Psychologiczny Poradnik Kryzysowy RCK Sławno

07/03/2024

25/09/2023

UWAGA, FOBIA!

Szacuje się, że około 1-5% dzieci i młodzieży w wieku szkolnym może cierpieć na fobię szkolną. Dorośli obserwują wtedy narastającą niechęć do nauki i chodzenia do szkoły, którą błędnie uważają za lenistwo.
Fobia nie jest lenistwem. Jest poważnym problemem z grupy zaburzeń lękowych. Nieleczona może prowadzić do poważnych konsekwencji – od wagarów aż po depresję czy próby samobójcze. Może mieć też swoje konsekwencje w dorosłości, w postaci obniżonej jakości życia, niskiej satysfakcji z życia czy poczucia braku wpływu na własne życie.
Po czym rozpoznać fobię? Jak ocenić, czy dziecku po prostu się nie chce, czy naprawdę jest sparaliżowane lękiem?
Fobia objawia się na kilku płaszczyznach funkcjonowania.
1. Emocje: odczuwane przez dziecko napięcie, lęk, obawy dotyczące przyszłości, drażliwość, przygnębienie, smutek, wahania nastroju, brak odczuwania przyjemności, szczególnie silne napady paniki mogą pojawić się w niedzielny wieczór lub rano, przed wyjściem do szkoły.
2. Procesy poznawcze: rozkojarzenie, trudności z planowaniem działań i podejmowaniem decyzji, trudności z zapamiętaniem nawet prostych rzeczy, obniżenie możliwości intelektualnych, gonitwa myśli, negatywne myśli na własny temat („jestem głupi”, „nie uda mi się”), negatywne przewidywania dotyczące przyszłości.
3. Objawy fizjologiczne: bóle brzucha, bóle głowy, zawroty głowy, nudności, wymioty, biegunka, kołatanie serca, pocenie się, drżenie rąk, częste oddawanie moczu, bóle w klatce piersiowej, trudności z oddychaniem, problemy ze snem, omdlenia.
4. Zachowanie: unikanie szkoły i działań związanych ze szkołą, izolowanie się od rówieśników, nieśmiałość w relacjach społecznych, wchodzenie w rolę ofiary lub agresora w relacjach z rówieśnikami, opryskliwe lub agresywne odnoszenie się do bliskich, autoagresja czyli robienie sobie krzywdy poprzez np. samookaleczanie, okazjonalne wagary lub całkowita odmowa chodzenia do szkoły.

Oczywiście nie wszystkie objawy muszą wystąpić jednocześnie i w dużym nasileniu. Zazwyczaj przybierają one na sile pod koniec wakacji lub przerw świątecznych, w niedzielę wieczorem lub rano, przed wyjściem do szkoły. Zdarza się jednak, że złe samopoczucie, izolowanie się czy trudności z koncentracją uwagi i zapamiętywaniem utrzymują się stale.
Na fobię cierpią nie tylko osoby, które mają trudności w nauce. Psycholog, Prof. Irena Obuchowska wyróżnia trzy typy fobii szkolnej:
1. Fobia pierwszaków – obserwowana u dzieci, które dopiero zaczęły edukację. Jest wynikiem nadmiernie silnej reakcji na nową sytuację, może być związana z lękiem separacyjnym, czyli obniżoną gotowością do pozostania w nowym miejscu bez obecności rodziców.
2. Fobia związana z niepowodzeniami szkolnymi – występuje zazwyczaj u dzieci starszych, które już doświadczyły niepowodzeń edukacyjnych. Początkowo dzieciaki te starają się pokonać trudności, poświęcają na naukę więcej czasu, niż ich rówieśnicy. Jednak gdy zauważają, że ich starania nie przynoszą pożądanego efektu, zaczynają przewidywać kolejną porażkę. Aby uniknąć tej porażki, a często również upokorzenia i ośmieszenia przez rówieśników, zaczynają unikać szkoły.
3. Fobia prymusów – dotyka dzieci o wysokich możliwościach poznawczych, które nie mają trudności z przyswajaniem wiedzy. Dzieci te mają wysoki poziom aspiracji – chcą dużo wiedzieć, dużo osiągnąć, być najlepsze w tym, co robią. Zarazem jednak odczuwają bardzo silny lęk przed niepowodzeniem. Pomimo, że zazwyczaj otrzymują oceny bardzo dobre i celujące, za każdym razem obawiają się sytuacji sprawdzania ich wiedzy i przewidują, że wypadną znacznie poniżej swoich możliwości i umiejętności.

