Psychoterapia Natalia Rapp

10/09/2026

Dziś 98. urodziny Otto F. Kernberga. Nieco o tej fundamentalnej dla rozwoju terapii psychodynamicznej postaci w linku poniżej:

Otto Kernberg, M.D. News / January 16, 2023 by Veronica Steiner On May 13, an event an oral “Festschrift” was held, in which the part of the ISTFP community connected to Cornell and special guests gathered with Otto Kernberg to celebrate his retirement as Director of the Personality Disorder Ins...

10/09/2026

10 września - Światowy Dzień Zapobiegania Samobójstwom. To także 98 urodziny Otto Kernberga, twórcy psychoterapii skoncentrowanej na przeniesieniu. Zbieżność bardzo szczęśliwa.

Zmiana narracji o samobójstwie zaczyna się od rozmowy.

10 września obchodzimy Światowy Dzień Zapobiegania Samobójstwom.

Hasłem przewodnim Światowego Dnia Zapobiegania Samobójstwom na lata 2024–2026 ustanowionym przez Światową Organizację Zdrowia jest „Zmiana narracji
na temat samobójstwa” z wezwaniem do działania „Rozpocznij rozmowę”.

To wezwanie do tego, aby o samobójstwie mówić w sposób, który nie wzmacnia lęku, stereotypów i stygmatyzacji. Chodzi o tworzenie przestrzeni dla uważnej, empatycznej i otwartej rozmowy o cierpieniu, kryzysie i potrzebie pomocy.

Zmiana narracji oznacza także odchodzenie od uproszczeń. Kryzys samobójczy nie jest zjawiskiem, które można sprowadzić do jednej przyczyny czy jednego wyjaśnienia. Wymaga uważności na sytuację konkretnej osoby, jej doświadczenie oraz dostępne formy wsparcia.

Rozmowa nie zastępuje profesjonalnej pomocy. Może jednak być ważnym początkiem jej poszukiwania. Może oznaczać pytanie, uważne słuchanie, potraktowanie cierpienia poważnie i wspólne szukanie dalszego wsparcia.

Jeżeli mierzysz się z myślami samobójczymi lub martwisz się o kogoś, kto doświadcza takiego kryzysu - nie pozostawaj z tym sam. Rozmowa może być pierwszym krokiem do sięgnięcia po profesjonalną pomoc.

W sytuacji kryzysu psychicznego można skorzystać z bezpłatnej pomocy:

800 70 22 22 – Centrum Wsparcia dla Osób Dorosłych w Kryzysie Psychicznym, całodobowo

116 123 – telefon wsparcia emocjonalnego dla dorosłych, całodobowo

116 111 – Telefon Zaufania dla Dzieci i Młodzieży, całodobowo

800 12 12 12 – Dziecięcy Telefon Zaufania Rzecznika Praw Dziecka, całodobowo

Pomoc można również uzyskać w Centrach Zdrowia Psychicznego, poradniach zdrowia psychicznego i Ośrodkach Interwencji Kryzysowej.

112 – w sytuacji bezpośredniego zagrożenia życia lub zdrowia.

W nagłym zagrożeniu można również zgłosić się do najbliższej izby przyjęć szpitala z oddziałem psychiatrycznym lub na SOR.

10 września przypomina nam, że zapobieganie samobójstwom jest wspólną odpowiedzialnością - wymaga zarówno gotowości do rozmowy, jak i dostępnej, profesjonalnej pomocy.



Źródła: Światowa Organizacja Zdrowia (WHO), Ministerstwo Zdrowia.

20/08/2026

O „trzymającej” - i pozwalającej tym samym na zmianę - funkcji relacji terapeutycznej.

