30/03/2026
30 marca obchodzimy Światowy Dzień Choroby Afektywnej Dwubiegunowej (zwanej w skrócie ChAD).
Choroba afektywna dwubiegunowa (ChAD), określana także jako zaburzenia afektywne dwubiegunowe (w przeszłości nazywana chorobą lub psychozą maniakalno-depresyjną czy cyklofrenią), charakteryzuje się występowaniem epizodów depresji, manii/hipomanii lub epizodów mieszanych. Pomiędzy tymi epizodami zwykle występują okresy remisji, tj. całkowitego braku objawów lub utrzymywania się nielicznych objawów o niewielkim nasileniu.
Choroba afektywna dwubiegunowa to druga co do częstości przyczyna niezdolności do pracy z powodów psychiatrycznych. Rozpoczyna się najczęściej w młodym wieku (przed 35. rokiem życia), co w połączeniu z bardzo dużą nawrotowością objawów przyczynia się do poważnych, negatywnych konsekwencji we wszystkich aspektach życia chorego (funkcjonowanie społeczne, rodzinne, zawodowe, kondycja ekonomiczna, możliwość realizowania swojego potencjału intelektualnego).
Choroba afektywna dwubiegunowa jest chorobą przewlekłą i nawracającą, która wymaga terapii, a leczenie może być skuteczne. Odpowiednie i systematyczne leczenie może przynieść długotrwałe remisje objawowe i powrót do normalnego, satysfakcjonującego życia.
💡Jakie są objawy choroby afektywnej dwubiegunowej?
📌Epizod depresyjny przejawia się stopniowo obniżającym się nastrojem, czyli smutkiem, utratą radości i cieszenia się tym, co do tej pory sprawiało radość, utratą zainteresowań. U pacjenta z depresją w przebiegu choroby afektywnej dwubiegunowej, zwłaszcza po wcześniejszym epizodzie manii/hipomanii, szczególnie wyraźnie odczuwalny może być spadek energii i aktywności życiowej.
Objawia się to:
• poczuciem stopniowej utraty energii życiowej, zmęczeniem, trudnością w rozpoczynaniu czy podejmowaniu nawet prostych decyzji czy codziennych działań (takich jak wstanie z łóżka, wykonanie czynności higienicznych),
• znacznym spowolnieniem tempa myślenia i wypowiedzi,
• zaburzeniami koncentracji i uwagi,
• zaburzeniami pamięci.
📌Epizod maniakalny charakteryzuje się znacznie podwyższonym nastrojem – czyli nadmiernym poczuciem radości i szczęścia (euforii), zazwyczaj niedostosowanym do sytuacji, ale też wesołkowatością i nadpobudliwością. Stan pacjenta maniakalnego może jednak szybko przejść od poczucia nadmiernego szczęścia do drażliwości, a nawet agresji czy wrogości. Niekiedy w manii pojawia się tzw. nastrój ekspansywny, z tendencją do dominacji, forsowania własnych planów i pomysłów oraz narzucania innym własnej woli. Występuje wówczas potrzeba natychmiastowego zaspokojenia swoich potrzeb, co w przypadku niemożności ich realizacji lub odmowy ze strony innych osób, może prowadzić do frustracji oraz do tzw. nastroju gniewliwego, połączonego z agresją słowną i/lub fizyczną w stosunku do innych osób czy przedmiotów w otoczeniu. Mogą występować także zachowania autoagresywne (agresja skierowana w stosunku do siebie samego). W epizodzie manii kontakt słowny z pacjentem może być utrudniony, chory często mówi szybko, wypowiadając wiele różnych wątków (słowotok), a jego wypowiedź trudno przerwać.
📌Epizod mieszany przejawia się jednoczesnym występowaniem objawów zarówno depresji, jak i manii/hipomanii. Spowolnieniu psychoruchowemu może towarzyszyć przyspieszenie myśli, aż do gonitwy myśli, niepokój, drażliwość. Z kolei większej aktywności może towarzyszyć poczucie smutku, utraty radości i sensu życia, myśli samobójcze.
📌Okres remisji to stan bez objawów chorobowych (remisja pełna) bądź z dyskretnie utrzymującymi się lub lekko nasilonymi, nielicznymi objawami choroby (remisja niepełna). Pomimo braku lub nieznacznego nasilenia objawów chorobowych, okresy remisji najczęściej wymagają dalszych wizyt kontrolnych oraz systematycznego przyjmowania leków w celu zapobiegania kolejnemu nawrotowi.
💡Przyczyny choroby afektywnej dwubiegunowej
Badania kliniczne pokazują, że ChAD może być dziedziczone. Nie oznacza to jednak, że u każdej osoby obciążonej genetycznie wystąpi choroba dwubiegunowa. Przyczyny nie zostały dokładnie ustalone i mogą być społeczne, psychologiczne i biologiczne. Należą do nich: długotrwały stres, życie w ciągłym pośpiechu i napięciu, praca pod presją, utrata zatrudnienia, rozbicie rodziny, nadużywanie alkoholu i innych używek. Wśród czynników biologicznych wymienia się różne zaburzenia neurologiczne w mózgu oraz niedoczynność tarczycy.
💡Jak leczyć chorobę dwubiegunową?
Nieleczona choroba afektywna dwubiegunowa może zrujnować życie rodzinne, zawodowe i społeczne. Jednak wczesne rozpoznanie i właściwie dobrane leki (które należy przyjmować przez resztę życia) pozwalają pacjentom w miarę dobrze funkcjonować. Bardzo ważną rolę w leczeniu odgrywa współpraca chorego z lekarzem, oparta na rzetelnej wiedzy na temat swojej przypadłości oraz umiejętności rozpoznawania pierwszych sygnałów nawrotu manii i depresji. Jest to szczególnie ważne, ponieważ lekarz dobiera leki w zależności od fazy i objawów choroby. Głównym celem terapii jest wydłużanie okresu remisji i niedopuszczanie do nawrotów. Leczenie odbywa się kompleksowo. Stosuje się leczenie farmakologiczne, psychoterapię oraz psychoedukację.