Jak pomóc dziecku, które odczuwa tak wielki lęk przed szkołą?
W domu:
– zrozumieć, że dziecko nie jest leniwe, tylko naprawdę zmaga się z poważnymi trudnościami, których samo nie jest w stanie pokonać;
– rozmawiać, poświęcić czas, angażować we wspólne działania;
– okazywać wsparcie i zrozumienie;
– zorganizować pomoc w nadrobieniu zaległości szkolnych;
– wzmacniać samoocenę dziecka, pokazywać mu te obszary, w których radzi sobie dobrze, dawać szansę odkrywania zdolności i umiejętności;
– powstrzymać się przed krytykowaniem, ocenianiem, obwinianiem;
– stawiać realistyczne wymagania, dostosowane do faktycznych możliwości dziecka – nie za niskie, ale i nie za wysokie;
– powstrzymać się od straszenia przyszłością, nauczycielami, kolejnymi niepowodzeniami, unikać negatywnych wypowiedzi na temat szkoły i nauczycieli;
– współpracować ze szkołą – opowiedzieć o swoich obawach wychowawcy lub pedagogowi szkolnemu, wspólnie zaplanować działania wspierające dziecko;
– zasięgnąć porady specjalistycznej – najlepszym terapeutą dziecka jest wrażliwy i uważny na jego potrzeby rodzic; jeśli niepokoisz się o dziecko, a nie wiesz, jak powinieneś się w danej sytuacji zachować - poradź się psychologa lub pedagoga;
– obserwować zachowanie i samopoczucie dziecka, a w razie niepokojących sygnałów poszukać pomocy specjalistycznej.

W szkole:
– zdiagnozować przyczyny problemu – na ile wiążą się z indywidualnymi cechami dziecka, a na ile wynikają z zaburzonych relacji rówieśniczych czy czynników związanych ze szkołą (nadmierna presja, wygórowane wymagania, agresja nauczycieli, sposób sprawdzania wiedzy i umiejętności itp.);
– pomóc w relacjach rówieśniczych (zajęcia integracyjne dla całej klasy, zajęcia poświęcone komunikacji, rozwiązywaniu konfliktów itp.);
– objąć wsparciem pedagogia lub psychologa szkolnego;
– uwrażliwić nauczycieli na trudności dziecka i ukierunkować do indywidualnej pracy z nim;
– stosować takie metody sprawdzania wiedzy, które nie będą dodatkowo obciążać dziecka zmagającego się z lękiem (np. unikać odpytywania przy tablicy czy w obecności innych uczniów);
– budować samoocenę ucznia, odkrywać i wzmacniać jego zdolności i umiejętności;
– stworzyć sytuacje, w których uczeń ma możliwość odnoszenia sukcesów;
– w ostateczności – w sytuacji znacznego nasilenia objawów zorganizować nauczanie indywidualne.
Działania specjalistyczne: czasami objawy lęku są tak silne, że niezbędna okazuje się farmakoterapia. Należy skonsultować dziecko z psychiatrą dziecięcym, który przepisze leki obniżające poziom lęku. Czasami ten etap jest niezbędny, aby dziecko zaczęło współpracować z innymi specjalistami – psychologiem, pedagogiem czy psychoterapeutą. Specjalista dobierze odpowiednią metodę wspierania dziecka. Wśród najczęściej zalecanych są: systemowa terapia rodzin, terapia poznawczo-behawioralna, trening umiejętności społecznych, trening radzenia sobie ze stresem.

Opracowanie: Anna Koprowicz

30/05/2023

Ogólnopolski Dzień Walki z Depresją

23 lutego obchodzimy Ogólnopolski Dzień Walki z Depresją. Według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) na chorobę tę cierpi aż 350 milionów ludzi na świecie, czyli około 5% całej populacji. To daje depresji miejsce w niechlubnej czołówce chorób – uznawana jest za jedną z najczęstszych chorób cywilizacyjnych – zaraz po chorobach układu krążenia. Szacuje się, że w Polsce cierpi na depresję blisko 10% populacji. Statystyki te jednak mogą być bardzo nieprecyzyjne, zarówno ze względu na niechęć Polaków do podjęcia leczenia, jak i na fakt, że choroba ta lubi się maskować, co znacząco utrudnia jej rozpoznanie.

Depresja – fakty i mity:
Mit: depresja to po prostu większa chandra.
Fakt: depresja jest poważnym zaburzeniem, które nieleczone prowadzi do problemów w codziennym funkcjonowaniu, a nawet do śmierci w wyniku zamachu samobójczego.

Mit: na depresję chorują tylko osoby w średnim wieku i starsze.
Fakt: na depresję można zachorować w każdym wieku. Martin Seligman podaje, że w latach 60-tych XX wieku średnia wieku początków stanów depresyjnych wynosiła 30 lat. Obecnie spadła do 15 roku życia! To oznacza, że w grupie osób chorych jest duży odsetek młodzieży, a nawet dzieci.

