04/09/2026
⬇️⬇️Zapraszamy do lektury naszego artykułu stworzonego przy merytorycznej współpracy psychologicznej ⬇️⬇️
"Czy moje dziecko potrzebuje Treningu Umiejętności Społecznych (TUS)?"
Sprawdź, jak Trening Umiejętności Społecznych wspiera dziecko w budowaniu relacji, komunikowaniu potrzeb, rozumieniu emocji i radzeniu sobie w grupie.
🧠Czym jest Trening Umiejętności Społecznych?
TUS to najczęściej regularne zajęcia w niewielkiej grupie, prowadzone wg określonego planu i dostosowane do wieku oraz potrzeb uczestników. Dzieci uczą się poprzez działanie: zabawy, scenki, zadania zespołowe, rozmowę, modelowanie zachowań i wspólne poszukiwanie rozwiązań.
Nie jest to lekcja dobrych manier ani zbiór nakazów. Dobrze prowadzony TUS daje dziecku możliwość bezpiecznego sprawdzania różnych sposobów reagowania. Można spróbować, popełnić błąd, otrzymać informację zwrotną i podjąć kolejną próbę. Dzięki temu nowe umiejętności nie pozostają jedynie teorią.
Podczas zajęć dzieci mogą ćwiczyć między innymi:
• rozpoznawanie i nazywanie emocji;
• rozpoczynanie oraz podtrzymywanie rozmowy;
• dołączanie do zabawy lub wspólnego zadania;
• słuchanie i czekanie na swoją kolej;
• współpracę i dzielenie się pomysłami;
• rozumienie punktu widzenia drugiej osoby;
• proszenie o pomoc;
• odmawianie i stawianie granic;
• wyrażanie własnych potrzeb;
• radzenie sobie z krytyką, zmianą i przegraną;
• rozwiązywanie konfliktów;
Treningi umiejętności społecznych są wartościową metodą stymulacji i wsparcia, a ich efekty zależą między innymi od aktywności uczestników, czasu trwania zajęć, kontekstu oraz kompetencji prowadzącego (Wojnarska, 2019).
🤲Co TUS może dać dziecku?
Najważniejszą zaletą TUS jest możliwość zdobywania praktycznego doświadczenia w bezpiecznych warunkach. Dziecko nie tylko słyszy, co może zrobić, ale rzeczywiście tego próbuje.
Regularny udział w zajęciach może pomóc dziecku:
• lepiej rozpoznawać własne emocje;
• zauważać sygnały płynące od innych osób;
• łatwiej nawiązywać kontakty;
• pewniej zabierać głos w grupie;
• spokojniej reagować na odmowę lub przegraną;
• skuteczniej rozwiązywać nieporozumienia;
• wyrażać potrzeby bez krzyku, wycofania lub agresji;
• chronić swoje granice;
• prosić o pomoc, zanim napięcie stanie się zbyt duże;
• lepiej współpracować z rówieśnikami;
• budować poczucie sprawczości i pewność siebie.
Dla wielu dzieci bardzo ważne jest również doświadczenie, że nie tylko one mierzą się z podobnymi trudnościami. Niewielka, odpowiednio dobrana grupa może stać się miejscem akceptacji, wzajemnego uczenia się i pierwszych udanych relacji.
🍀Po czym poznać, że TUS może pomóc dziecku?
Warto zainteresować się TUS, jeżeli dziecko:
• chce mieć kolegów, ale trudno mu rozpocząć kontakt;
• nie wie, jak dołączyć do wspólnej zabawy;
• często wycofuje się w grupie;
• ma trudność z odczytywaniem intencji innych osób;
• dosłownie rozumie żarty lub przenośnie;
• przerywa rozmowę albo nie potrafi zaczekać na swoją kolej;
• łatwo wchodzi w konflikty;
• bardzo silnie reaguje na zmianę zasad, odmowę lub przegraną;
• nie umie powiedzieć, że czegoś nie chce;
• ma trudność z poproszeniem o pomoc;
• zna zasady społeczne, ale nie potrafi wykorzystać ich w emocjach;
• czuje się samotne lub odrzucane przez rówieśników;
• potrzebuje więcej czasu i ćwiczeń, aby poczuć się pewnie wśród innych.