Dla wielu osób łatwiejsze i bezpieczniejsze jest kontrolowanie używania substancji niż relacji z ludźmi. Zbliżanie się do innych, odsłanianie, rozpoznawanie potrzeb, odkrywanie, czym jest więź, uruchamia w nich nieuświadamiane dotąd lęki i doświadczenie dezorganizacji wraz z dotychczasowymi sposobami radzenia sobie. Używanie staje się próbą – bo ostatecznie jest to nieskuteczne – kontrolowania reakcji, które wydają się nie do zniesienia. (...)
Relacja między ludźmi jest emocjonalnym i neurobiologicznym doświadczeniem. Badania wskazują, że to, co dzieje się między terapeutą a pacjentem ma nie tylko potencjał modyfikowania wzorców regulacji emocji. Głębokie doświadczanie więzi zmienia neuroplastyczność mózgu, co z kolei obniża dynamikę objawu, jakim jest uzależnienie, i osłabia uporczywe pragnienie używania. Terapia staje się przestrzenią, w której pacjent może doświadczyć emocjonalnej spójności i „bycia utrzymanym” w relacji, mimo doświadczania napięcia czy ujawniających się bolesnych uczuć wstydu czy winy. Pacjent uczy się odczuwać i wyrażać swoje emocje w obecności drugiej osoby – zamiast je tłumić lub rozładowywać czy regulować substancjami. Tak rozumiana terapia psychodynamiczna jest procesem doświadczeniowym. I, jak mówi Daniel Stern, opiera się na „chwilach spotkania”. W tych mikrodoświadczeniach relacyjnych dokonuje się głęboka zmiana, leżąca u podstaw występujących objawów.

fragment rozmowy dla serwisu strategiejst

fot Babarinde Tosin

15/07/2026

Dlaczego umiejętność dobrego słuchania zakłada raczej niewiedzę niż automatyczne zgadywanie uczuć rozmówcy:

15/07/2026

Dlaczego te same wydarzenia nie u każdego wywołują traumę:

▌𝗡𝗼𝘄𝗮 𝗽𝘂𝗯𝗹𝗶𝗸𝗮𝗰𝗷𝗮 | 𝗣𝘀𝘆𝗰𝗵𝗼𝗗𝘆𝗻𝗮𝗺𝗶𝗰𝘀 𝗟𝗮𝗯

𝗗𝗹𝗮𝗰𝘇𝗲𝗴𝗼 𝗻𝗶𝗲 𝗸𝗮ż𝗱𝗲 𝘁𝗿𝗮𝘂𝗺𝗮𝘁𝘆𝗰𝘇𝗻𝗲 𝗱𝗼ś𝘄𝗶𝗮𝗱𝗰𝘇𝗲𝗻𝗶𝗲 𝗽𝗿𝗼𝘄𝗮𝗱𝘇𝗶 𝗱𝗼 𝗽𝘀𝘆𝗰𝗵𝗼𝗽𝗮𝘁𝗼𝗹𝗼𝗴𝗶𝗶?

Dlaczego jedni po doświadczeniu traumy rozwijają depresję lub zaburzenia osobowości, a inni nie?

Trauma relacyjna – zwłaszcza doświadczana ze strony osoby, której ufamy lub od której jesteśmy zależni (tzw. betrayal trauma, trauma zdrady) – od dawna uznawana jest za jeden z najważniejszych czynników ryzyka problemów psychicznych. Nadal jednak nie do końca wiadomo, jakie mechanizmy psychologiczne sprawiają, że doświadczenie traumy jest związane z późniejszymi trudnościami w funkcjonowaniu. Nasze najnowsze badanie miało odpowiedzieć właśnie na to pytanie.
⸻

𝗝𝗮𝗻́𝗰𝘇𝗮𝗸, 𝗠. 𝗢., 𝗚𝗮𝗴𝗹𝗶𝗮𝗿𝗱𝗶𝗻𝗶, 𝗚., 𝗞𝗮𝗺𝘇𝗮, 𝗔., 𝗖𝗼𝗹𝗹𝗶, 𝗔., 𝗙𝗼𝗻𝗮𝗴𝘆, 𝗣., & 𝗡𝗼𝗹𝘁𝗲, 𝗧. (𝟮𝟬𝟮𝟲).
Betrayal trauma and adult mental health: The role of mentalizing and dissociation. PLOS ONE.

⸻

Przebadaliśmy 209 dorosłych osób pochodzących zarówno z populacji klinicznej, jak i ogólnej. Interesowało nas, czy trauma zdrady doświadczona w dzieciństwie i w dorosłości wiąże się z nasileniem objawów depresji oraz poziomem funkcjonowania osobowości zgodnym z modelem ICD-11. Sprawdzaliśmy również, czy związek ten wyjaśniają dwa procesy psychologiczne: hipomentalizacja (trudność w rozumieniu stanów psychicznych) oraz dysocjacja.