Mit: depresję powodują przykre wydarzenia życiowe.
Fakt: wiele przypadków depresji poprzedza strata czegoś wartościowego – bliskiej osoby, pracy, pozycji społecznej, możliwości realizacji celów. Nie jest to jednak dominująca przyczyna tego zaburzenia. Depresja jest wynikiem działania wielu czynników – zarówno psychospołecznych, jak i biologicznych.

Mit: depresja to choroba osób samotnych.
Fakt: według Harrisa pozostawanie w intymnym związku jest jednym z czterech czynników uodparniających na depresję, pomimo predyspozycji. Mimo tego na depresję chorują również ludzie otoczeni rodziną i przyjaciółmi, ogólnie znani, lubiani, szanowani i podziwiani.

Mit: wystarczy „wziąć się w garść” i nie rozczulać się nad sobą.
Fakt: nie wystarczy. Depresja odbiera siły, zaburza naszą zdolność spostrzegania świata, myślenia, rozwiązywania problemów, podejmowania decyzji, radzenia sobie z codziennymi czynnościami. Czasami wyjście z tego stanu bez specjalistycznej pomocy jest niezwykle trudne lub niemożliwe.

Mit: to wstyd korzystać z pomocy psychiatry lub psychologa, bo to lekarze dla „czubków”.
Fakt: psychiatra to lekarz, jak każdy inny – jego zadaniem jest leczyć. Psycholog nie jest lekarzem, nie może przepisać leków, jednak może pomóc osobom cierpiącym. Korzystanie z pomocy specjalistycznej nie jest wstydem. Przyznaje się do tego otwarcie wiele sławnych i szanowanych osób. O swoich zmaganiach z depresją i wychodzeniu z niej publicznie opowiadali między innymi: Angelina Jolie, Gwyneth Paltrow, Nicole Kidman, Kora, komik Jim Carrey, Kazik Staszewski, prawdziwy „twardziel” - Krzysztof „Diablo” Włodarczyk czy – spostrzegana jako kobieta niezwykle silna i wiecznie uśmiechnięta – Justyna Kowalczyk. Oni wiedzą, że choroba, to nie wstyd…

Jak rozpoznać depresję?
- jeżeli czujesz się: smutny, zgaszony, przygnębiony, bezradny, nieszczęśliwy, bezwartościowy, nie odczuwasz przyjemności w życiu;
- jeśli źle myślisz o sobie i swojej przyszłości, masz trudności z koncentracją uwagi, zapamiętaniem prostych rzeczy, podejmowaniem decyzji;
- jeśli masz problemy ze spaniem, jedzeniem;
- jeśli nie chce ci się zaangażować w codzienne czynności…
… mogą to być objawy depresji. Nie diagnozuj sam, zgłoś się do specjalisty.

Kto może pomóc?
Możesz zgłosić się po pomoc do psychologa lub psychiatry. Jeśli nie masz takiej możliwości, poproś o pomoc swojego lekarza rodzinnego – opowiedz mu dokładnie o swoich problemach.
Gdzie się zgłosić?
- Studenci Akademii Pomorskiej mają zapewnioną bezpłatną pomoc psychologiczną. W DS. 4, pokój nr 3, w każdy czwartek od godz. 17 do 18.30 dyżuruje psycholog –Jolanta Łaćwik-Kowalczuk. Na spotkania nie trzeba się umawiać. Ponadto Anna Koprowicz – psycholog, uczelniany Koordynator ds. Studentów Niepełnosprawnych dyżuruje w każdy piątek od 11 do 12 w pokoju 043 na ul. Bohaterów Westerplatte 64 (aktualne informacje na stronie: http://www.apsl.edu.pl/informacje-dla-osob-niepelnosprawnych).
- Bezpłatnie z pomocy skorzystać można również w Centrum Zdrowia Psychicznego na ul. Obrońców Wybrzeża 4 (namiary na www.psychiatria.slupsk), Poradni Zdrowia Psychicznego na ul. Ziemowita 2 (http://son.net.pl/kontakt).
- Osoby niepełnosprawne mogą skorzystać z bezpłatnych konsultacji psychologicznych w Fundacji Progresja (ul. Filmowa 2).

dr Anna Koprowicz
Koordynator ds. Studentów Niepełnosprawnych

20/03/2023

Temat miesiąca: ROZWÓD i jego następstwa

Od lat 90. XX wieku znacznie wzrosła liczba rozwodów w Polsce. W roku 2006 odnotowano ponad 70 tys. rozwodów, podczas gdy w 1995r. było ich niespełna 40 tys. Od kilku lat liczba ta oscyluje około 60tys. Dane statystyczne wskazują, że przeciętna długość trwania małżeństwa to 14 lat. Statystykami nie zostały objęte tzw. „rozwody emocjonalne”, to znaczy sytuacje, w których małżonkowie nie podejmują kroków prawnych mających na celu zakończenie małżeństwa, jednak faktycznie nie mieszkają już razem, bądź pozostając w jednym mieszkaniu żyją w atmosferze konfliktu i wzajemnej wrogości. Nieobjęte statystykami są również te rodziny, które nigdy nie zostały sformalizowane w związku małżeńskim, natomiast partnerzy zdecydowali się rozstać.
Rozwód jest sytuacja kryzysową dotykającą nie tylko zdecydowanych na rozstanie małżonków, lecz również dzieci rozwodników, ich rodziców, rodzeństwo, czasem również przyjaciół i znajomych, którym trudno odnaleźć się w nowej sytuacji.