Nie trzeba czekać, aż trudności osiągną poziom krytyczny. TUS może pełnić także funkcję profilaktyczną: wzmacniać kompetencje dziecka, zanim pojawi się poczucie osamotnienia, utrwalone konflikty lub niechęć do kontaktów społecznych.
🔎Czy dziecko musi posiadać diagnozę?
Nie. TUS nie jest przeznaczony wyłącznie dla dzieci z określoną diagnozą. Z zajęć mogą korzystać dzieci w spektrum autyzmu, z ADHD, z trudnościami emocjonalnymi i komunikacyjnymi, a także dzieci nieśmiałe, impulsywne lub mające problem z odnalezieniem się w grupie.
Najważniejsze są rzeczywiste potrzeby dziecka. Rozmowa kwalifikacyjna przed rozpoczęciem zajęć nie powinna być traktowana jak egzamin. Służy temu, aby poznać mocne strony dziecka, ustalić obszary do ćwiczenia i dobrać grupę, w której będzie mogło czuć się bezpiecznie.
Ogromne znaczenie ma korzystanie z różnych źródeł informacji podczas oceny kompetencji społecznych dziecka. Obserwacje rodzica, nauczyciela, specjalisty oraz samego dziecka pomagają stworzyć pełniejszy obraz jego potrzeb (Smogorzewska i Szumski, 2015).
📌Dlaczego ćwiczenia są skuteczniejsze niż samo tłumaczenie?
Dziecko może wiedzieć, że nie należy przerywać rozmowy, a mimo to robić to pod wpływem emocji. Może znać zasadę czekania na swoją kolej, lecz nie potrafić jej zastosować podczas ekscytującej zabawy. Może również wiedzieć, jak poprosić o pomoc, ale zamierać w stresującej sytuacji.
Dlatego podczas TUS wiedza jest zamieniana w działanie. Dziecko może przećwiczyć konkretną sytuację, zobaczyć zachowanie prowadzącego lub innego uczestnika, a następnie wypróbować własny sposób reakcji.
Bierne przekazywanie informacji i samo propagowanie właściwych zachowań nie przynoszą tak dobrych rezultatów jak metody angażujące uczestników. To właśnie możliwość działania, obserwowania i zdobywania doświadczeń stanowi jedną z największych wartości treningu (Kania, 2021).
👀Jak mogą wyglądać zajęcia?
Przykładowe spotkanie może rozpocząć się od przywitania i krótkiego przypomnienia zasad grupy. Następnie dzieci poznają temat, na przykład radzenie sobie z przegraną. Prowadzący może przedstawić krótką historię lub scenkę, a uczestnicy zastanawiają się, co czują bohaterowie i jak można zareagować.
Kolejnym etapem jest praktyka: gra zespołowa, odgrywanie ról albo zadanie wymagające współpracy. Na zakończenie dzieci podsumowują, czego spróbowały, co było trudne i jak mogą wykorzystać daną umiejętność w domu lub szkole.
Stała i przewidywalna struktura spotkań daje poczucie bezpieczeństwa, a różnorodne ćwiczenia pomagają utrzymać zainteresowanie i zaangażowanie.
Polska Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji, oceniając programy wsparcia dla dzieci w spektrum autyzmu, zwraca uwagę na znaczenie jasnych zasad kwalifikacji, mierzalnych efektów oraz bezpieczeństwa uczestników (AOTMiT, 2024). W praktyce oznacza to, że prowadzący powinien wiedzieć, nad czym pracuje z konkretnym dzieckiem i w jaki sposób będzie oceniał jego postępy.
TUS powinien wzmacniać dziecko, a nie zmieniać jego osobowość
Celem zajęć nie jest stworzenie dziecka, które zawsze jest spokojne, posłuszne i towarzyskie. Dobre zajęcia szanują temperament, sposób komunikowania się oraz indywidualne potrzeby uczestnika.
TUS powinien pomagać dziecku w skutecznym wyrażaniu siebie. Równie ważne jak rozpoczęcie rozmowy może być powiedzenie:
• „Nie rozumiem”.
• „Nie chcę tego”.
• „Potrzebuję pomocy”.
• „To mi przeszkadza”.
• „Potrzebuję chwili przerwy”.
Oddziaływania kierowane do dzieci powinny być wybierane z uwzględnieniem dowodów naukowych, rzeczywistych potrzeb oraz bezpieczeństwa uczestników (Buława-Halasz, 2024).