𝗖𝗼 𝗽𝗼𝗸𝗮𝘇𝗮ł𝘆 𝘄𝘆𝗻𝗶𝗸𝗶?

◼︎ Analizy pokazały, że po uwzględnieniu tych procesów psychologicznych związek między traumą a psychopatologią przestawał być istotny statystycznie. Innymi słowy, związek ten był przede wszystkim wyjaśniany przez procesy psychologiczne: mentalizację i dysocjację.

◼︎ Oba mechanizmy okazały się istotne, jednak hipomentalizacja konsekwentnie wyjaśniała większą część efektów pośrednich niż dysocjacja, zarówno w przypadku depresji, jak i funkcjonowania osobowości.

◼︎ Model wyjaśniał 46% zróżnicowania objawów depresji oraz 57% zróżnicowania poziomu funkcjonowania osobowości, co wskazuje na dużą rolę analizowanych procesów psychologicznych. Te wyniki sugerują, że zaburzenia mentalizacji, i w mniejszym stopniu tendencja do dysocjacji, mogą być kluczowymi procesami łączącymi traumę relacyjną z nasileniem objawów depresji oraz trudnościami w funkcjonowaniu osobowości.

𝗖𝘇𝘆 𝗺𝗼𝗺𝗲𝗻𝘁 𝘄𝘆𝘀𝘁ą𝗽𝗶𝗲𝗻𝗶𝗮 𝘁𝗿𝗮𝘂𝗺𝘆 𝗺𝗮 𝘇𝗻𝗮𝗰𝘇𝗲𝗻𝗶𝗲?

Zakładaliśmy, że trauma z dzieciństwa będzie silniej wiązać się z zaburzeniami osobowości, natomiast trauma doświadczona w dorosłości – przede wszystkim z depresją.

Wyniki częściowo potwierdziły tę hipotezę. Trauma zdrady doświadczona w dorosłości była silniej związana z nasileniem objawów depresji niż trauma z dzieciństwa. Jednocześnie zarówno trauma z okresu dzieciństwa, jak i z dorosłości były w podobnym stopniu powiązane z poziomem funkcjonowania osobowości.

Sugeruje to, że relacyjne doświadczenia traumatyczne w dorosłości mogą wiązać się nie tylko z aktualnym nasileniem objawów depresji, ale również z trudnościami osobowościowymi. W obu przypadkach zależności te były wyjaśniane przede wszystkim przez procesy psychologiczne – zwłaszcza trudności w mentalizacji, a w mniejszym stopniu przez dysocjację.

𝗢𝗴𝗿𝗮𝗻𝗶𝗰𝘇𝗲𝗻𝗶𝗮
Badanie miało charakter przekrojowy, dlatego nie pozwala określić kierunku zależności ani wyciągać wniosków przyczynowo-skutkowych. Wszystkie zmienne oceniano metodą samoopisową, a doświadczenia traumatyczne były raportowane retrospektywnie.

𝗗𝗹𝗮𝗰𝘇𝗲𝗴𝗼 𝘁𝗼 𝘄𝗮ż𝗻𝗲 𝗱𝗹𝗮 𝗽𝗿𝗮𝗸𝘁𝘆𝗸𝗶?

Wyniki wspierają współczesne modele psychoterapii, które zakładają, że skuteczna pomoc po traumie nie polega wyłącznie na pracy nad samymi wspomnieniami traumatycznych doświadczeń. Równie ważne jest odbudowywanie zdolności do rozumienia emocji, myśli i intencji oraz ograniczanie procesów dysocjacyjnych. To właśnie te mechanizmy mogą stanowić wspólny, transdiagnostyczny szlak prowadzący od traumy relacyjnej do różnych form psychopatologii.

09/06/2026

Dlaczego odpowiedź na pytanie „dlaczego?” nie jest najważniejszym czynnikiem leczącym:

🧠 Czy pacjent musi wiedzieć, dlaczego czuje to, co czuje?
Współczesne badania nad emocjami podważają jedno z najbardziej intuicyjnych założeń psychoterapii

W psychoterapii często zakłada się, że odkrycie źródła emocji jest ważnym krokiem w procesie zmiany.

Pacjenci pytają:

„Dlaczego tak reaguję?”
„Skąd bierze się ten lęk?”
„Dlaczego wciąż powtarzam ten sam schemat?”