Następstwa rozwodu

Rozpad rodziny nie jest pojedynczym zdarzeniem, lecz procesem. Ma określoną dynamikę i fazy. Jest sytuacją kryzysową, wymagającą uruchomienia nowych strategii przystosowania. Przeważnie wskazuje się na negatywne jego konsekwencje. M. Beisert (2000) twierdzi jednak, że jak w każdym kryzysie, możliwe są pozytywne i negatywne sposoby jego rozwiązania. To, na ile konstruktywnie rodzina przejdzie przez ten kryzys, zależy od działań zaradczych, uruchamianych przez małżonków oraz wsparcia udzielanego dzieciom. Badania wskazują, że na przystosowanie do rozwodu większość dorosłych i dzieci potrzebuje około 2-3 lat od chwili jego orzeczenia.
Jako najczęstsze następstwa rozwodu wskazuje się poczucie winy i krzywdy, złość i żal do partnera, jak również poczucie osamotnienia, brak poczucia bezpieczeństwa i obniżenie aktywności życiowej. Brak wsparcia emocjonalnego czyni człowieka słabym, prowadzi do depresji, wycofania z życia społecznego. Zimniejsza poczucie własnej wartości, prowadzi do zwątpienia we własne możliwości, odbiera odwagę do działania i sprzyja bierności. Wycofywanie się z aktywności z kolei ogranicza możliwość uzyskania wsparcia, doświadczania szacunku i podziwu, co powoduje nasilenie izolacji.
Poczucie przygnębienia, osamotnienia i braku wsparcia społecznego skutkować może również pojawieniem się problemów psychosomatycznych. Występują zaburzenia procesów poznawczych, przejawiające się w trudnościach w obiektywnej ocenie sytuacji, zaprzeczaniu problemom i usztywnianiu postaw. To z kolei pociąga za sobą obniżenie wrażliwości i empatii i trudności kontrolowaniu zachowań – zwłaszcza impulsywnych reakcji agresywnych. Zmienia się zazwyczaj również sytuacja ekonomiczna rozwiedzionych partnerów. Rodzic, któremu powierzona zostaje opieka nad dziećmi, ma mniejsze możliwości zarobkowania. Zarazem ma poczucie, że w głównej mierze na nim spoczywa odpowiedzialność za zapewnienie środków na utrzymanie dzieci. Próby wybrnięcia z dylematu związanego z jednej strony z zapewnieniem odpowiedniego statusu materialnego dzieciom, z drugiej strony - zagwarantowaniem wystarczającej opieki, często skutkują trudnościami w wywiązywaniu się z ról społecznych lub w prawidłowym pełnieniu opieki nad dziećmi. Kobiety w takich sytuacjach wpadają w opisywaną przez M. Beisert pułapkę podwójnej regresji: koncentrując się na sprawach dziecka ograniczają własny rozwój, a dodatkowo na skutek trudności finansowych, uzależniają się ponownie od swoich rodziców, co sprzyja powrotowi do roli dziecka. Rodzic, który odszedł od rodziny zazwyczaj płaci za swoją decyzję rozluźnieniem więzi z dziećmi, lub wręcz jej zerwaniem, w atmosferze wyraźnej wrogości.
Jeżeli jesteś w trakcie postępowania rozwodowego, odczuwasz duże napięcie i obserwujesz u siebie niepokojące objawy, masz poczucie, że nie radzisz sobie z sytuacją, a życie wymyka Ci się spod kontroli, warto poszukać wsparcia życzliwej i niezaangażowanej w konflikt osoby. Możesz też poszukiwać pomocy specjalisty: psychologa, pedagoga czy interwenta kryzysowego.
Taką pomoc bezpłatnie otrzymasz w Regionalnym Centrum Kryzysowym w Sławnie.
Sytuacja rozwodowa może okazać się szczególnie trudna dla dzieci. O tym, jakie następstwa ponoszą dzieci w związku z rozstaniem rodziców oraz jak można im pomóc przejść przez tę trudną sytuację, napiszę w kolejnych odcinkach Poradnika.

Opracowanie: Anna Koprowicz, na podstawie: M. Beisert (2000). Rozwód. Proces radzenia sobie z kryzysem.