👨👩👧👦Jak rodzic może wspierać efekty TUS?
Najlepsze rezultaty pojawiają się wtedy, gdy dziecko ma możliwość korzystania z nowych umiejętności również poza zajęciami. Nie chodzi o dodatkowe lekcje w domu, lecz o krótkie, naturalne ćwiczenia.
Rodzic może:
• przed urodzinami przećwiczyć z dzieckiem sposób dołączenia do zabawy;
• odegrać krótką scenkę proszenia o pomoc;
• wspólnie przygotować zdanie służące postawieniu granicy;
• po konflikcie spokojnie omówić różne możliwości reakcji;
• zauważać starania dziecka, a nie tylko końcowy sukces;
• przypominać poznaną strategię bez krytykowania;
• chwalić dziecko za podjęcie próby;
• pytać, która część zajęć była dla niego najbardziej pomocna.
❔O co warto zapytać przed rozpoczęciem zajęć?
Rodzic może zapytać:
1. Kto prowadzi TUS i jakie ma przygotowanie?
2. Jak liczna będzie grupa?
3. W jaki sposób dobierani są uczestnicy?
4. Jak zostaną ustalone cele dla mojego dziecka?
5. Jak wygląda typowe spotkanie?
6. Jak często odbywają się zajęcia?
7. W jaki sposób obserwowane są postępy?
💎TUS – praktyczna inwestycja w rozwój dziecka
Umiejętności społeczne są potrzebne każdego dnia: podczas zabawy, nauki, rozmowy, współpracy, proszenia o pomoc i rozwiązywania konfliktów. Dziecko nie zawsze nabywa je automatycznie. Czasem potrzebuje jasnych wskazówek, większej liczby prób oraz spokojnego miejsca do ćwiczeń.
Trening Umiejętności Społecznych daje mu taką możliwość. Pomaga lepiej rozumieć emocje, budować relacje, wyrażać potrzeby i pewniej funkcjonować w grupie. To wsparcie, z którego dziecko może korzystać nie tylko w czasie zajęć, ale również w szkole, domu i późniejszym życiu.
Jeżeli widzisz, że Twoje dziecko chciałoby lepiej radzić sobie w kontaktach z innymi, ale potrzebuje w tym spokojnego przewodnika i bezpiecznej przestrzeni do ćwiczeń, TUS może być bardzo dobrym krokiem.
Zapraszamy do kontaktu z zespołem Lwich Serc🦁. Poznamy potrzeby i mocne strony dziecka, dobierzemy odpowiednią grupę oraz wspólnie ustalimy umiejętności, które warto rozwijać. Dobrze zaplanowany TUS może stać się dla dziecka nie tylko treningiem, lecz także ważnym doświadczeniem akceptacji, sprawczości i udanej współpracy z innymi.
⚠Uwaga! Artykuł ma charakter psychoedukacyjny i nie zastępuje indywidualnej konsultacji ani diagnozy.
Piśmiennictwo:
📕1. Wojnarska, A. (2019). Uwarunkowania efektywności treningów umiejętności społecznych. „Edukacja – Technika – Informatyka”, 1(27), 105–112. Publikacja Uniwersytetu Rzeszowskiego.
📕2. Smogorzewska, J., Szumski, G. (2015). Rozwijanie kompetencji społecznych dzieci przedszkolnych. Teoria–Metodyka–Efekty. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN. Rekord publikacji Akademii Pedagogiki Specjalnej.
📕3. Kania, S. (2021). Efektywność treningu kompetencji społecznych w profilaktyce zachowań agresywnych dzieci i młodzieży – przegląd literatury. Możliwości, ograniczenia i nowe perspektywy badawcze. „Edukacyjna Analiza Transakcyjna”, 10, 199–215. Pełny tekst publikacji.
📕4. Buława-Halasz, J. (2024). Przegląd i ocena wybranych interwencji stosowanych wobec dzieci z zaburzeniem ze spektrum autyzmu w Polsce. „Edukacja Elementarna w Teorii i Praktyce”, 19(4/75), 153–165. Publikacja Akademii Ignatianum.
📕5. Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji (2024). Opinia Prezesa AOTMiT nr 38/2024 dotycząca programu wsparcia dzieci z zaburzeniami ze spektrum autyzmu w środowisku domowym. Pełny dokument AOTMiT.
