19/05/2026
Zmieńmy na chwilę temat. Porozmawiajmy o osobowości chwiejnej emocjonalnie typu borderline.
BPD (ang. borderline personality disorder), czyli zaburzenie osobowości z pogranicza, zwane popularnie borderline czy, skrótowo, borderem, dotyka od 0,7% do 5,9% populacji ogólnej. Według badań zaburzenie to wynika z dysregulacji emocjonalnej będącej rezultatem intensywnych, stresujących wydarzeń życiowych przekraczających możliwości psychiczne danej osoby.
Jest to zaburzenie powiązane z mnóstwem stereotypów - osoby z tą diagnozą są określane jako trudne do współpracy, nadwrażliwe, skłonne do zachowań dramatycznych i agresywnych. Od lat wiemy, że zarówno szersza populacja, jak i sami klinicyści z ww. powodów mają tendencję do dystansowania się od osób z diagnozą BPD. Klinicyści czasami otwarcie unikają pracy z tą grupą pacjentów. Niektórzy badacze i dziennikarze są skłonni przychylić się do poglądu, że dzisiejsza stereotypizacja BPD to współczesna wersja minionej paniki nt. panującej wśród kobiet histerii.
Jakie są objawy zaburzenia osobowości z pogranicza?
Kryteria diagnostyczne DSM-V dla zaburzenia osobowości typu borderline to, m.in. wkładanie bardzo dużego wysiłku w unikanie odrzucenia przez innych, niestabilne i burzliwe relacje międzyludzkie, ciągłe wahanie między idealizacją i dewaluacją innych osób, niestabilność własnej tożsamości, impulsywność wyrażana w działaniu w stopniu zagrażającym jednostce w sferach takich jak finanse czy zachowania seksualne, nawracające zachowania samobójcze i samookaleczenia oraz groźby samobójstwa lub samookaleczeń, trudności w panowaniu nad gniewem i przewlekłe poczucie pustki (Amerykańskie Towarzystwo Psychiatryczne, 2013).
Doświadczenie osób z BPD
Sfera emocjonalna u osoby z zaburzeniem osobowości typu borderline jest chwiejna, przepełniona uczuciami niestabilności, rozpaczy i braku poczucia bezpieczeństwa. Droga do poprawy jest trudna i według badań można ją podzielić na 3 etapy: etap zablokowania, etap diagnozy, oraz etap poprawy (Ng i in., 2019).
BPD a neuroróżnorodność - brakujące ogniwo?
Mimo nadziei, jakie mogły zostać rozbudzone wśród klinicystów rozważających nowe konceptualizacje zaburzenia osobowości z pogranicza na wieść o tym, że część pacjentów zdiagnozowanych z BPD odnalazła spokój i praktyczne wskazówki związane z dążeniem do komfortowego funkcjonowania w uzyskanej w dorosłości diagnozie autyzmu, dane nie są tak jednoznaczne, jak chciałoby się przypuszczać. To nowy kierunek badań i najprawdopodobniej w najbliższym czasie zobaczymy ich więcej, jednak nie ma tu nadziei na rewolucję, a raczej na zmianę podejścia, uściślenie procedur i, co naszym zdaniem najważniejsze, na bardziej celową i owocną współpracę z pacjentami w poszukiwaniu ich własnych ścieżek do zdrowia i spełnienia.
Osoby z zaburzeniem osobowości borderline nie potrzebują oceniania ani demonizowania. Potrzebują adekwatnego wsparcia. Tekst przygotowany przez Basię Śledzińską.
Bibliografia:
Amerykańskie Towarzystwo Psychiatryczne. (2013). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (wyd. 5).
Aviram, R. B., Brodsky, B. S., & Stanley, B. (2006). Borderline Personality Disorder, Stigma, and Treatment Implications. Harvard Review of Psychiatry, 14(5), 249–256.
Iliffe-Lewis, R., Bacon, A. M. (2026). 'The true me': Unravelling the dual narrative of borderline personality disorder and autistic spectrum disorder. British Journal of Clinical Psychology, 65(2), 689-707.
Leichsenring, F., Leibing, E., Kruse, J., New, A. S., Leweke, F. (2011). Borderline personality disorder. The Lancet, 377(9759), 74–84.
Ng, F., Townsend, M. L., Miller, C., Jewell, M., Grenyer, B. F. S. (2019). The lived experience of recovery in borderline personality disorder: a qualitative study. Borderline Personality Disorder and Emotion Dysregulation, 6(1).
Tamilson, B., Eccles, J., Shaw, S. C. K. (2024). The experiences of autistic adults who were previously diagnosed with borderline or emotionally unstable personality disorder: A phenomenological study. Autism, 29(2), 504–517.
