30/04/2026
🌈 Autyzm ma wiele twarzy. Tożsamość – jeszcze więcej.
🧩 Czy wiedzą Państwo, że…
Czy wiedzą Państwo, że osoby w spektrum autyzmu znacznie częściej identyfikują się jako LGBT+ niż ogólna populacja? Nie wiedzą Państwo? Ja też nie wiedziałam, dlatego uznałam, że z okazji obchodów Światowego Miesiąca Wiedzy o Autyzmie, warto powiedzieć także o tych, którzy często pozostają w cieniu swojego i tak już zróżnicowanego spektrum, doświadczając przy tym podwójnego wykluczenia i niezrozumienia ze strony społeczeństwa.
📊 Co mówią badania?
Bazując na statystykach, które ujrzały światło dzienne po przeprowadzonych badaniach naukowych w ostatnich latach, nasuwa się na usta jeden i to bardzo konkretny wniosek: neuroróżnorodność i różnorodność tożsamości często idą w parze.
🔸 W badaniu Bejerot i Eriksson (2014) przeprowadzonym w Szwecji jedynie 58,3% kobiet w spektrum autyzmu określiło się jako heteroseksualne.
🔸 Z kolei R. George (2018) wykazała, że 53,3% mężczyzn i aż 76,3% kobiet w spektrum autyzmu nie identyfikowało się jako heteroseksualne.
To oznacza, że osoby autystyczne kilkukrotnie częściej niż osoby neurotypowe identyfikują się jako: homoseksualne, biseksualne, aseksualne, transpłciowe lub niebinarne.
📚 Perspektywa jakościowa
Zauważa to również Ewa Furgał, opisując w swojej książce „Dziewczyna w spektrum”, której lekturę szczerze polecam, pisząc o tym, że wiele osób autystycznych nie uwewnętrznia społecznych norm płciowych w taki sposób jak osoby neurotypowe.
Częściej pojawia się u nich nonkonformizm płciowy – czyli ekspresja, zachowania i/lub zainteresowania odbiegające od kulturowych stereotypów kobiecości i męskości. Nonkonformizmu płciowego nie możemy mylić z transpłciowością czy dysforią płciową, każde z tych pojęć jest odrębnym zagadnieniem, przy czym należy pamiętać, że nonkonformizm płciowy sam w sobie nie jest problemem w przeciwieństwie do dysforii płciowej, która jest realnym cierpieniem związanym z rozbieżnością między tożsamością płciową a płcią przypisaną przy urodzeniu.
🔎 Wyjaśnijmy pojęcia
Skoro już jesteśmy przy terminologii, warto wyjaśnić naszym czytelnikom te wszystkie skomplikowane pojęcia, z którymi stykamy się charakteryzując tożsamość u osób neuroatypowych.
📌 Rozróżnijmy sobie podstawowe, operacyjne pojęcia.
🔸 Tożsamość płciowa to wewnętrzne poczucie, kim jestem. Mogę czuć, że jestem kobietą, mężczyzną czy osobą niebinarną; ma ją każdy człowiek – zarówno osoby cis, czyli takie u których płeć przypisana w metryczce urodzeniowej zgadza się z tą odczuwaną, a także osoby transpłciowe, u których ta zgodność nie występuje.
🔸 Ekspresja płciowa to z kolei sposób, w jaki uzewnętrzniamy naszą tożsamość płciową światu, przez ubiór, fryzurę, makijaż, zachowanie czy styl. Jest to jeden z obszarów, w którym może się przejawiać wyżej wymieniony nonkonformizm płciowy.
🔸 Niebinarność to tożsamość płciowa poza klasycznym podziałem kobieta–mężczyzna, osoba niebinarna czuje się „pomiędzy” płciami lub nie identyfikuje się z żadną z nich.
🧠 Pojęcia specyficzne dla spektrum
Obok klasycznych pojęć stykamy się również z pojęciami, charakterystycznymi typowo dla osób w spektrum, takimi jak Autigender i Neuroqueer.
🔸 Autigender to termin, którego niektóre autystyczne osoby używają, by opisać ich relację z płcią i oznacza on to, że według nich autyzm wpływa na to, jak się postrzegają i czują w kwestii płci – przeżywanie płci jest nierozerwalnie związane z autyzmem.