Również terapeuci nierzadko stosunkowo szybko dostrzegają pewne zależności. Widzą powtarzające się wzorce relacyjne, mechanizmy obronne czy wpływ wcześniejszych doświadczeń na obecne funkcjonowanie pacjenta.

Pojawia się wtedy ważne pytanie:
Czy nazwanie tych zależności zawsze pomaga?

🔬 Co pokazują współczesne badania?

Przez wiele lat w psychoterapii dużą wagę przypisywano odkrywaniu źródeł problemów psychicznych. Zakładano, że zrozumienie przyczyny trudności może prowadzić do ich rozwiązania.

Współczesne badania pokazują jednak bardziej złożony obraz.

Lisa Feldman Barrett, psycholożka i neurobiolożka, autorka książki *„Jak powstają emocje”* (*How Emotions Are Made*), zwraca uwagę, że emocje nie są prostymi reakcjami uruchamianymi przez pojedyncze wydarzenia czy doświadczenia. Powstają w wyniku złożonej interakcji sygnałów płynących z ciała, wcześniejszych doświadczeń, kontekstu sytuacyjnego, relacji oraz znaczeń nadawanych temu, co przeżywamy.

Oznacza to, że ludzkie doświadczenie rzadko ma jedno źródło i jedno wyjaśnienie.

Terapeuta może zauważyć, że trudności pacjenta w bliskich relacjach przypominają wzorce obecne wcześniej w relacji z rodzicem.
Może dostrzec związek pomiędzy lękiem przed odrzuceniem a historią wcześniejszych doświadczeń.
Może postawić trafną hipotezę.
Nie oznacza to jednak, że właśnie to wyjaśnienie będzie najważniejszym lub najbardziej pomocnym elementem procesu terapeutycznego.

Coraz częściej podkreśla się, że interpretacja terapeuty jest jedynie hipotezą dotyczącą doświadczenia pacjenta, a nie obiektywnym wyjaśnieniem jego przeżyć.

🎯 Co może z tego wynikać dla praktyki klinicznej?

Być może jednym z najważniejszych zadań terapeuty nie jest odnalezienie jednej odpowiedzi na pytanie „dlaczego?”.

Równie ważne może być wspólne badanie doświadczenia pacjenta, rozwijanie jego zdolności do rozumienia własnych stanów wewnętrznych oraz tworzenie przestrzeni do odkrywania nowych znaczeń.

Czasami interpretacja otwiera proces.
Czasami pomaga uporządkować doświadczenie.
A czasami zbyt szybkie wyjaśnienie może zamknąć dalszą eksplorację czegoś znacznie bardziej złożonego.

Współczesna psychoterapia coraz częściej odchodzi od poszukiwania jednej ukrytej przyczyny na rzecz większej ciekawości wobec indywidualnego sposobu przeżywania świata przez każdego pacjenta.

📖 „Emocje nie są reakcjami na świat. Są sposobem, w jaki mózg konstruuje nasze doświadczenie świata.”
— Lisa Feldman Barrett

Zapraszamy do refleksji: czy w Państwa doświadczeniu klinicznym nazwanie źródła emocji pomaga pacjentowi lepiej rozumieć siebie, czy czasem może nadmiernie upraszczać bardziej złożone doświadczenie?

24/05/2026

O możliwych reakcjach pacjentów na diagnozę zaburzeń osobowości.

▌𝗡𝗼𝘄𝗮 𝗽𝘂𝗯𝗹𝗶𝗸𝗮𝗰𝗷𝗮 | 𝗣𝘀𝘆𝗰𝗵𝗼𝗗𝘆𝗻𝗮𝗺𝗶𝗰𝘀 𝗟𝗮𝗯

Ukazał się nasz nowy artykuł dotyczący doświadczeń pacjentów związanych z otrzymaniem diagnozy zaburzenia osobowości w psychoterapii skoncentrowanej na przeniesieniu (TFP).
⸻
Jańczak, M. O., Izbaner, M., Blüml, V., Preti, E., & Soroko, E. (2026). Disclosing the diagnosis in personality disorder treatment: Patient experiences in Transference-Focused Psychotherapy. Journal of Contemporary Psychotherapy. Advance online publication. https://doi.org/10.1007/s10879-026-09735-8
⸻

◼︎ Diagnoza zaburzenia osobowości bywa jednym z najbardziej emocjonalnie obciążających momentów w psychoterapii. Mimo klinicznego znaczenia tego procesu nadal stosunkowo niewiele wiadomo o tym, jak sami pacjenci przeżywają i interpretują moment usłyszenia diagnozy, szczególnie w toku specjalistycznej psychoterapii zaburzeń osobowości.

◼︎ W badaniu przeanalizowaliśmy pisemne wypowiedzi 17 pacjentów uczestniczących w TFP prowadzonym przez certyfikowanych terapeutów ISTFP w Polsce. Zastosowano jakościową metodologię opartą na refleksyjnej analizie tematycznej (reflexive thematic analysis). Analiza koncentrowała się na tym, jakie znaczenie pacjenci przypisywali otrzymaniu diagnozy oraz jak doświadczenie to było osadzane w relacji terapeutycznej i procesie leczenia.

◼︎ Analiza ujawniła sześć głównych tematów organizujących doświadczenie pacjentów. Diagnoza była opisywana m.in. jako:

⟡ „wyrok”, który początkowo zaburza dotychczasowy obraz siebie
⟡ rama pozwalająca lepiej rozumieć własne trudności
⟡ doświadczenie silnie zależne od jakości relacji terapeutycznej
⟡ źródło konfrontacji ze stygmatyzującymi narracjami obecnymi w internecie
⟡ narzędzie wspierające zaangażowanie w terapię i zmianę
⟡ proces, którego znaczenie zmienia się wraz z upływem czasu i przebiegiem terapii

◼︎ Szczególnie istotny okazał się kontekst relacyjny przekazywania diagnozy. Pacjenci częściej opisywali diagnozę jako pomocną i wspierającą refleksję wtedy, gdy była omawiana w bezpiecznej relacji terapeutycznej. Z kolei samodzielne poszukiwanie informacji - zwłaszcza w internecie i mediach społecznościowych - wiązało się często z nasileniem lęku, poczucia stygmatyzacji i negatywnego obrazu siebie.

◼︎ Wyniki sugerują, że komunikowanie diagnozy w leczeniu zaburzeń osobowości nie jest jedynie przekazaniem informacji klinicznej. To proces relacyjny i proces nadawania znaczenia, rozłożony w czasie, który może wpływać na sposób rozumienia siebie, relację terapeutyczną oraz zaangażowanie pacjenta w terapię.

28/04/2026

Wstyd i zawiść w narcyzmie.

"Wśród emocji powiązanych z osobowością narcystyczną w literaturze przedmiotu wyjątkowo często wymienia się wstyd i zawiść. Poczucie wstydu dominuje w subiektywnym doświadczeniu osób narcystycznych. Pierwsi psychoanalitycy nie doceniali jego siły i często mylnie brali wstyd za poczucie winy, dokonując opartych na tej pomyłce interpretacji, które z kolei pacjenci narcystyczni odbierali jako brak empatii. Poczucie winy to przekonanie, że jest się grzesznym, że popełniło się złe uczynki. Łatwo można je wyrazić w kategoriach wewnętrznego krytycznego rodzica, czy też superego. Wstyd to poczucie bycia spostrzeganym jako zły, postępujący niewłaściwie, przy czym oceniający obserwatorzy znajdują się w tym przypadku poza Ja. Poczucie winy wiąże się z odczuwaniem aktywnego potencjału do czynienia zła, a poczucie wstydu kojarzy się raczej z bezradnością, brzydotą, niemocą.
Podobnym zjawiskiem jest podatność osoby narcystycznej na zawiść. Jeśli żywię wewnętrzne przekonanie, że jestem gorszy, a moje braki w każdej chwili mogą zostać ujawnione, to będę zazdrościł tym, którzy wydają się z siebie zadowoleni lub którzy mają zalety rekompensujące moje braki. Zawiść może być również podłożem powszechnie wśród osób narcystycznych obserwowanej tendencji do oceniania samych siebie oraz innych. Jeśli czuję się gorszy, a ty masz wszystko, co ja chciałbym mieć, to mogę próbować to zniszczyć poprzez potępianie, pogardę, krytykowanie."

Nancy McWilliams, "Diagnoza Psychoanalityczna".
Rzeźba Bruno Catalano z serii "Podróżnicy" ( Les Voyageurs)