17/12/2025
Jak oglądanie krótkich filmików w internecie jest skorelowane z funkcjonowaniem poznawczym oraz samopoczuciem?
Przeczytałem badanie, które obiegało portale informacyjne jakieś 2-3 tygodnie temu. Możecie kojarzyć te nagłówki w stylu "tiktok powoduje brainrot".
To bardzo ciekawa metaanaliza badań korelacyjnych, w których wykazano systematyczne związki o umiarkowanej sile między oglądaniem "krótkich form video", głównie mierzonych za pomocą samoopisowych skal mierzących uzależnienie od krótkich filmików, a funkcjonowaniem poznawczym (uwaga [r = -0.52 do -0.22], kontrola hamowania [r = -0.46 do -0.36]) oraz samopoczuciem (głównie lęk [r = -0.39 do -0.26], stres [r = -0.40 do -0.26], depresja [r = -0.26 do -0.19] i jakość snu [r = -0.34 do -0.11]).
Potencjalny mechanizm tych związków elegancko wyjaśniają sami autorzy, więc oddam im głos: "Oglądanie krótkich filmików i ich potencjalny wpływ na procesy uwagi można zrozumieć przez pryzmat podwójnej teorii habituacji i sensytyzacji Grovesa i Thompsona (1970). Zgodnie z tym modelem powtarzająca się ekspozycja na wysoce stymulujące, szybkie/energetyczne treści może przyczyniać się do habituacji, w wyniku której użytkownicy stają się mniej wrażliwi na wolniejsze, wymagające większego wysiłku zadania poznawcze, takie jak czytanie, rozwiązywanie problemów lub głębokie uczenie się. Proces ten może stopniowo zmniejszać wytrzymałość poznawczą i osłabiać zdolność mózgu do utrzymania uwagi na jednym zadaniu. Jednocześnie platformy z krótkimi filmikami mogą sprzyjać uwrażliwieniu, zapewniając natychmiastowe, algorytmicznie dobrane nagrody, potencjalnie wzmacniając impulsywne wzorce zaangażowania i zachęcając do nawykowego poszukiwania natychmiastowej satysfakcji".
Ale również zwracając dużą uwagę na to, że analizowane przez nich dane są korelacyjne i brakuje danych, które pozwoliłyby na wyciągniecie bardziej jednoznacznych, przyczynowych wniosków: "Chociaż niektóre badania podłużne dostarczyły informacji na temat zależności między korzystaniem z mediów społecznościowych a funkcjonowaniem poznawczym (np. Sharifian & Zahodne, 2020), nadal istnieje możliwość, że podstawowe różnice poznawcze wpływają na sposób, w jaki poszczególne osoby angażują się w oglądanie krótkich filmików. Osoby o niższym poziomie funkcji poznawczych mogą skłaniać się ku treściom wysoce stymulującym, wymagającym niewielkiego wysiłku lub mieć większe trudności z oderwaniem się od ciągłego strumienia krótkich filmów (np. Ioannidis et al., 2019). Ponadto czynniki leżące u podłoża obu zjawisk, takie jak lęk, depresja lub trudności z koncentracją uwagi, mogą kształtować zarówno charakter korzystania z krótkich filmików, jak i sprawność poznawczą, przyczyniając się do związków zaobserwowanych w obecnym badaniu [...]".
Możemy się dziwić, że mamy tak mało eksperymentalnych i podłużnych danych dotyczących tak powszechnego zjawiska jak krótkie filmiki z internetu. Tiktok osiągnął 500 milionów użytkowników jakoś w 2018, a obecnie szacuje się, że z tej aplikacji korzysta jakieś 1 miliard 800 milionów ludzi. Inne platformy społecznościowe, instagram, facebook i youtube, również wprowadziły swoje wersje prezentowania treści w takiej formie.
(Fakt, że znajduję czas na przeczytanie pejpera jakieś 2-3 tygodnie po tym jak zdążył oblecieć portale informacyjne [które, notabene, forsowały w nagłówkach narrację o relacji przyczynowej], jest ironiczną formą odpowiedzi na pytanie dlaczego czasem nauka może nie nadążać).
Myślę, że to bardzo wartościowa praca, bo wskazuje na bardzo prawdopodobne, negatywne efekty formy konsumpcji mediów, którą jesteśmy wręcz bombardowani, a z drugiej strony będzie świetnym punktem wyjścia do dalszych badań.
Myślę, że też jest to bardzo istotny materiał dla osób pracujących klinicznie, ale też decydentów. Decydentów, którzy chcieliby zadbać o zdrowie psychiczne współobywateli, a niekoniecznie obwieszczać rządowe plany albo robić kampanię polityczną przez rolki.
Rzeczony pejper: Nguyen, L., Walters, J., Paul, S., Monreal Ijurco, S., Rainey, G. E., Parekh, N., ... & Darrah, M. (2025). Feeds, feelings, and focus: A systematic review and meta-analysis examining the cognitive and mental health correlates of short-form video use. Psychological Bulletin, 151(9), 1125.
