod koniec września 1919 r., 3 Pułk Artylerii Polowej w połączeniu z 11 Pułkiem Artylerii Polowej został przemianowany w 4 Pułk Artylerii Polowej. To w tej jednostce, pełniąc funkcję 1-wszego oficera brał czynny udział w wojnie Polsko-Bolszewickiej (aż do zawieszenia broni w październiku 1920 r.). Uczestniczył wówczas w kontrofensywie na Kijów, froncie Litewsko-Białoruskim.
W okresie od lutego do maja 1921 r. ukończył kurs dowódców baterii w Toruniu, a następnie dowodził baterią jako porucznik w 4 Pułku Artylerii Polowej. do końca marca 1922 r. Kolejne trzy miesiące, tj. do czerwca 1922 r. pełnił służbę w 1 Pułku Artylerii Polowej Legionów w Grodnie. W okresie od czerwca 1922 r. do lipca 1926 r., służył jako dowódca baterii w 1 Pułku Artylerii Górskiej w Przemyślu. W lipcu 1926 r. został przeniesiony do 10 Pułku Artylerii Ciężkiej, gdzie służył w stopniu kapitana, pełniąc w zastępstwie obowiązki dowódcy I dywizjonu.
Warto zaznaczyć, iż Jan studiował przez dwa i pół roku prawo na Uniwersytecie Jagiellońskim, zdobywając wykształcenie w czasie odbywania służby frontowej, korzystając z urlopu szkoleniowego i wypoczynkowego).
[CDN...]
fot. "Z Krościenka Wyżnego ku niepodległości : Lotna Kompania 4. Dywizji Piechoty porucznika Maczka w walkach o granice odrodzonego państwa polskiego" J. Ślączka.
Oprac. Mt. Liput