🔸 Neuroqueer określa osoby, których tożsamość i ekspresja są kształtowane zarówno przez neuroróżnorodność, jak i queerowość.
Brzmi skomplikowanie? W rzeczywistości wszystko byłoby łatwiejsze, gdyby nie odbiór społeczeństwa, z jakim stykają się osoby autystyczne.
⚠️ Podwójne wykluczenie
Wiemy już, że w tej grupie jest więcej osób niż w populacji ogólnej, które kwestionują binarny podział płci, odczuwają dyskomfort związany z przypisywaniem jej przy urodzeniu i poszukują języka, który lepiej opisze ich doświadczenia – jak więc to zostaje odebrane przez ogół? Jak możecie się domyślić, niekoniecznie dobrze.
Osoby LGBT+ w spektrum autyzmu doświadczają podwójnej stygmatyzacji, ze strony społeczności neurotypowej oraz ze względu na swoją orientację. Przez to wiele osób znajduje się pomiędzy grupami i nie czuje pełnej przynależności do żadnej z nich. Często doświadczają również homofobii, transfobii i różnorakich form przemocy oraz dyskryminacji. Brak akceptacji prowadzi do depresji, lęku, samouszkodzeń i prób samobójczych.
🤝 Jak możemy wesprzeć takie osoby?
Najprostsza rada, jaką mogę dać: po prostu traktujmy taką osobę jako człowieka, któremu – jak każdemu – należy się szacunek. Tutaj mogłabym postawić kropkę, ale przedstawię:
📜 Autorski DEKALOG DOBREGO WSPARCIA OSÓB LGBT+ W SPEKTRUM AUTYZMU
1️⃣ Akceptuj tożsamość – ponieważ orientacja seksualna i tożsamość płciowa nie są „fazą” ani „buntem”, a już na pewno nie są skutkiem autyzmu.
2️⃣ Szanuj imię i zaimki – używanie preferowanego imienia i zaimków to oczywisty i prosty gest, który jest wyrazem szacunku i pozwala na zbudowanie bezpiecznej przestrzeni i zaufania.
3️⃣ Komunikuj się jasno i spokojnie – unikaj ironii, presji i dwuznaczności.
4️⃣ Twórz bezpieczne środowisko – reaguj na każdą formę homofobii, transfobii oraz przemocy.
5️⃣ Chroń prywatność – nie ujawniaj orientacji ani tożsamości płciowej bez faktycznej zgody danej osoby.
6️⃣ Rozmawiaj bez tabu – podejmuj tematy emocji, ciała, relacji i płci w sposób dostosowany do wieku, potrzeb i możliwości.
7️⃣ Uwzględniaj wrażliwości sensoryczne – szczególnie u osób doświadczających dysforii płciowej.
8️⃣ Wzmacniaj autonomię – pozwól osobie samej określać, kim jest i w jaki sposób chce się wyrażać.
9️⃣ Zapewniaj dostęp do rzetelnego wsparcia – umożliwiaj korzystanie z pomocy psychologicznej i seksuologicznej.
🔟 Bądź obecny, nie naprawiający – wsparcie polega na towarzyszeniu i uważności, a nie korygowaniu czyjejś tożsamości.
Bibliografia w komentarzu pod postem.
Post przygotowała Julia Świda, studentka pedagogiki specjalnej na UWM w Olsztynie.
Opis grafiki: Ilustracja przedstawia młodą osobę o długich, ciemnych włosach, stojącą na jasnoszarym tle i trzymającą przed sobą kartkę z napisem: „Różne są nasze światy, różne spojrzenia, lecz łączy nas wspólne prawo do bycia sobą bez wątpliwości cienia.” Osoba ma na sobie fioletowy kardigan oraz koszulkę w kolorach tęczy. Na piersi widoczna jest przypinka z symbolem nieskończoności w barwach tęczy, nawiązująca do neuroróżnorodności. Wokół tekstu na kartce znajdują się kolorowe, promieniste akcenty oraz mały rysunek serca w dolnym rogu.
Grafika stworzona przez autorkę tekstu.
Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie
