22/05/2026
Podejmowanie aktywności fizycznej inicjuje uwalnianie licznych cząsteczek sygnałowych przez mięśnie oraz inne narządy. Łącznie czynniki te określane są mianem egzerkin (exerkines)- humoralnych cząsteczek sygnałowych wydzielanych w odpowiedzi zarówno na ostry, jak i przewlekły wysiłek fizyczny. Egzerkiny wywierają swoje działanie poprzez mechanizmy endokrynne, parakrynne oraz autokrynne.
W produkcję egzerkin zaangażowanych jest wiele tkanek. Przykładowo:
* mięśnie szkieletowe wydzielają miokiny (myokines),
* tkanka tłuszczowa- adipokiny (adipokines),
* wątroba- hepatokiny (hepatokines),
* tkanka kostna- osteokiny (osteokines),
* układ naczyniowy- angiokiny (angiokines).
Co szczególnie istotne- mięsień szkieletowy jest obecnie uznawany nie tylko za narząd ruchu, ale również za aktywny narząd wydzielniczy. Podczas skurczu mięśni dochodzi do uwalniania miokin, takich jak:
* interleukina 6 (IL-6),
* neurotroficzny czynnik pochodzenia mózgowego (BDNF),
* iryzyna,
* oraz wielu innych mediatorów.
Cząsteczki te odgrywają kluczową rolę w komunikacji pomiędzy mięśniami a odległymi narządami i są uznawane za jedne z głównych mediatorów ogólnoustrojowych korzyści zdrowotnych wynikających z regularnej aktywności fizycznej.
Poniższa grafika przedstawia przegląd głównych tkanek wydzielających egzerkiny oraz przykładowych substancji uwalnianych podczas wysiłku fizycznego.
💪 Mięśnie szkieletowe: miokiny (Myokines)
• IL-6 (interleukina 6)- wpływa na wychwyt glukozy, utlenianie kwasów tłuszczowych oraz modulację procesów zapalnych
• IL-15 (interleukina 15)- wspiera komunikację pomiędzy mięśniami a tkanką tłuszczową oraz biogenezę mitochondriów
• Iryzyna (Irisin)- powstająca z FNDC5, stymuluje „brunatnienie” białej tkanki tłuszczowej
• Mionektyna (Myonectin/CTRP15)- zwiększa wychwyt lipidów w wątrobie i tkance tłuszczowej
• Miostatyna (Myostatin/GDF-8)- negatywny regulator wzrostu mięśni, którego aktywność zmniejsza się pod wpływem wysiłku fizycznego
🧈 Tkanka tłuszczowa: adipokiny (Adipokines)
• Adiponektyna (Adiponectin)- poprawia insulinowrażliwość i wykazuje działanie przeciwzapalne
• Leptyna (Leptin)- reguluje apetyt i wydatkowanie energii
• Rezystyna (Resistin)- łączy otyłość z insulinoopornością i procesami zapalnymi
• Apelina (Apelin)- wpływa na funkcję układu sercowo-naczyniowego oraz homeostazę glukozy
🧬 Wątroba: hepatokiny (Hepatokines)
• FGF21 (fibroblast growth factor 21)- nasila utlenianie kwasów tłuszczowych oraz ketogenezę
• Fetuina-A (Fetuin-A)- wpływa na sygnalizację receptora insulinowego i procesy zapalne
• ANGPTL4 (angiopoietin-like protein 4)- reguluje aktywność lipazy lipoproteinowej oraz stężenie triglicerydów w osoczu
❤️ Serce: kardiokiny (Cardiokines)
• ANP (przedsionkowy peptyd natriuretyczny) - promuje wazodylatację oraz lipolizę
• BNP (peptyd natriuretyczny typu B)- uczestniczy w regulacji ciśnienia tętniczego oraz gospodarki sodowej
🧠 Mózg i układ nerwowy: neurokiny (Neurokines)
• BDNF (brain-derived neurotrophic factor / neurotroficzny czynnik pochodzenia mózgowego)- zwiększa plastyczność synaptyczną oraz wpływa korzystnie na nastrój
• NGF (nerve growth factor / czynnik wzrostu nerwów)- wspiera przeżycie neuronów oraz procesy naprawcze
📦 Pęcherzyki zewnątrzkomórkowe i kwasy nukleinowe
• Egzosomy zawierające mikroRNA (np. miR-21, miR-126)- modulują ekspresję genów w odległych tkankach
• Krążące fragmenty mitochondrialnego DNA- mogą działać jako wzorce molekularne związane z uszkodzeniem komórkowym
🌿 Czynniki pochodzenia naczyniowego- angiokiny (Angiokines)
• VEGF (vascular endothelial growth factor / naczyniowo-śródbłonkowy czynnik wzrostu)- stymuluje angiogenezę oraz przebudowę naczyń
• Angiopoetyny (Angiopoietins)- regulują stabilność i przepuszczalność naczyń krwionośnych
🦴 Tkanka kostna: osteokiny (Osteokines)
• Osteokalcyna (Osteocalcin)- wpływa na metabolizm energetyczny oraz funkcje poznawcze
• Sklerostyna (Sclerostin)- hamuje szlak Wnt/β-kateniny, regulując procesy przebudowy tkanki kostnej
• FGF23 (fibroblast growth factor 23)- może ograniczać aktywację mikrogleju oraz uwalnianie cytokin prozapalnych
🍽️ Przewód pokarmowy: gastrokiny (Gastrokines)
• GLP-1 (glucagon-like peptide-1 / peptyd glukagonopodobny-1)- wpływa korzystnie na gospodarkę glukozową oraz insulinowrażliwość
• Grelina (Ghrelin)- uczestniczy w regulacji apetytu oraz adaptacji metabolicznych związanych z wysiłkiem
Podsumowanie:
Egzerkiny tworzą zintegrowaną sieć sygnałową łączącą aktywność mięśniową z ogólnoustrojowymi adaptacjami organizmu- obejmującymi metabolizm, zdrowie sercowo-naczyniowe, neuroplastyczność oraz regulację immunologiczną.
Źródła
1. Whitham M, Febbraio MA. The ever-expanding myokinome: discovery challenges and therapeutic implications. Nat Rev Drug Discov. 2016.
2. Safdar A, Saleem A, Tarnopolsky MA. The potential of endurance exercise-derived exosomes to treat metabolic diseases. Nat Rev Endocrinol. 2022.
3. Pedersen BK, Febbraio MA. Muscles, exercise and obesity: skeletal muscle as a secretory organ. Nat Rev Endocrinol. 2012.
4. Severinsen MCK, Pedersen BK. Muscle-organ crosstalk: the emerging roles of myokines. Endocr Rev. 2020.
5. nature.com/articles/s41574-022-00641-2
6. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27765498/
7. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39456138/
8. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/41038351/
