19/08/2026
Odmieniec to zazwyczaj ktoś, kto pokazał, jak wąska była rodzinna definicja normalności. W każdej rodzinie istnieją jakieś niepisane zasady.
• Jak się żyje.
• Jak się mówi.
• Co wypada.
• Czego się nie robi.
• Jaki zawód jest „rozsądny”.
• Jak bardzo można czuć.
• Jak głośno można być sobą.
• Jak daleko można odejść, żeby nadal być „naszym”.
I czasem pojawia się ktoś, kto nie mieści się w tym formularzu, ma inny temperament, inną wrażliwość, inne potrzeby, wartości, sposób myślenia o życiu.
W rodzinie może słyszeć:
„Ty zawsze byłaś jakaś inna”.
„Nie możesz być normalna jak inni?”
„Po co Ci ta terapia?”
„Nie przesadzaj z tą wrażliwością”.
„My się tylko martwimy”.
„Możesz być sobą, ale nie tak głośno”.
Z zewnątrz to czasem wygląda jak bunt, a pod spodem może być coś dużo delikatniejszego: próba oddychania po swojemu.
W genogramie rola odmieńca pomaga zapytać:
▸ kto w tej rodzinie miał prawo być inny?
▸ Kto odstawał od rodzinnych wartości?
▸ Kto wybrał inną drogę niż „u nas się robi”?
▸ Kto został nazwany dziwnym, trudnym, przewrażliwionym albo niepraktycznym?
✦ A KTO PO LATACH OKAZAŁ SIĘ OSOBĄ, KTÓRA PIERWSZA ZOBACZYŁA, ŻE MOŻNA INACZEJ? ✦
Poza ciężarem wyobcowania posiada w sobie niewątpliwie duże zasoby:
Potrafi zobaczyć coś spoza rodzinnego schematu. Czuje fałsz tam, gdzie inni mówią „przecież zawsze tak było”. Ma odwagę pytać. Ma wrażliwość na tych, którzy też nie mieszczą się w normie. Czasem jako pierwszy przerywa przekaz, który od pokoleń bolał, ale był nazywany tradycją.
Nie każda inność jest raną i nie znaczy, że każda rodzina odrzuca. Rodzina po prostu nie miała języka na to, co nowe. Nie umiała pomieścić różnicy. Bała się oceny (tego "co powiedzą ludzie" i często było to ważnym aspektem zasad panujących w domu), zmiany albo utraty kontroli. Naprawdę często próbowała kochać - tylko przez filtr swoich lęków, przekonań i historii.
W pracy z genogramem nie chodzi o to, żeby powiedzieć: „moja rodzina była zła”.
Spróbujmy spojrzeć na to z innej perspektywy: jakie reguły mnie kształtowały,
które z nich nadal mi służą, które mnie zwężają i gdzie mogę już nie tłumaczyć się z tego, że jestem trochę inna.
Może jesteś odmieńcem. Może byłaś tą osobą „za bardzo”. Za wrażliwą. Za samodzielną. Za emocjonalną. Za cichą. Za głośną. Za mało praktyczną. Za bardzo swoją. A może po prostu byłaś pierwszą osobą w rodzinie, która nie chciała już mieścić się w za małym miejscu. Dopiero od niedawna pojawiają się INSTRUKCJE OBSŁUGI do ludzi, którzy wykazują szersze spektrum wrażliwości czy nieszablonowego myślenia.
I może dziś nie chodzi o to, żeby odcinać korzenie. Tylko żeby zobaczyć, że można mieć korzenie i rosnąć w inną stronę.
Czy myślisz o tym kto w Twojej rodzinie był nazywany „innym” i co ta osoba próbowała wnieść do systemu?
